(13 қаңтар | Дереккөз: ФБРК)
ФБРК редакциясы бұрын сипатталған малды Қазақстан шекарасы арқылы транзиттік тасымалдау кезіндегі бұзушылық схемаларының құжаттық дәлелдемелерін жариялауды жалғастырады.
Бүгін біз Маңғыстау облысынан алынған ресми құжаттар топтамасын талдаймыз, олар Ресейден Өзбекстанға ірі қара малды (ІҚМ) тасымалдау кезіндегі жүйелі бұзушылықтарды тіркейді.
ҚҰЖАТТЫҚ ТҰРҒЫДАН НЕ ТІРКЕЛДІ
ФБРК дереккөздерінен алынған құжаттарға сәйкес, 2026 жылғы 1 қаңтарда Маңғыстау облысының Бейнеу ауданында кеден және ветеринария қызметтері бір ресейлік компанияға — «Рассвет-Н» ЖШС-не қатысты төрт хаттама әкімшілік құқық бұзушылық туралы жасады.
Хаттамалар әр уақытта бірдей бұзушылықты тіркеді: ветеринариялық сертификаттар мен кеден декларацияларындағы деректермен салыстырғанда ІҚМ бастарының санының асып кетуі.
Жүкті қайтару актісінде құжаттар бойынша 60 бас ІҚМ мәлімделгені, іс жүзінде 15-20 басқа артық табылғаны көрсетілген. Тасымалдаушы — Дағыстан Республикасында тіркелген YUG-TRANS LTD компаниясы, алушы — Өзбекстандағы «BULL AND BEEF» ШК. Компания бұзушылықты мойындады. Айыппұлды төлеу туралы түбіртек қысқартылған тәртіппен 54 063 теңге сомасын бекітеді. 
Сондай-ақ, «Рассвет-Н» ЖШС 2025 жылғы 31 желтоқсанда — анықталған бұзушылықтардан бір күн бұрын тіркелгеніне назар аударған жөн.
БІРНЕШЕ СХЕМА, БІР ЛОГИСТИКА
Дереккөздің ақпараты бойынша, Қазақстанда жүкті ауыстыру схемасы белсенді жұмыс істейді. Өзбекстанға транзитке рәсімделген ресейлік мал іс жүзінде Қазақстанда, ал бұл жағдайда - Түркістан облысының Сайрам ауданында сатылады.
Дереккөздің айтуынша, оның орнына қазақстандық мал сатып алынып, оны ресейлік құжаттармен әрі қарай апарады.
Біз балама нұсқаны да болжай аламыз. Мал Ресейде (немесе жол бойындағы кез келген басқа жерде) сатылуы мүмкін, содан кейін құжаттар транзиттік ресейлік малдың атымен қазақстандық малды әкету үшін пайдаланылады. Сайып келгенде, ықтимал манипуляциялардың бұл нұсқалары бірін-бірі жоққа шығармайды, әрі егер жөнелту орнына жақынырақ сататын болса, логистикаға кететін шығындар айтарлықтай азаяды.
Дереккөз сондай-ақ құжаттар бойынша жиі ұсақ мал (мысалы, қой еті) рәсімделетінін, бірақ іс жүзінде ІҚМ (сиыр етін) тасымалдайтынын айтады. Мақсат — баждар мен ветеринариялық шектеулерді айналып өту. Бәлкім, бизнес өте тиімді болып шығады. Біздің мәліметімізше, нарықта құжаттар бойынша сиыр етін қой етінің атымен әкетуді рәсімдеуге жәрдемдесуді ұсынатын адамдар тобы қазірдің өзінде жұмыс істеп жатыр.
Оның үстіне, дереккөз бақылаудың іріктемелілігін көрсетеді. Оның айтуынша, кейбір бекеттерде бұзушылықтар жай ғана анықталмайды. Мысал ретінде ол Атырау облысындағы «Құрманғазы» автомобиль өткізу пунктін (АӨП) келтіреді, ал Бейнеу ауданында қатаң тексерулер жүргізіледі.
ЖҮЙЕЛІК ОСАЛДЫҚ
Құжаттар дайындалған логистиканы көрсетеді. Бір кеште төрт хаттама, бір компания, бір бағыт, бірдей бұзушылық — өнеркәсіптік ауқымның белгілері. Дауласусыз кінәні мойындау айыппұлдардың бизнес-модельге шығын ретінде енгізілгенін білдіруі мүмкін.
Мұнда санкциялардағы айырмашылық та қызықты. Ұқсас бұзушылықтар үшін айыппұлдар да, ескертулер де қолданылады. Ал белгілі болғандай, жаппай бұзушылықтар кезіндегі жазалардың біркелкі еместігі құқық қолданудың әлсіздігінің жеке белгісі болып табылады.
Жүкті ауыстыру және жергілікті малды әкету үшін транзиттік құжаттарды пайдалану бірден бірнеше бағытқа соққы береді: кедендік шығындар, ветеринариялық тәуекелдер, тегі белгісіз малды заңдастыру.
Әзірге бір ғана нәрсені айтуға болады: біздің редакцияға түсетін өтініштер саны мен құжаттық куәліктердің көлемі мәселенің жүйелік сипатын көрсетеді. Салалық ведомстволардың, айталық, мемлекеттік кірістер комитетінің, ветеринариялық қызметтердің, құқық қорғау органдарының реакциясын күту орынды болар еді. Мүмкін, схема жүйеге қарамастан емес, оның ішінде жұмыс істейтіндіктен әрекет етуді қиындататын шығар?
Естеріңізге сала кетейік, бұған дейін ФБРК айтып берген еді, үкіметтің формальды шешімдері жекелеген компанияларға есепке алу және транзит ерекшеліктерімен ет экспорттауға мүмкіндік беретін жағдайларды қалай жасағаны туралы.