Қой мен жылқы етінің бағасы Қазақстанда қой мен жылқы басының көбеюіне қарамастан сақталуда. Сарапшылардың пікірінше, негізгі себептер өндірістің жоғары өзіндік құны, тауарлық ет көлемінің жеткіліксіздігі, жем-шөп базасының жай-күйі және делдалдардың әсері болып қалуда.
НЕЛІКТЕН МАЛ БАСЫНЫҢ ӨСУІ БАҒАНЫ ТӨМЕНДЕТПЕДІ
Informburo.kz деректеріне сәйкес, 2026 жылғы мамырдың басында елімізде 23,5 млн қой және 5,1 млн жылқы болған, бұл 2025 жылғы көрсеткіштерден асып түседі. Сонымен қатар, жаңа піскен және салқындатылған еттің өнеркәсіптік өндірісі қатарынан екінші жыл қысқаруда.
Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, «Өнімділігі қылшық жүнді бағыттағы қойлар» Республикалық палатасының атқарушы директоры Қайырлы Омашев мал басының көбеюі өздігінен сапалы тауарлық ет көлемінің өсуін білдірмейтінін түсіндірді. Оның айтуынша, жағдайға жануарлардың өнімділігі, өндірістің маусымдылығы, сондай-ақ бордақылау және сақтау инфрақұрылымының жеткіліксіз дамуы әсер етеді.
ҚАНДАЙ ФАКТОРЛАР ӨЗІНДІК ҚҰНДЫ АРТТЫРАДЫ
Қайырлы Омашевтің бағалауынша, бордақылаудың өзіндік құнының негізгі бөлігін — шамамен 55–65% — жем-шөп шығындары құрайды. Сонымен қатар, жанармай-жағармай материалдарына (ЖЖМ), ветеринариялық қызмет көрсетуге, электр энергиясына және тарифтерге кететін шығындар өсуде.
Сарапшы сондай-ақ елдегі жем-шөп өндірісі зоотехникалық нормаларға толық сәйкес келмейтінін, жайылымдардың бір бөлігі тозғанын немесе судың жоқтығынан пайдаланылмайтынын атап өтті. Ветеринариялық препараттардың, жабдықтар мен генетикалық материалдың импортына тәуелділік те шығындарға қосымша әсер етеді.
ЕТ ФЕРМА МЕН СӘРЕГЕ АРАЛЫҒЫНДА НЕЛІКТЕН ҚЫМБАТТАЙДЫ
Сарапшының айтуынша, еттің түпкілікті құнының едәуір бөлігі өнім шаруашылықтан шыққаннан кейін қалыптасады. Қой басының шамамен үштен екісі жеке қосалқы және шағын шаруашылықтарда ұсталады, оларға өнімнің ірі партияларын өз бетінше қалыптастырып, оны сауда желілеріне тікелей жеткізу қиын.
Сарапшы делдалдардың ұзақ тізбегі соңғы сатып алушы үшін өнімнің құнын арттыратынын, ал өндірістік тәуекелдердің негізгі бөлігі фермерлер тарапында қалатынын атап өтті.
САРАПШЫЛАР ҚАНДАЙ ШЕШІМДЕРДІ ҰСЫНАДЫ
Қазақстанның Ет одағының төрағасы Мақсұт Бәктібаев бөлшек баға тек өзіндік құнмен ғана емес, сұраныс пен ұсыныстың арақатынасымен де анықталады деп санайды. Оның бағалауынша, нарықта қызыл еттің шамалы тапшылығы сақталуда.
Ықтимал шешімдер ретінде сарапшы делдалдық шығындарды қысқартуды, өнімді өткізудің тікелей арналарын дамытуды, өндірісті жаңғыртуды және Мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспарын іске асыруды атады. Ол сондай-ақ экспортты шектеу тек қысқа мерзімді әсер бере алады және баға өсүінің түбегейлі себептерін жоймайды деп санайды.
НЕЛІКТЕН ӨНІМДІЛІКТІ САЛАНЫҢ НЕГІЗГІ РЕЗЕРВІ ДЕП АТАЙДЫ
Қайырлы Омашевтің айтуынша, саланың әлеуеті ең алдымен жануарлар санын көбейтумен емес, олардың өнімділігін арттырумен байланысты. Сарапшы Қазақстанда қошқарлардың тәуліктік орташа салмақ қосуы 150–200 граммды құрайтынын, ал әлемдік бағдар — 350–500 грамм екенін атап өтті.
