Алматыда бейнебақылау жүйелері тарихының кезекті тарауы басталып жатыр, мұнда миллиардтаған теңге тігіліп, тендер шарттары нақты бір орындаушыға арнап жазылғандай. Бұл жолы қала алты жыл ішінде 3050 камераны жалға алуға жұмсай алатын шамамен 4,5 млрд теңге туралы болып отыр, ал жабдық жеткізушіде қалуы мүмкін.
Бұл оқиға 2022 жылы "Алматы қаласының цифрландыру басқармасы" ММ "3050 камераны бейнемониторингтеу қызметіне" конкурс жариялаған кезде басталды. Сол кездегі жеңімпаз "Freedom Telecom" ЖШС үш жылдық кезеңге 2,4 млрд теңге ұсыныспен атанды. Мәміленің ерекшелігі – камералар жеткізушінің балансында қалды, яғни қала басқаның жабдығын үлкен сомаға жалға алды.
2024 жылдың желтоқсанында бірінші келісімшарттың мерзімі аяқталды. Ал 2025 жылдың 18 тамызында басқарма сол 3050 камераны тағы үш жылға 2,07 млрд теңгеге жалға алуға жаңа тендер жариялады.
Жаңа конкурстың техникалық тапсырмасына сәйкес, мердігер келісімшарт тіркелген сәттен бастап 10 күнтізбелік күн ішінде қызмет көрсетуі тиіс. Бірақ қысқа мерзімде мұндай көлемдегі қызметті кім көрсете алады? Мүмкін, Алматыда 3050 камерадан тұратын дайын желісі бар адам. Айталық, Freedom Telecom-да тендерге қажетті камералардың дәл сондай саны бар.
Тендерлік рәсімдермен қатар, 2024 жылы басқармада кадрлық өзгерістер болды. Басшының орынбасары лауазымына Мейрам Дюсюков тағайындалды, оның бұрынғы мансабы бейнебақылау жүйелерімен тығыз байланысты.
Дюсюков 2017-2021 жылдар аралығында "Astana Innovations" АҚ басқарма төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді, ФБРК дереккөзінің мәліметінше, ол өз кезегінде Freedom Telecom-мен үлестес қатынаста болатын "Көркем Телеком" ЖШС компаниясының "Сергек" интеллектуалдық қоғамдық және жол қауіпсіздігі жүйесі жобасын белсенді түрде ілгерілеткен.
Одан кейін, 2021-2022 жылдары ол "IBEACON KAZAKHSTAN" ЖШС-де жұмыс істеді, онда Украина мен Беларусьте "Сергек" жобасын ілгерілетумен айналысқан деп айтылады.
ФБРК дереккөзінің сөзінше, Дюсюковтың тағайындалуы Sergek тобы компанияларының бейнемониторинг саласындағы позицияларын нығайтумен байланысты болуы мүмкін. Алайда бұл байланыстың тікелей дәлелі әзірге жоқ.
Қалай болғанда да, осы алматылық жағдайдың бәрі біздің редакциямыз соңғы жылдары жазып жүрген, бүкіл Қазақстан бойынша бейнебақылау жүйелеріндегі елеулі проблемалар аясында өріп жатыр.
2025 жылдың ақпанында техникалық реттеу және метрология комитеті төрағасының орынбасары Бауыржан Касымов аппараттық-бағдарламалық кешендерді тексеру рәсіміндегі өрескел бұзушылықтар туралы мәлімдеді. Сол кезде анықталғандай, аумақтық департаменттер 2024 жылы бейнетіркеу камераларына міндетті тексерулер жүргізбеген, ал көптеген зертханалар рәсімдерде бұзушылықтарға жол берген.
Ал 2025 жылдың наурызында Қостанай облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты аудиттен кейін жабдықты ауыстыру, техникалық құжаттаманың болмауы және 1,76 млрд теңгеге негізсіз шығындар анықталған соң "Көркем Телекоммен" келісімшартты бұзу туралы шешім шығарды. Жылына шамамен 700 млн теңге бөлінген "Сергек 2.1" жүйесі күткендей болмай шықты. Сонымен қатар, сот компанияны ресми ескіру мерзіміне байланысты жосықсыз серіктес деп танымады.
Сонымен қатар, Астана әкімдігі қалалық бейнебақылау жүйесінің операторын ауыстыруды жариялап, 53 млрд теңгеге эмираттық Presignt компаниясымен жаңа келісім жасасуды жоспарлап отыр.
Осы қайшылықты оқиғалардың бәрінің фонында заңды сұрақ туындайды: Sergek тобымен байланысты компания сот талқылаулары, бұзылған келісімшарттар және анықталған бұзушылықтардан кейін ірі мемлекеттік тапсырыс алу мүмкіндігіне қалай тағы да ие болады?
Мүмкін, Қазақстандағы бейнебақылау жүйелері нарығы өте монополияланған және баламалар жоқ шығар. Немесе мемлекеттік сатып алу жүйесі барлық рәсімдерді ресми сақтау іс жүзінде бәсекелестікті жоққа шығаратындай етіп құрылған болуы мүмкін.
Естеріңізге сала кетейік, өткен жылдың маусым айында ФБРК редакциясы Freedom Telecom және Sergek Group бірлесіп әзірлеген автомобиль жолдарындағы интеллектуалдық бақылау жүйесі (ИСКАД) жобасы туралы жан-жақты айтып берген болатын.
Сондай-ақ біз пайдаланудың бүкіл кезеңінде жүйенің қауіпсіздігі мен тиімділігі туралы көптеген даулардың тақырыбы болған "Сергек" интеллектуалдық қоғамдық және жол қауіпсіздігі жүйесі жобасын талдаған болатынбыз.