ФБРК редакциясы Қазақстанның әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларының (ӘКК) қаржылық есептілігін талдауға арналған жарияланымдар сериясын жалғастырады. Бүгін біз «Shymkent» ӘКК-нің 2023 жылғы қаржылық есептілігін қарастырамыз, ол депозиттердегі ақша қаражаты көлемінің айтарлықтай төмендеуі және ресурстардың аймақтың әлеуметтік бағдарламаларына шоғырлануы кезінде кірістердің орташа өсімін көрсетеді.
«Shymkent» ӘКК 2023 жылы басқа кейбір аймақтық корпорациялар сияқты әсерлі болмаса да, оң өсу динамикасын көрсетті. Шоғырландырылған қаржылық есептілікке сәйкес, компанияның түсімі 2,32 млрд теңгені құрады, ал таза пайдасы – 24 млн теңге. 
Шоғырландырылмаған есептілік түсім бойынша біршама төмен мәндерді көрсетеді – 2,04 млрд теңге, бұл ретте таза пайда іс жүзінде бірдей – 23,97 млн теңге.
Басқа көптеген ӘКК-ден айырмашылығы, «Shymkent» корпорациясы қарапайым таза пайдаға қарамастан, акционерлерге 1,52 млрд теңге мөлшерінде дивидендтер төлегені назар аудартады. Бұл меншікті қаржы резервтерін айтарлықтай қысқартуды білдірсе де, акционерлерге инвестицияларды қайтаруға бағытталған саясатты көрсетуі мүмкін.
Корпорация активтерінің құрылымы ерекше назар аударуға тұрарлық. Шоғырландырылған есептілік бойынша қаржы активтерінің жалпы сомасы 27,65 млрд теңгені құрады, оның ішінде 7,16 млрд теңге – амортизацияланған құн бойынша бағаланатын қысқа мерзімді қаржы активтері және 15,21 млрд теңге – өзге де қысқа мерзімді қаржы активтері. Амортизацияланған құн бойынша бағаланатын ұзақ мерзімді қаржы активтері 5,28 млрд теңгені құрады.
«Shymkent» ӘКК-нің 2023 жылғы қаржылық қызметінің ерекшелігі банк депозиттеріндегі қаражат көлемінің айтарлықтай қысқаруы болды – 2022 жылғы 15,34 млрд теңгемен салыстырғанда 1,51 млрд теңгеге дейін.
Сонымен қатар, корпорация «Казпочта» АҚ арқылы жылдық 14,75-15% мөлшерлемелер бойынша РЕПО операцияларына 13,6 млрд теңге орналастырды. Қаржы ресурстарының мұндай қайта орналастырылуы өтімділікті басқару стратегиясының өзгеруін немесе қысқа мерзімді инвестициялаудың неғұрлым тиімді құралдарын іздеуді көрсетуі мүмкін.
«Shymkent» ӘКК-нің депозиттік портфелі бірнеше банктер арасында жылдық 14,75%-дан 15,75%-ға дейінгі кірістілікпен бөлінген. Ең ірі сомалар «Нурбанк» АҚ-да (431 млн теңге 15,75% мөлшерлемемен), «Фридом Финанс Казахстан» АҚ-да (375 млн теңге 15,5% мөлшерлемемен) және «Береке Банк» АҚ-да (305 млн теңге 15,2% мөлшерлемемен) орналастырылған.
Корпорация қызметінде әлеуметтік бағдарламаларға қатысу маңызды рөл атқарады. ӘКК балансында 8,77 млрд теңге мөлшеріндегі азық-түлік тауарларының Тұрақтандыру қоры бойынша міндеттемелер көрсетілген. Қаржыландыру «Шымкент қаласының ауыл шаруашылығы және ветеринария басқармасы» ММ-нен түседі және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларын сатып алуға, сондай-ақ жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жылдық 1%-дан аспайтын мөлшерлемемен 3 жылға дейінгі мерзімге сыйақы төлемей несие беруге арналған.
Компанияның персоналға арналған шығыстары тиімділік тұрғысынан белгілі бір сұрақтар туғызады. Шоғырландырылған есептілік бойынша, еңбек ақы төлеуге 714,6 млн теңге жұмсалған (өзіндік құн бойынша 33,9 млн, сату шығыстары бойынша 62,8 млн және әкімшілік шығыстар бойынша 618 млн теңге).
Бұл ретте негізгі басқару персоналының сыйақысы 16 адамға 131,7 млн теңгеге жетті (бір адамға орташа есеппен 8,23 млн теңге) (2022 жылы 13 адамға 100,8 млн теңге (бір адамға орташа есеппен 7,75 млн теңге) салыстырғанда).
Шоғырландырылмаған есептілік біршама аз сомаларды көрсетеді – 11 адамға 113,6 млн теңге (бір адамға орташа есеппен 10,33 млн теңге) (2022 жылы 7 адамға 79,7 млн теңге (бір адамға орташа есеппен 11,39 млн теңге)).
