ФБРК редакциясы әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың (ӘКК) қаржылық есептілігін талдауға арналған жарияланымдар сериясын жалғастыруда. Бүгін біз «Солтүстік» ӘКК-нің 2023 жылғы қаржылық есептілігін қарастырамыз — бұл Солтүстік Қазақстан облысының дамуының негізгі институты. Корпорация жылды оң қаржылық нәтижені сақтай отырып, кірістің қалыпты төмендеуі жағдайында аяқтады. ӘКК өңірдегі инвестициялық белсенділікті арттыруды жалғастыруда, бұл облыстың кәсіпорындары мен ұйымдарына берілетін несие портфелінің өсуімен қатар ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялардың 17%-ға жуық өсуінен көрінеді.
ОПЕРАЦИЯЛЫҚ НӘТИЖЕЛЕР: КІРІСТІҢ ТӨМЕНДЕУІ ЖӘНЕ ОПЕРАЦИЯЛЫҚ ШЫҒЫНДАРДЫҢ ӨСУІ
«Солтүстік» ӘКК-нің шоғырландырылған есептілігі бойынша **түсімі** 2023 жылы **2,58 млрд теңгені** құрады, ал өткен жылы **2,98 млрд теңге** болған, бұл **13,2%-ға төмендеуді** көрсетеді.
Бас компанияның **шоғырландырылмаған түсімі** де **2,47 млрд теңгеге** дейін қысқарды, 2022 жылы **2,89 млрд теңге** болған ***(14,5%-ға төмендеу)***.
**Кірістердің құрылымы** корпорация қызметінің көпсалалы сипатын көрсетеді. Табыстың негізгі көздері: кепілдік беруден түсетін кірістер, тауарлар мен қызметтерді сату, бірлескен қызметтен түсетін кірістер, сауда орындарын жалға беруден түсетін түсімдер және «Астана» қонақ үй кешенінен түсетін кірістер. Бұл ретте кіріс құрылымындағы ең үлкен үлесті **тауарлар мен қызметтерді сату бойынша операциялар** *(жалпы кірістің шамамен **50%**)* және **кепілдік беруден түсетін кірістер** *(шамамен **30%**)* алады.
**Шоғырландырылған есептілік** бойынша сатылған тауарлар мен қызметтердің **өзіндік құны** **1,77 млрд теңгені** құрады, өткен жылы **1,73 млрд теңге** болған. **Шоғырландырылмаған есептілік** бойынша өзіндік құн **1,68 млрд теңгеден** **1,70 млрд теңгеге** дейін **өсті**, бұл есептіліктің екі нысаны бойынша да *операциялық шығындардың өскенін* көрсетеді.
ТАБЫСТЫЛЫҚ: ОҢ НӘТИЖЕНІ САҚТАУ
**Шоғырландырылған есептілік** бойынша **таза пайда** **273,9 млн теңгені** құрады, бұл 2022 жылмен салыстырғанда *(1,30 млрд теңге)* айтарлықтай **төмендеді**. **Шоғырландырылмаған есептілік** бойынша пайда бір жыл бұрынғы **1,30 млрд теңгеге** қарсы **276,6 млн теңгені** құрады, бұл да бас компанияның табыстылығының едәуір төмендегенін көрсетеді.
ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙ ЖӘНЕ ӨТІМДІЛІК
Корпорацияның **жалпы активтері** 2022 жылғы **63,1 млрд теңгеден** **71,5 млрд теңгеге** дейін өсті, бұл есептіліктің екі нысаны бойынша да ***13,4%-ға өсуді*** көрсетеді. Активтердің құрылымы елеулі өзгерістерге ұшырады, бұл ең алдымен негізгі құралдардың кең ауқымды қайта бағалануына байланысты – қайта бағалау резерві ***13 еседен астамға*** өсіп, **728,4 млн теңгені** құрады, ал **жарғылық капитал** қосымша акциялар шығару есебінен **75,1 млрд теңгеге** дейін ұлғайды, бұл корпорацияның капитал базасының нығаюын және оның мүліктік кешені құнының өсуін көрсетеді.
