ФБРК редакциясы 2024 жылы қазақстандық ведомстволардың ең ірі мемлекеттік сатып алуларын талдауды жалғастыруда.
Алдыңғы материалда біз ғылым және білім министрлігінің ең қымбат келісімшарттарын қарастырдық, онда тек жоғары білімі бар мамандарды даярлауға бастапқыда шамамен 187 млрд теңге жоспарланған, оның ішінде нақты төленгені шамамен 178 млрд теңге.
Бүгін біздің талдауымыз әділет министрлігіне — елдің құқықтық саясатын қалыптастыруға және іске асыруға жауапты ведомствоға арналған. Оның қызметі заң шығарудан бастап азаматтардың құқықтарын қорғауға, заңды тұлғаларды тіркеуден сот шешімдерінің орындалуын бақылауға дейінгі кең ауқымды бағыттарды қамтиды.
2024 жылы әділет министрлігінің ең ірі сатып алуы 14,8 млрд теңгеге сот сараптамаларын жүргізуге арналған келісімшарт болды. Бұл қаражаттың алушысы «ҚР Әділет министрлігінің Сот сараптамалары орталығы» болды. Мәселе қылмыстық, азаматтық және әкімшілік істер бойынша сот-медициналық, сот-наркологиялық, сот-психиатриялық сараптамаларға қатысты. Негізінде, мемлекет сот төрелігінің өте маңызды инфрақұрылымын қаржыландырады — сарапшылардың қорытындыларынсыз көптеген сот дауларының әділ шешілуі мүмкін емес.
Тағы 450,5 млн теңге халықты құқықтық ақпаратпен қамтамасыз етуге және нормативтік-құқықтық актілердің деректер базасына жалпыға бірдей тегін қолжетімділікті ұсынуға жұмсалды. Бұл азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру және заңнаманың ашықтығын қамтамасыз ету жөніндегі маңызды жұмыстың бір бөлігі.
Реттеуші саясаттың консультативтік құжаттарын және заңнамалық актілердің жобаларын әзірлеуге 170,9 млн теңге бөлінді. Мердігер ретінде «ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институты» шықты. Бұл мекеме сондай-ақ заң жобалары мен халықаралық шарттарға ғылыми құқықтық сараптама жүргізуге 74,8 млн теңге алды.
Тағы 59,4 млн теңге заң жобалары мен халықаралық шарттарға ғылыми лингвистикалық сараптама жүргізуге жұмсалды. Бұл жай ғана мәтіндерді тексеру сияқты көрінгенімен, заңның тәжірибеде қолданылуы тікелей тұжырымдамалардың сапасына байланысты.
Қолданыстағы заңнаманың тиімділігін талдауға 64,8 млн теңге бөлінді. Бұл жұмыс ескірген нормаларды анықтау және қабылданған заңдардың қоғам мен экономикаға нақты әсерін бағалау үшін қажет.
Қаражаттың едәуір бөлігі ақпараттық жүйелерді қолдауға және дамытуға жұмсалды. Мәселен, «Жеке тұлғалар» мемлекеттік деректер базасын сүйемелдеуге 140,7 млн теңге, ал «Заңды тұлғалар» базасына — 79,1 млн теңге бөлінді. Осы базаның бағдарламалық кодын сүйемелдеуге бөлек тағы 63,7 млн теңге бөлінді.
Министрліктің мемлекеттік деректер базалары мен ақпараттық жүйелерінің серверлеріне қызмет көрсетуге 125,4 млн теңге жұмсалды. Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге — 104,5 млн теңге, бұл кибершабуылдар мен деректердің ағып кетуі дәуірінде әбден негізделген болып көрінеді.
Компьютерлік техникаға жүйелік қызмет көрсету, оны ұстау және жөндеу бюджетке 241,1 млн теңгеге түсті. Бұл сома елеулі болып көрінгенімен, бүкіл ел бойынша таралған ведомствоның ауқымын ескере отырып, шығындар ақталуы мүмкін.
«Е-Заң көмегі Бірыңғай ақпараттық жүйесі» ақпараттық жүйесін қолдауға 80,1 млн теңге бөлінді. Бұл жүйе азаматтардың заң көмегіне қол жеткізуін жеңілдетуге арналған, бұл әсіресе халықтың әлеуметтік осал топтары үшін маңызды.
Тағы 69,8 млн теңге сараптама процестерін автоматтандыратын «E-Saraptama» ақпараттық жүйесін сүйемелдеуге жұмсалды.
«Е-заңнама» ақпараттық-коммуникациялық қызметтеріне 72,1 млн теңге бөлінді. Бұл жүйе заңнамаға электронды түрде қол жеткізуді қамтамасыз етеді.
Әділет министрлігінің ең ірі мемлекеттік сатып алуларын талдай келе, қаражат жұмсаудың бірнеше негізгі бағыттарын бөліп көрсетуге болады. Сот сараптамасы — қаржыландыру көлемі бойынша сөзсіз көшбасшы (шамамен 14,8 млрд теңге). Бұл мемлекеттің сот төрелігі үшін сапалы сараптамалық бағалауды қаншалықты маңызды деп санайтынын көрсетеді. Әртүрлі ақпараттық жүйелерді, деректер базаларын және IT-инфрақұрылымды қолдау мен дамытуға жиынтығында 976 млн теңгеден астам қаражат жұмсалды. Бұл әділет саласындағы барлық процестерді цифрландыруға байыпты бағытталғандығын көрсетеді. Заң жобаларына сараптама жүргізуге, заңнаманың тиімділігін талдауға, лингвистикалық зерттеулерге шамамен 370 млн теңге бөлінді. Азаматтардың құқықтық ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз етуге 450 млн теңгеден астам қаражат жұмсалды. Алайда, бұл цифрлар ведомствоның тек ең ірі мемлекеттік сатып алуларын ғана көрсететінін атап өтеміз.
Көптеген келісімшарттарды бір ғана мекеме — «ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институты» алатыны көзге түседі. Бір жағынан, мұны осы институттың дәл заң шығару мәселелеріне мамандануымен түсіндіруге болады. Екінші жағынан, мемлекеттік сатып алулардың бір қолда шоғырлануы әрқашан қаражаттың жұмсалу тиімділігі мен бәсекелестіктің болмауы туралы сұрақтар туғызады.
Сондай-ақ, қаражаттың едәуір бөлігі жаңа ақпараттық жүйелерді әзірлеуге емес, қолданыстағыларды қолдауға жұмсалатыны назар аудартады. Бұл цифрлық инфрақұрылымды белсенді құру кезеңі өтіп, енді оны пайдалану және жетілдіру уақыты келгенін көрсетуі мүмкін.
Жалпы алғанда, әділет министрлігі шығыстарының құрылымы мемлекеттік басқарудың қазіргі заманғы үрдістерін көрсетеді: цифрландыру, сараптамалық білімге баса назар аудару және азаматтар үшін құқықтық ақпараттың қолжетімділігін арттыруға ұмтылыс. Сонымен қатар, бөлінген қаражатты пайдалану тиімділігі мәселесі ашық күйінде қалып отыр және одан әрі қоғамдық бақылауды талап етеді. Бұл әсіресе шығыстардың ең ірі бабы — сот сараптамасына қатысты, мұнда 15 млрд теңгеге жуық қаражат нәтижелілікті бағалаудың айқын тетіктерінсіз бір ұйымға жұмсалады.
Жалғасы бар...