ФБРК редакциясы 2024 жылы қазақстандық ведомстволардың ең ірі мемлекеттік сатып алуларын талдауды жалғастыруда. Бұл жолы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі туралы сөз болады, оның шығындары басқа министрліктердің бюджеттерімен салыстырғанда күтпеген жерден қарапайым көрінеді. Алайда, осы көрінетін ұстамдылықтың артында миллиондаған азаматтарды әлеуметтік қолдауды қамтамасыз ету бойынша ауқымды жұмыс жатыр.
Министрліктің негізгі миссиясы – халықтың ең осал топтарына тұрақтылық пен қолдауға кепілдік беретін тиімді әлеуметтік қорғау жүйесін құру.
2024 жылғы ең ірі мемлекеттік сатып алулар тізімін әлеуметтік жәрдемақылар мен зейнетақыларды төлеуді қамтамасыз ету бойынша қызметтерге арналған 20 млрд теңгеге жуық шарт бастап тұр. Орындаушы болып "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ табылды. Ұсынылған құжаттамаға сәйкес, бұл қаражат әртүрлі төлемдерді алушылардың істерін қалыптастырудан бастап, зейнетақы және әлеуметтік төлемдердің өзін ұйымдастыруға дейінгі орасан зор жұмысты қамтамасыз етуі тиіс еді. Мемлекет әлеуметтік қолдауға кепілдік беретін ондаған мың адам туралы сөз болып отыр.
Биыл Қазақстанда зейнетақы мен әлеуметтік төлемдерді ұлғайту жоспарланғанын, осы мақсаттарға 6 трлн теңгеден астам қаражат бөлінгенін атап өткен жөн. Рас, биылғы жылдың ақпан айында Қостанай облысының прокуратурасы білім қызметкерлерінің құқықтарының 223 млн теңгеден астам сомаға бұзылғанын анықтады. Педагогтарға зейнеткерлікке шыққанда өтемақылар мен іссапар шығыстары төленбеген.
Кем емес маңызды бағыт – ақпараттық қауіпсіздік және әлеуметтік-еңбек саласындағы қолжетімділікті бақылау – 1,6 млрд теңгеге жуық сатып алу. Министрлік күрделі автоматтандырылған жүйелерді дамытуға инвестиция салды: зейнетақыны электрондық тағайындаудан бастап еңбек нарығының мониторингіне дейін. Басқаша айтқанда, бұл ақша зейнетақы тағайындаумен, жұмыссыздарды есепке алумен және басқа да әлеуметтік мәселелермен айналысатын компьютерлік бағдарламалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жұмсалды. Қымбат тұратын бұл технологиялық шешімдер бүгінде қаншалықты тиімді пайдаланылуда?
Келесі маңызды сатып алулар блогы – еңбек нарығын ақпараттық-аналитикалық сүйемелдеу. Ағымдағы жағдайды бағалаудан бастап кадрлық қажеттіліктерді болжауға және кәсіби дағдыларды дамытуға дейінгі еңбек ресурстарын кешенді зерттеуге 370 млн теңгеге жуық қаражат бағытталды.
Сонымен қатар, 2024 жылы министрлік ұлттық біліктілік жүйесіне әдіснамалық қолдау көрсетуге (әртүрлі кәсіптерге арналған ережелер мен талаптарды әзірлеу) инвестиция салды, бұл бюджетке 158 млн теңгеге түсті.
Ірі қалалардағы, атап айтқанда, Қарағанды мен Астанадағы деректерді өңдеу орталықтарын (ДӨО) техникалық қолдауға ерекше назар аударылды. Әрбір орталыққа 125 млн теңгеге жуықтан әлеуметтік саланың маңызды инфрақұрылымының үздіксіз жұмысын қамтамасыз етті.
Осы сатып алуларды талдай отырып, мынадай қорытынды жасауға болады: еңбек министрлігі – бұл жай ғана әкімшілік орган емес, күрделі әлеуметтік қорғау механизмі. Әлеуметтік саланың жоғары технологиялануы байқалады – бюджеттің едәуір бөлігі ақпараттық жүйелерге, дерекқорларға және аналитикалық зерттеулерге бағытталады. Бір жағынан, бұл әлеуметтік процестерді жаңғыртуға ұмтылысты көрсетсе, екінші жағынан, шығындар мен енгізілетін шешімдердің нақты тиімділігінің арақатынасы туралы сұрақ туғызады.
Сонымен бірге, сатып алулар құрылымы әлеуметтік саланы басқарудың кешенді тәсілін көрсетеді: техникалық инфрақұрылымнан бастап кәсіби стандарттарды әдіснамалық қолдауға дейін. Дегенмен, ауқымды қаржылық инвестициялар мен адамдардың өміріндегі нақты жақсартулар арасындағы алшақтық жүйе құраушы мәселе болып қала береді. Еңбек нарығын зерттеу, кәсіби стандарттарды әзірлеу, әлеуметтік процестерді автоматтандыру тек елеулі ақшалай инвестицияларды ғана емес, сонымен қатар сапалы мазмұнды өзгерістерді талап етеді.
Еске сала кетейік, алдыңғы материалда ФБРК редакциясы көлік министрлігінің мемлекеттік сатып алуларын талдаған болатын, ол өз штаб-пәтерін ұстауға, өкілдік көліктермен көліктік қызмет көрсетуге және техникалық қамтамасыз етуге елеулі қаражат жұмсайды.