ФБРК редакциясы 2024 жылы қазақстандық министрліктердің ең ірі мемлекеттік сатып алуларын талдауды жалғастыруда. Бүгін біздің назарымызда — көлік министрлігі.
Еске сала кетейік, бұған дейін біз айтып өткен мәдениет және ақпарат министрлігінің шығыстары туралы, онда ұлттық телерадио хабарларын тарату желісін ұстауға, өнер саласындағы мемлекеттік білім беру тапсырысына және кинематографияны қолдауға елеулі сомалар бөлінген еді.
Қазақстан астанасының жүрегінде «Transport Tower» — қала тұрғындары өзінің ерекше сұлбасы үшін тұтандырғыш деп атап кеткен 155 метрлік әсерлі ғимарат көтеріліп тұр. Бұл сәулет құрылысы Астананың сол жағалауын көріктендіріп қана қоймай, көлік министрлігінің мекені болып табылады. Алайда сыртқы сән-салтанаттың артында осы әкімшілік алыптың ұстауға арналған айтарлықтай шығындары жатыр.
Тек кешеннің жылу тұтыну жүйелерін қайта жаңартуға министрлік 195 млн теңге жұмсауды жоспарлап отыр. Оның 55,2 млн теңгесі 2024 жылы жұмыстарға жұмсалса, қалған 140 млн теңге 2025 жылы игерілуі тиіс.
Ғимаратты күрделі жөндеу тарихында одан да әсерлі сомалар кездеседі. Жақында бұзылған шарт 3,77 млрд теңге мөлшеріндегі шығындарды көздеген, бұл қаражаттың негізгі бөлігі дәл 2024 жылы жұмсалуы керек еді. Бір қызығы, осы шартпен қатар 88,06 млн теңге тұратын күрделі жөндеуге техникалық қадағалауды жүзеге асыру туралы келісім бар, ол 2025 жылға дейін есептелген (2024 жылы 8,64 млн теңге және 2025 жылы 79,42 млн теңге). Бұл жағдай негізгі келісімшарттың бұзылғанына қарамастан, министрлік жақын арада күрделі жөндеуге шартты қайта жасасуды жоспарлап отырған болуы мүмкін деген ойға жетелейді.
«Transport Tower» күнделікті ұстау да елеулі инвестицияларды қажет етеді. 2021 жылдан 2024 жылға дейін тазалау, көгалдандыру және қоқыс шығару үшін 369,48 млн теңге төленген, оның 2024 жылға 18,87 млн теңгесі тиесілі.
Ең ірі келісімшарттар тізіміндегі келесісі — электрмен жабдықтау қызметтері, бұл министрлікке 218,68 млн теңгеге түскен. Келісімшарт астаналық тұтынушыларды электр және жылу энергиясымен жабдықтауға маманданған «Астанаэнергосбыт» ЖШС компаниясымен жасалғанын атап өтейік.
Министрліктің көліктік қамтамасыз етуі шығыстардың жеке бабы болып табылады. 2024-2026 жылдары өкілдік класындағы автомобильдерге қызмет көрсетуге арналған жаңа шарт қазынаға 192,37 млн теңгеге түседі. Бұл соманың жылдар бойынша бөлінуі келесідей: 2024 жылы 65,88 млн теңге, 2025 жылы 61,4 млн теңге және 2026 жылы 65,09 млн теңге. Министрлік былғары салоны және автоматты беріліс қорабы бар алты қара седанды сұраған — бес автомобиль 2020 жылдан ескі емес және біреуі 2023 жылдан ескі емес.
Айта кету керек, 2021 жылы көлік саласы индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің (ИИДМ) жауапкершілігінде болған кезде жасалған көліктік қызмет көрсетуге арналған басқа да шарт параллельді түрде жұмыс істейді. Бұл шарттың жалпы құны 258,36 млн теңгені құрайды, оның 2024 жылға 19,41 млн теңгесі тиесілі.
Еске сала кетейік, Қазақстанда дербес көлік министрлігі салыстырмалы түрде жақында — 2023 жылдың қыркүйегінде, әкімшілік реформа шеңберінде ИИДМ екі жеке ведомствоға — көлік министрлігіне және индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне бөлінген кезде пайда болды.
Көлік министрлігінің ең ірі мемлекеттік сатып алуларын талдай келе, біз біржақты қорытындыға келеміз: ведомствоның бюджет қаражатының едәуір үлесі «Transport Tower» ғимаратын ұстауға және күтуге, сондай-ақ министрлік басшылығын өкілдік автомобильдермен қамтамасыз етуге жоспарланған. Бұл шығыстардың жалпы сомасы миллиондаған теңгемен есептеледі. Ғимаратты күрделі жөндеу жағдайы ерекше қызығушылық тудырады — 3,7 млрд теңгеден астам сомаға негізгі келісімшарттың бұзылуына қарамастан, техникалық қадағалауға арналған қолданыстағы келісімшарт таяу болашақта ауқымды жөндеу жұмыстарының қайта басталу ықтималдығын анық көрсетеді.
Еске сала кетейік, ФБРК редакциясы Қазақстанның көлік саласындағы мәселелерді бірнеше рет жарыққа шығарған. Мысалы, 2023 жылдың мамырында біздің редакция айтып берген шетелдік рұқсат бланкілерімен (ШРБ) танымал айла-шарғылар туралы, олар үшін көбірек ШРБ алу мақсатында оларды кейіннен тасымалдаушыларға қайта сату үшін тұтас бір күндік компаниялар тобын құрады.
2024 жылдың қаңтарында автомобиль көлігі және көліктік бақылау комитеті ұсынған жобада рұқсат бланкілерін бөлу жүйесін реформалау ұсынылды. Атап айтқанда, бланкілердің жасанды тапшылығын және оларды көлеңкелі нарықта заңсыз қайта сатуды жою туралы сөз болды. Алайда ақпан айында көлік компаниясының иесі Болатбек Әлиев ШРБ-мен проблемалар әлі күнге дейін шешілмегенін айтып берді.
Сонымен қатар, қазан айында біздің редакция Қазақстанға Ресей мен Беларусьтан келетін, қазақстандық жүк тасымалдау нарығын белсенді түрде игеріп жатқан автокөлік компанияларының ағынына байланысты мәселені көтерді. Сонда біз Қазақстанда отандық тасымалдаушылардың халықаралық тасымалдар нарығынан ығыстырылу процесі байқала ма деп білу үшін көлік министрлігіне ресми сұрау салдық. Ведомствоның толық жауабымен сілтеме арқылы танысуға болады.
2025 жылдың қаңтарында ФБРК редакциясының қарамағына 2024 жылғы желтоқсандағы тексерудің материалдары түсті, олар саладағы нарық қатысушылары бұрын мәлімдеген жүйелі проблемаларды растайды. Біздің дереккөздеріміздің ақпараты бойынша, анықталған бұзушылықтар сала жұмысының барлық негізгі аспектілерін қамтиды: ақпараттық жүйелерді интеграциялау проблемаларынан бастап шетелдік рұқсат бланкілерінің (ШРБ) жасанды тапшылығына дейін, автоматтандырылған өлшеу станцияларының ақауларынан нормативтік базадағы кемшіліктерге дейін.
Жалғасы бар...