ФБРК редакциясы Қазақстан аумағы арқылы ірі қара малды (ІҚМ) экспорттау схемаларын талдауды жалғастыруда. Бүгін біз бақылауды мағынасыз ететін тетіктер туралы сөз қозғаймыз: көптеген көлікке арналған бірыңғай құжаттар, жолда электронды куәліктердің күшін жою және күндердегі хронологиялық сәйкессіздіктер.
Еске сала кетейік, тергеудің бірінші бөлігінде ФБРК қарапайым ресейлік ветеринариялық куәліктердің Еуразиялық экономикалық одақтан (ЕАЭО) тыс елдерге мал экспорттау үшін қалай пайдаланылуы мүмкін екенін, ішкі ресейлік тасымалдау көрінісін жасайтынын жазды. Ресми алушы - ресейлік мекеме, нақты алушы - Тәжікстан немесе Өзбекстандағы ауыл.
Бұған дейін біздің редакция тергеулер сериясын, әлеуетті схемалар туралы ет өнімдері мен тірі малды экспорттауда, сондай-ақ нарықтардағы жалған сараптамалар, сібір жарасының ошақтарын жасыру және ақбөкен етінің заңсыз саудасы туралы жариялады. Сонымен қатар, біз жаздық, ауыл шаруашылығы министрлігі бақылайтын елдің ветеринариялық қауіпсіздік жүйесі әлеуетті қауіпсіз емес өнімдердің импортына қалай жол беретіні туралы.
НЕГЕ ҚАДАҒАЛАУ МАҢЫЗДЫ
Екінші ерекшелігі - ФБРК қолына түскен құжаттардың - бірнеше көлік құралына бірыңғай ветеринариялық куәліктің ресімделуі. Дереккөздің айтуынша, жануарлар партиясын әртүрлі көліктерге бөлу кезінде немесе тиеу кезінде нақты көлік құралдары мен олардың арасындағы жануарлардың бөлінуін көрсететін жеке құжаттар немесе түзетулер ресімделуі керек. Бұл жүктің қадағалануы үшін жасалуы керек, бірақ іс жүзінде бұл жоқ.
Мысалы, алынған құжаттардың бірінде 25 қарашадағы 200 бас союға арналған ірі қара мал партиясына, екі көлік құралымен бір уақытта тасымалданатын ветеринариялық куәлік табылды. Куәлікті Үстік-Кан аудандық жануарлар ауруларына қарсы күрес станциясының ветеринарлық дәрігері берген. Жөнелтуші - «Меркит» ЖШС, бағыт бойынша соңғы меже - Өзбекстанның Бұхар облысы.
Дәл осылай басқа құжатта - 20 қарашадағы 120 басқа, екі көлікпен де тасымалданатын куәлік бар, оны сол мекеме берген, жөнелтуші сол, бағыт Қазақстан арқылы Өзбекстанның Андижан облысына.
Айталық, 23 қарашадағы 225 бас союға арналған ірі қара мал партиясына арналған ветеринариялық куәлікке үш жеке CMR жүк-көлік құжаты қоса берілген. Әрбір құжат 75 басты тасымалдауға жеке ресімделген. Үш көлік құралы, үш жеке құжат, бірақ бір ортақ ветеринариялық куәлік.
Ең көрнекті жағдай - 23 қарашадағы, ветеринарлық дәрігер Тұтқұшев мырза (тергеудің бірінші бөлігінен бізге таныс) берген куәлік. Құжат 400 бас союға арналған ірі қара мал партиясына, тіркемелері бар сегіз жүк көлігімен тасымалданатын ресімделген. Қызығы, жөнелтуші мен алушы ретінде бір тұлға, «Меркит» ЖШС көрсетілген, жөнелту пункті - Алтай Республикасының Жақоңыр ауылындағы карантиндік пункт, ресми баратын пункт - Алтай өлкесінің Рубцовск қаласындағы Рубцовск шекаралық карантиндік ветеринариялық пункті (ШКВП).
Алайда түпкілікті алушы әрі қарай көрсетілген - Өзбекстанның Бұхар облысындағы «XOSIYATLI QORAKO'L NURI PAXTACHILIK VA G'ALLACHILIK KLASTER» ЖШС, бағыт: Жақоңыр — Майма — Рубцовск — Қазақстан Республикасы — Өзбекстан Республикасы — Бұхар облысы. Сегіз көлікке сегіз жеке жүк-көлік құжаты ресімделген, бірақ жалғыз ветеринариялық куәлік.
Мұндай ресімдеу қандай жануарлардың қай көлік құралында екенін анықтауды қиындатуы мүмкін. Тірі жануарлардың тізімдемесінде әрбір жануар ресейлік сәйкестендіру жүйесіне сәйкес келетін RU1 префиксінен басталатын әріптік-сандық коды бар электронды белгімен сәйкестендіріледі. Бірақ бірнеше көлікке бір куәлік ресімдеу кезінде жануарлар тізімінің көлік құралдары бойынша бөлінбеуі байқалады.
Бұл неге маңызды? Жолда ауру немесе өлім-жітім анықталған кезде, ауру жануардың қай көліктен шыққанын анықтауды қиындатуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл құжаттарда көрсетпей жүктің бір бөлігін ауыстырудың техникалық мүмкіндігін жасауы мүмкін.
ЖӨНЕЛТІЛГЕННЕН КЕЙІН КҮШІН ЖОЮ
Үшінші ерекшелігі - анонимді дереккөз сипаттаған схеманың - «Меркурий» жүйесіндегі электронды ветеринариялық ілеспе құжаттармен (ЭВІҚ) ықтимал манипуляциялар. Жүйе талаптарына сәйкес, қағаз ветеринариялық куәлік қолданыстағы электронды құжатпен байланыстырылуы керек. Алайда, іс жүзінде, тексеру актілеріне қарағанда, қағаз құжаттар ЭВІҚ күші жойылғаннан кейін де пайдаланыла берген.
Мысалы, 26 қарашадағы ветеринариялық куәлікке ЭВІҚ ресімделген. «Меркурий» жүйесінен алынған скриншотқа сәйкес, құжаттың мәртебесі «күші жойылды», күшін жою күні - 28 қараша. Сонымен қатар, құжатқа 28 қарашадағы Ақтөбе облысының «Жайсан» ветеринариялық-бақылау пунктіндегі (ВБП) және 30 қарашадағы Түркістан облысының «Б.Қонысбаев» ВБП-дегі ветеринариялық-санитарлық тексеру актілері қоса берілген. Жүк Қазақстан шекарасынан 28 және 30 қарашада өтті, ал электронды құжат 28 қарашада күші жойылды - яғни іс жүзінде жөнелтілгеннен кейін, бірақ жүк әлі жолда болған кезде.
Курск облысынан шыққан тағы екі куәлікпен ұқсас жағдай. Біреуінің ЭВІҚ мәртебесі «күші жойылды», күшін жою күні - 28 қараша. Сол сериядағы басқа куәлікке арналған, біріншіден 18 минуттан кейін ресімделген ЭВІҚ та 28 қарашада «күші жойылды». Екі жүк те 30 бастан, бі