Оның пікірінше, тиімділікті арттыру үшін заманауи бордақылау технологиялары, шағын шаруашылықтардың кооперациясын дамыту, жануарлардың цифрлық қадағалануы, сондай-ақ селекциялық және ғылыми жұмысты күшейту қажет.
КОНТЕКСТ
Қазақстанда ет бағасының баяу өсуі жалғасуда. Бұған дейін сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев негізгі себептер ішкі және экспорттық сұраныстың жоғарылығы, сондай-ақ әлемдік тұтыну құрылымының өзгеруі екенін мәлімдеген. Оның айтуынша, нарықта өнім тапшылығы жоқ.
Премьер-Министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин бағаның тұрақты өсуіне байланысты ет нарығына егжей-тегжейлі талдау жүргізуді тапсырды.
Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов ет нарығындағы жағдай бойынша жария пікірлерінде еттің айтарлықтай қымбаттауы туралы болжамдармен келіспейтінін білдіріп, бағаның күрт өсуіне алғышарттар жоқтығын айтқан.
Мәселен, 2026 жылғы маусымда ол қой етінің мамыр айының соңында қымбаттауынан кейін бірқатар аймақтарда баға төмендей бастағанын мәлімдеді. Сонымен қатар ол ет құнына тек Құрбан айт кезеңіндегі маусымдық сұраныс қана емес, экспорт та әсер еткенін мойындады: оның айтуынша, қазақстандық қой еті сыртқы нарықтарда жоғары сұранысқа ие, бұл ішкі баға белгілеуге әсер етеді.
2026 жылғы ақпанда мал шаруашылығы өкілдерінің сиыр етінің ықтимал құны 10–12 мың теңге болатыны туралы мәлімдемелерінен кейін Азат Сұлтанов жұбататын пікірлер айтқан. Ол ет бағасының өсуі туралы әңгімелер ішкі нарықта өнімнің автоматты түрде қымбаттауын білдірмейтінін айтқан.
2025 жылғы желтоқсанда Сұлтанов Қазақстанның болашақта Өзбекстаннан килограммына 15–20 мың теңгеден ет импорттай бастауы мүмкін деген болжамға түсініктеме берді. Ведомство мұндай бағалауларды қолдамады. Ол сондай-ақ ет бағасы тұрақтанып, жауырын бөлігінің килограммына 3,3 мың теңге деңгейінде бекігенін мәлімдеген.
Қазақстандық фермерлердің айтуынша, бағаның өсуі өндірістің өзіндік құнының артуымен байланысты. Олардың пікірінше, негізгі шығындар жем-шөпке, еңбекақыға, ветеринариялық қызметтерге, салықтарға және шаруашылықтарды ұстауға келеді. Өндірушілер сатып алу бағасы рентабельділік шегінде қалып отырғанын, ал еттің жоғары құнының себептерінің бірі ретінде мал шаруашылығы өнімдерін терең өңдеудің жеткіліксіз дамуын атаған.
Ет бағасының өсу себептерін талқылау мал шаруашылығындағы сақталып отырған проблемалар аясында өтуде. Қазақстанның әртүрлі аймақтарында мал аурулары мен қырылу жағдайлары тіркелуде.
Бұған дейін Ырғыз ауданында ветеринарлар қырылған малдан бірден үш диагнозды — тейлериоз, пироплазмоз және лептоспироз — растаған, осыған байланысты Шенбертал және Құрылыс ауылдарының тұрғындары бірнеше күн ішінде ондаған бас малдан айырылған.
Шілде айының ортасында Қостанай облысының кейбір ауылдарында малдағы бруцеллезге байланысты шектеулер енгізілген.
Сонымен қатар, кейбір тәуелсіз ветеринариялық сарапшылар бірқатар індет ошақтары бойынша ресми бағалауларды жария түрде даулаған, ал ауыл шаруашылығы министрлігі (АШМ) өз ұстанымын сақтап отыр.