«Shymkent» ӘКК-нің инвестициялық қызметі бірнеше жобаларға қатысумен ұсынылған. Компания Кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп жеке және заңды тұлғаларға шағын несиелер беру үшін 2021 жылдың сәуірінде құрылған «Shymkent Atameken» ШҚҰ ЖШС-нің 49% үлесіне ие. Осы ұйымның 2023 жылғы пайдасындағы үлес 31,1 млн теңгені құрады.
Сонымен қатар, «Shymkent» ӘКК қалалық көлікпен жолаушылар тасымалымен айналысатын «Shymkent Bus» Баскарушы компания» ЖШС-нің 42,36% үлесіне ие. Көлік компаниясының жарғылық капиталы 173,5 млн теңгені құрайды. Алайда 2023 жылдың соңына қарай үлестік қатысу әдісі бойынша танылған шығындар инвестиция көлемінен 102,9 млн теңгеге асып түсті, бұл осы жобадағы қаржылық қиындықтарды көрсетеді.
Айта кету керек, «Shymkent» ӘКК-нің қызметі бұрын да қоғам назарын аударған болатын. 2021 жылы News Price сол кездегі төраға қызметін атқарған Бауыржан Канкиннің басшылығындағы «Shymkent ӘКК» АҚ туралы ауқымды тергеу жариялады. Журналистер мемлекеттік Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар аймақтарды дамытудың орнына Қазақстанның сыртқы борышын қалай арттыратынын және бюджет қаражатымен, жермен және отбасылық бизнестің қатар өсуімен схемалар арқылы басшылықты байытатынын ашты.
Тергеу елеулі қаржылық бұзушылықтарды анықтады. 2019 жылы Есеп комитеті Шымкент әкімдігінің жұмысында 2 млрд теңге сомасына қаржылық бұзушылықтарды және 10 млрд теңгеден астам тиімсіз жоспарлауды анықтады. «Shymkent ӘКК» АҚ қаржы министрлігін хабардар етпей жылдық 9,75% мөлшерлемемен 10 млрд теңгеге облигациялар орналастырып, бұл 2 млрд теңге қосымша пайыздық шығыстарға әкелген факті ерекше назар аударарлық.
Сонымен қатар, 2019 жылғы қаржылық есептілікте компания негізгі құралдарды сатудан 3,7 млрд теңге кірісті көрсеткен, дегенмен жыл басында олардың құны небәрі 11 млн теңгені құраған. Бұл қаржылық есептіліктің дұрыстығына және активтермен ықтимал манипуляцияларға қатысты елеулі сұрақтар туғызады.
Ашықтық пен тиімділікке уәде бергеніне қарамастан, Бауыржан Канкиннің басшылығымен ӘКК мемлекет пен аймақтың мүдделеріне қайшы келетін операцияларды жүргізді, бұл корпорацияның аймақтық даму құралы ретіндегі тиімділігін едәуір төмендетті.
«Shymkent» ӘКК-нің 2023 жылғы қаржылық есептілігін ұйым тарихы контекстінде талдай отырып, корпорация коммерциялық және әлеуметтік функцияларды біріктіреді, бірақ сонымен бірге салыстырмалы түрде қарапайым қаржылық нәтижелерді көрсетеді деген қорытынды жасауға болады. Депозиттер көлемінің айтарлықтай төмендеуі басқару персоналына елеулі шығыстарды сақтай отырып, ресурстарды пайдалану тиімділігі тұрғысынан ерекше назар аударуды талап етеді.
Төмен таза пайда кезінде ірі дивидендтерді төлеу таңдалған қаржылық стратегияның ұзақ мерзімді тұрақтылығына қатысты сұрақтар туғызады. Бұл ретте азық-түлік тауарларының тұрақтандыру қорын ұстау сияқты маңызды әлеуметтік функцияларды іске асыру корпорацияның аймақтың экономикалық және әлеуметтік саласындағы маңызды рөлін растайды.
Өткенде анықталған қаржылық бұзушылықтар тарихын ескере отырып, «Shymkent» ӘКК-нің қаржылық қызметін бақылауды күшейту және мемлекеттік қаражатты пайдалануда үлкен ашықтықты қамтамасыз ету қажет болуы мүмкін.
Бұған дейін біз «Astana» ӘКК-нің қаржылық есептілігін 2023 жылға талдаған болатынбыз. ФБРК редакциясы келесі жарияланымдарда басқа аймақтық ӘКК-лердің қаржылық есептілігін талдауды жалғастыруды жоспарлап отыр, бұл осы даму институттарының тиімділігі мен олардың Қазақстан экономикасына қосқан үлесінің тұтас көрінісін құруға мүмкіндік береді.
Жалғасы бар...