Астанадағы AgriTek көрмесінде ауыл шаруашылығы министрлігі (АШМ), бизнес және салалық ұйымдардың қатысуымен Қазақстанда агродрондарды ауыл шаруашылығына енгізу туралы панельдік сессия өтті. Мемлекет пен нарық ашық ережелер мен қолдау шаралары туралы сөйлесті. Мемлекеттің ауқымды жоспарлары аясында, ФБРК редакциясы бұл ережелердің тәжірибеде қалай жұмыс істейтінін еске салуды қажет деп санайды.
AGRITEK КӨРМЕСІ
Астанадағы халықаралық AgriTek көрмесінде өткен «Агродрондар: ауыл шаруашылығының болашағы және мемлекеттік реттеу» панельдік сессиясы болды. Дөңгелек үстел басына АШМ, Skyworker academy оқу орталығы, «ҚазАгроКаржы» АҚ, Freedom Insurance сақтандыру компаниясы, сондай-ақ агродрон нарығының қатысушылары жиналды.
Әңгіме пайдалы және өзекті мәселелер туралы болды: ұшқышсыз аппараттарды пайдалануды реттеу, қауіпсіз пайдалану, сала инфрақұрылымы, мемлекеттік қолдау шаралары. Сессияны ұйымдастырушылар мемлекет пен нарық арасындағы ашық диалогты «саланың тұрақты және ашық дамуын қалыптастырудағы маңызды рөл» деп атады.
Тұжырым дәл және мәні бойынша дұрыс, өйткені дәл ашықтық мемлекет реттеуші емес, сатып алушы ретінде әрекет ететін саланың сол бөлігінде негізгі тапшылық болып қалады.
368 МЛН ТЕҢГЕ ЖӘНЕ ЖӨНДЕУДЕГІ 27 ДРОН
Мемлекеттің үміт күттіретін жоспарларын ескере отырып, бұрыннан бар тәжірибені еске алу орынды деп санаймыз. Мысалы, 2024 жылы АШМ 46 агродронды 8 млн теңгеден сатып алды — барлығы 368 млн теңге.
2025 жылдың соңына қарай 46 дронның 27-сі, яғни парктің 59%-ға жуығы, ешқандай түсініктемесіз «кепілдік жөндеуде» болды.
ФБРК редакциясы анықтағандай, 46 дрон агроөнеркәсіпке жоспарлы шығыстар шеңберінде емес, шегірткемен күреске бөлінген бюджет қаражатының қалдықтарынан сатып алынғаны қызықты. Дрондарды жеткізуші «Sunkar Eavision International LLP» ЖШС болды — АШМ-ның қытайлық Eavision компаниясымен жасасқан меморандумы аясында құрылған қазақстандық-қытайлық кәсіпорын.
Айтпақшы, дрондар туралы бұл оқиға әлі күнге дейін жария талқыланбады — ішкі тергеу де, ресми түсініктеме де болмады. Оның орнына, ведомство сол дрондар паркімен жұмыс істеу және бақылау жасаудың орнына, «беделді қорғауға» көңіл бөлді, оны өз сәтсіздіктері емес, тек оларды тіркейтін журналистер бұзатын сияқты.
ПЕСТИЦИДТЕР, БАЙЛАНЫСТАР ЖӘНЕ ТҰЙЫҚ ШЕҢБЕР
Агродрондар — бұл кеңірек көріністің бір бөлігі ғана. Өткен жылы ФБРК редакциясы осы дрондар жұмыс істеуі тиіс шегірткеге қарсы пестицидтерді жеткізу нарығын да зерттеді. Мемлекеттік келісімшарттарды талдау 2024 жылға арналған 440 млн теңгеден астам соманың басшылары мен құрылтайшылары «Пестицидтер» ЖШС арқылы өзара байланысатын формальды түрде тәуелсіз компаниялар арасында бөлінгенін көрсетті.
Бұл нарықтағы бәсекелестік декорға ұқсайды: әртүрлі атаулар, бірақ бірдей адамдар.
Бұл препараттардың сапасы жеке тақырып болды. ФБРК редакциясының саладағы дереккөзінің мәліметінше, негізгі жеткізушілердің пестицидтерінің қанағаттанарлықсыз сапасы АШМ-ның «бірыңғай орындаушы» жүйесімен тәжірибесін сәтсіздікке ұшыратты — мердігерлер тиімсіз химикаттармен жұмыс істеп, нәтиже үшін жауапкершілікті өз мойнына алудан бас тартты. Бұл сәтсіздік жария түрде мойындалмады.
Сол дереккөзге сәйкес, пестицидтердің құрамын толық талдау үшін заманауи зертхана сатып алу әрекеті салалық комитеттің бұрынғы төрағасы қызметінен айырылуына әкелді делінеді.
ДИАЛОГ ЖӘНЕ ОНЫҢ КОНТЕКСТІ
AgriTek панельдік сессиясына оралайық: агродрондардың ашық жұмыс ережелері мен қауіпсіз пайдалану туралы әңгіме, сөзсіз, қажетті.
Мәселе басқада. Мемлекет реттеуші ретінде және мемлекет сатып алушы ретінде — әзірге екі түрлі мемлекет. Біріншісі салалық форумдарда ашықтық туралы айтады. Екіншісі техниканы бюджет қалдықтарынан сатып алады, парктің жартысынан көбін кепілдік жөндеуге береді, ұшу сағаттарының есебін жүргізбейді және, шамасы, 200 млн теңгеден астам құны бар мемлекеттік мүліктің физикалық түрде қайда орналасқанын түсіндіре алмайды.
Ашық диалог пайдалы, бірақ егер екі тарап та адал болса ғана.