Қазақстанда қой етінің бағасы 2025 жылға қарай 29%-ға өсті, ал бір тонна еттің құны 1,3 млн теңгеге жетті. Сонымен бірге ел Біріккен Араб Әмірліктеріне (БАӘ) өнім экспортын арттыруда, онда халал етке сұраныс жоғары болып қалуда.
ҚАЗАҚСТАНДА ҚОЙ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, оны EconomyKZ келтіреді, 2026 жылғы наурызға Қазақстанда 23,17 млн бас қой мен ешкі бар. Салыстыру үшін: 1975 жылдың соңында бұл көрсеткіш 34,6 млн басты құраған.
Кеңестік кезеңде Қазақстан КСРО-ның ең ірі қой шаруашылығы республикаларының бірі болып саналды. 1970-ші жылдары мал басын 50 млн басқа дейін ұлғайту жоспарлары да қарастырылды, алайда бұл көрсеткіштерге қол жеткізілмеді.
ҚОЙ ЕТІНІҢ БАҒАСЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
Ресми статистикаға сәйкес, Қазақстанда бір тонна қой еті қазір 1,3 млн теңге тұрады, ал 2001 жылы 88,3 мың теңге болған. Осылайша, 25 жыл ішінде құн 14 еседен астам өсті.
2026 жылғы наурызда тірі қошқардың орташа бағасы 86,3 мың теңгені құрады. Ең жоғары бағалар Жамбыл облысында тіркелді — бір бас үшін 112 мың теңгеден астам. Батыс Қазақстан облысында (БҚО) құны шамамен 63,5 мың теңгені құрайды.
Материалда сондай-ақ бір қошқарды ұстау айына шамамен 9 мың теңгеге түсетіні, ал жылдық шығындар 100 мың теңгеден асатыны атап өтілген. Бұл ретте 400 басқа шаруашылықтың өтелу мерзімі үш жылдан асуы мүмкін.
НЕГЕ ЭКСПОРТ ІШКІ НАРЫҚҚА ӘСЕР ЕТЕДІ
Қазақстан БАӘ-ге белсенді түрде қой етін жеткізеді. Әмірліктерге апта сайын шамамен 7 тонна салқындатылған қой еті жөнелтіледі, ал болашақта жеткізу көлемі аптасына 10 тоннаға дейін ұлғаюы мүмкін.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның БАӘ-ге экспорты 132,9 млн долларды құрады, бұл ретте азық-түлік экспортының шамамен 55%-ы қой етіне тиесілі.
Жарияланымда Парсы шығанағы елдері азық-түліктің 85–90%-ын импорттайтыны, ал халал ет өнімдеріне сұраныс тұрақты болып қалатыны атап өтілген.
НЕГЕ ЕЛ ІШІНДЕГІ БАҒАЛАР ЖОҒАРЫ БОЛЫП ҚАЛУДА
Тәуелсіз сарапшы Ерлан Кәрімов қой етінің жоғары құнын бірнеше фактормен байланыстырады. Олардың қатарында — жем, отын және логистика бағасының өсуі, сондай-ақ ішкі нарықтың делдалдар мен маусымдық сұранысқа тәуелділігі.
Оның айтуынша, экспорттық жеткізілімдер негізінен ұзақ мерзімді келісімшарттар бойынша көтерме партиялармен жүзеге асырылады, мұнда баға бөлшек саудадан төмен. Сонымен қатар, қазақстандық өндірушілер сыртқы нарықта Австралия, Үндістан және Пәкістан жеткізушілерімен бәсекелеседі.
ҚАНДАЙ ШАРАЛАР ҰСЫНЫЛАДЫ
Сарапшы нарықты тұрақтандыру үшін бірнеше шараны ұсынды. Олардың ішінде:
- бағалардың маусымдық өсу кезеңдерінде экспортқа уақытша шектеулер немесе квоталар енгізу;
- өңірлік бордақылау және сою орталықтарын құру;
- құрғақшылық кезеңдерде жем сатып алуды субсидиялау;
- кемінде үш жыл мерзімге қой шаруашылықтарын жеңілдікпен несиелеу;
- мал мен климаттық тәуекелдерді сақтандыру жүйесін дамыту;
- тірі мал мен қой етіне бағалардың цифрлық мониторингін іске қосу;
- ел ішінде дайын халал өнімдерін өндіруді қолдау.