**Ақша қаражаттары** және олардың баламалары **13,1 млрд теңгеден** **29,3 млрд теңгеге** дейін едәуір өсті, бұл есептіліктің екі нысаны бойынша да ***2 еседен астам өсуді*** көрсетеді. Бұл корпорацияның өтімділік позициясының нығайғанын және стратегиялық бастамаларды іске асыру үшін қаражат жинақталғанын көрсетеді.
Қаражатты орналастыру құрылымы өтімділікті басқарудың **әртараптандырылған тәсілін** көрсетеді: негізгі көлемдер **ағымдағы банктік шоттарда** *(28,8 млрд теңге)* шоғырланған, бұл ретте корпорация еліміздің жетекші банктеріндегі, оның ішінде **Қазақстан Халық банкі** мен **«Еуразиялық банк» АҚ**-дағы **депозиттерді** белсенді пайдаланады. Пайданың төмендеуі жағдайында ақша қаражаттарының ұлғаюы сақтық қаржы саясатын және ауқымды инвестициялық жобаларға дайындықты көрсетеді.
ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ: ДАМУҒА АУҚЫМДЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАР
«Солтүстік» ӘКК **инвестициялық белсенділігін** айтарлықтай арттырды. **Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар** 2022 жылғы **41,8 млрд теңгеден** **48,9 млрд теңгеге** дейін өсіп, ***17%-ға өсуді*** көрсетті. **Қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар** **4,7 млрд теңгеден** **9,3 млрд теңгеге** дейін ұлғайып, ***95%-ға өсуді*** көрсетіп отыр.
Ұзақ мерзімді несиелендірудің негізгі бағыттары ірі агроөнеркәсіптік кәсіпорындарды қамтиды: **«Солтүстік Бройлер» құс фабрикасы» ЖШС** *(7,9 млрд теңге)*, **«ЕMC AGRO» ЖШС** *(6,0 млрд теңге)*, **«Зелёный Север» ЖШС** *(5,4 млрд теңге)* және **«Қызылжар МТС Агро» ЖШС** *(2,1 млрд теңге)*. Портфель сондай-ақ **«Ауыл Аманаты» бағдарламасы** *(1,6 млрд теңге)* бойынша несиелерді және **агроөнеркәсіптік кешен (АӨК) инвестициялық жобаларын** *(3,6 млрд теңге)* қамтиды, бұл корпорацияның өңірдің ауыл шаруашылығы секторын дамытудағы стратегиялық рөлін растайды.
Корпорация мемлекеттік даму бағдарламаларын іске асыруға белсенді қатысады. 2023 жылдың соңындағы **ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер** **22,1 млрд теңгені** құрады, оның ішінде:
- Солтүстік Қазақстан облысының Кәсіпкерлік және туризм басқармасы» КММ - **3,3 млрд теңге**
- Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасы» КММ - **18,8 млрд теңге** *(2023 жылғы жаңа міндеттемелер)*
Бұл қаражат кәсіпкерлікті қолдауға, өңірлік АӨК-ті дамытуға және фермерлік шаруашылықтар үшін инфрақұрылым құруға бағытталған. Шарттар аясында ауыл шаруашылығы техникасын сатып алу, тамақ өнеркәсібі объектілерін салу және агроөнеркәсіптік кәсіпорындарды жаңғырту жобалары іске асырылуда.
«Солтүстік» ӘКК **жалға алу бойынша ұзақ мерзімді берешек** бағытын дамытуда, ол 2022 жылғы **2,77 млрд теңгеден** 2023 жылы **1,08 млрд теңгеге** дейін өсті. **«Өнеркәсіпті дамыту қоры» АҚ**-мен қаржы лизингі шарты аясында корпорация жалпы құны **4,05 млн теңге** болатын автобустар сатып алды, бұл өңірдің көлік инфрақұрылымын дамытуға ықпал етеді.
БАСҚАРУ ШЫҒЫНДАРЫ ЖӘНЕ КОРПОРАТИВТІК БАСҚАРУ
**Шоғырландырылған есептілік** бойынша **әкімшілік шығындар** 2023 жылы өткен жылғы **251,4 млн теңгеден** **349,8 млн теңгеге** дейін өсті.
**Шоғырландырылмаған есептілік** бойынша әкімшілік шығындар бір жыл бұрынғы **223,4 млн теңгеге** қарсы **310,4 млн теңгені** құрады.
