ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлеріндегі дезинсекция туралы материалдар сериясын жалғастырады. Бұл жолы біз Алматы облысындағы жағдайды талдаймыз, мұнда жасыл желектерді өңдеу толық бас тартудан бастап биологиялық және химиялық препараттарды аралас қолдануға дейін өзгереді.
Әкімдіктердің редакция сауалына берген жауаптары бойынша, аудандардың едәуір бөлігі қаржыландырудың жоқтығынан жасыл желектерді жәндіктерден өңдемейді. Сонымен қатар, жекелеген қалаларда дезинсекция әлі де жүргізіледі, бірақ әртүрлі ашықтық деңгейінде.
АУДАНДАРДЫҢ КӨПШІЛІГІНДЕ ӨҢДЕУ ЖҮРГІЗІЛМЕЙДІ
Бірнеше аудан дезинсекцияның жоқтығы туралы хабарлады. Балқаш ауданында жұмыстар «жүргізілмейді және жоспарланбайды». Ұқсас жағдай Іле, Қарасай, Кеген, Райымбек және Еңбекшіқазақ аудандарында, мұнда себеп ретінде бюджет қаражатының тапшылығы немесе қаржыландырудың жоқтығы аталды.
Жамбыл ауданында қаржыландыруға өтінім берілгені, алайда қаражат бөлінбегені нақтыланды. Нәтижесінде жұмыс мерзімдері де, препараттар тізбесі де анықталмаған.
Жекелеген аудандар жауапкершіліктен іс жүзінде бас тартады. Талғар және Еңбекшіқазақ аудандарында өңдеу «Фитосанитария» РМК құзыретіне жататыны көрсетілсе, Ұйғыр ауданында жұмыстарды жүргізуге өтінімдер түспегені мәлімделді.
ҚАЛАЛАР ӘРТҮРЛІ ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНАДЫ
Осы аяда екі қала — Алатау және Қонаев ерекшеленеді.
Алатауда өңдеу жоспарланған және көктемнен күзге дейін кезең-кезеңімен жүргізілетін болады. Алайда препараттардың нақты тізбесі алдын ала анықталмаған: ол сатып алу қорытындылары бойынша қалыптасады. Тек III–IV қауіптілік сыныбындағы құралдар қолданылатыны көрсетіледі.
Билік өкілдері қауіпсіздік шаралары туралы да мәлімдейді және мониторингке жұртшылықты тартуды жоспарлайды, алайда нақты препараттарды көрсетпей нақты тәуекелдерді бағалау мүмкін емес.
Қонаевта тәсіл неғұрлым егжей-тегжейлі. Мұнда биологиялық препараттарды — «Ақ Көбелек» (Bacillus thuringiensis негізінде) және Green Gold (азадирахтин) қолдану, сондай-ақ қажет болған жағдайда «Диурон» (әсер етуші зат — дифлубензурон) химиялық препараты қолданылатыны мәлімделген.
ХИМИЯ ҚОСЫЛҒАН БИОЛОГИЯ
Ұсынылған материалдарға сәйкес, биопрепараттар салыстырмалы түрде қауіпсіз болып саналады. Мысалы, азадирахтин адамға негізінен терімен тікелей жанасқанда әсер етеді, ал бактерияларға негізделген препараттар химияға қарағанда аз уытты балама ретінде қолданылады.
Алайда химиялық заттардан толық бас тарту мүмкін емес. Қонаевта регламенттер бұзылған кезде бас ауруы мен тыныс алудың қиындауын тудыруы мүмкін дифлубензуронды қолдануға жол беріледі.
Сонымен қатар, дифлубензурон тұщы су омыртқасыздары үшін жоғары қауіп төндіреді және қоршаған ортада жинақталуы мүмкін.
ӨТКЕН ЖЫЛДАРДЫҢ КОНТЕКСТІ
Бұған дейін ФБРК Алматы облысында аралас тәсіл қолданылатынын анықтаған болатын: биологиялық құралдардың басымдығы жарияланған кезде дифлубензуронды қоса алғанда, химиялық инсектицидтерді пайдалану сақталады.
Осылайша, ағымдағы жағдай сол үрдістің жалғасын көрсетеді, бірақ жаңа екпінмен: егер бұрын мәселе биология мен химия арасындағы таңдауға қатысты болса, қазір аудандардың едәуір бөлігі өңдеуден мүлдем бас тартты.
БҰЛ НЕНІ БІЛДІРЕДІ
2026 жылы Алматы облысындағы жағдай өңір деңгейінде бірыңғай дезинсекция жүйесі іс жүзінде қалыптаспағанын көрсетеді.
Кейбір аудандарда жұмыстар қаржыландырудың жоқтығынан жүргізілмесе, басқаларында сыртқы құрылымдарға немесе өтінімдердің түсуіне тәуелді, ал нақты өңдеу жекелеген қалаларда шоғырланған және әртүрлі модельдер бойынша жүзеге асырылады.
Ашықтық мәселесі негізгі болып қалады: қандай препараттар қолданылады, олар қандай критерийлер бойынша таңдалады және олардың қолданылуы қалай бақыланады.
Өңір тәжірибесі көрсеткендей, қауіпсіз баламалар болған кезде де дезинсекцияға бірыңғай тәсілдер мен бақылау тетіктері әлі де қалыптаспаған.
ФБРК редакциясы Қазақстанның басқа өңірлеріндегі жағдайдың мониторингін жалғастырады.