Негізгі баптарға **жалақы** және **өзге де төлемдер** *(шоғырландырылған есептілік бойынша 200,5 млн теңге)*, **салықтар** *(19,5 млн теңге)*, **өзге де шығыстар** *(18,8 млн теңге)* және **іссапар шығыстары** *(5,6 млн теңге)* кіреді.
Шоғырландырылған есептілік бойынша әкімшілік шығындардың 39%-ға едәуір өсуі корпорация қызметінің кеңеюіне, қызметкерлер штатының ұлғаюына және персонал жалақысының өсуіне байланысты. Бұл сондай-ақ бизнестің кеңеюі жағдайында басқару инфрақұрылымын дамытуға және компанияның операциялық мүмкіндіктерін нығайтуға салынған инвестицияларды көрсетеді.
**Шоғырландырылған есептілік** бойынша негізгі басқару персоналына **сыйақылар** 2022 жылғы **59,0 млн теңгеге** қарсы **87,7 млн теңгені** құрады. **Шоғырландырылмаған есептілік** бойынша сыйақылар бір жыл бұрынғы **34,8 млн теңгеге** қарсы **71,5 млн теңгеге** жетті, бұл басқару тобының кеңеюін және басшылық құрамның ынтасын арттыруды көрсетеді.
ЕСЕПТІ КЕЗЕҢНЕН КЕЙІНГІ ОҚИҒАЛАР
Аудиторлық қорытындыға сәйкес, корпорация есепті кезең аяқталғаннан кейін белсенді инвестициялық қызметін жалғастырды. 2024 жылғы наурызда Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің шешіміне сәйкес 2022 жылғы таза табыстың **50%** құрайтын **648,8 млн теңге** мөлшерінде **дивидендтер** төленді.
Есепті кезеңнен кейін «Солтүстік» ӘКК бағаны тұрақтандыру және АӨК-ті қолдауға бағытталған маңызды несиелік келісімдер жасасты:
- 2023 жылғы желтоқсан: **Солтүстік Қазақстан облысының Кәсіпкерлік және туризм басқармасы» КММ**-мен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын тұрақтандыру үшін 3 жыл мерзімге **500 млн теңге** сомасында несие беру туралы № 474 Несиелік шарт.
- 2023 жылғы қыркүйек: **Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасы» КММ**-мен жалпы сомасы **18,8 млрд теңгеге** заңды тұлғалар, шаруа және фермер қожалықтарын құру жөніндегі әрекеттерді жасауға арналған № 456 және № 470 тапсырма шарттары.
АУДИТОРЛЫҚ ПІКІР
**BR-Audit» ЖШС** тәуелсіз аудиторлары қаржылық есептілікке модификацияланбаған пікір білдіріп, оның дұрыстығын және халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкестігін растады. Аудиторлар есептіліктің сапалы дайындалғанын және корпорацияның ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін атап өтті.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Солтүстік» ӘКК **тұрақты дамуды** көрсетіп, коммерциялық мақсаттарды өңірлік даму институтының әлеуметтік функцияларын орындаумен сәтті үйлестіруде. Оң қаржылық нәтижені сақтай отырып, инвестициялық белсенділіктің өсуі басқарудың дұрыс стратегиясын және мемлекеттік ресурстарды тиімді пайдалануды куәландырады.
Агроөнеркәсіптік кешенге несиелер мен инвестициялар көлемінің ұлғаюы Солтүстік Қазақстан облысының даму басымдықтарына сәйкес келеді. Бұл ретте компания сау қаржылық көрсеткіштерді сақтайды, бұл одан әрі өсу мен қызметтің кеңеюін болжауға мүмкіндік береді. Мемлекетке дивидендтер төлеу бюджет қаражатын пайдаланудың тиімділігін және өңір экономикасы үшін қосылған құнның жасалғанын растайды.
Бұған дейін біз **«Атырау» ӘКК**-нің 2023 жылғы **қаржылық есептілігін** талдаған болатынбыз. Келесі жарияланымдарда ФБРК редакциясы басқа да өңірлік ӘКК-лердің қаржылық есептілігін талдауды жалғастыруды жоспарлап отыр, бұл осы даму институттарының тиімділігі мен олардың Қазақстан экономикасына қосқан үлесінің тұтас бейнесін жасауға мүмкіндік береді.
Жалғасы бар...