Брокерлік компанияның «Jusan Invest» клиенттері салымдарының 90% -на дейін жоғалтқандарын мәлімдеді. Зардап шеккендер оларды инвестиция үшін «идеалды нұсқа» ретінде ұсынып, жаңылыстырған деп болжайды. Брокердің өзі кінәсін мойындамайды және оның пікірінше, барлық тәуекелдерді сезінуі тиіс салымшыларға жауапкершілікті аударады.
2021 жылы «Jusan Bank» АҚ клиенттері тартымды ұсыныс алды: «First Heartland Jusan Invest» АҚ жаңа қаржы құралына дерлік кепілдік берілген пайдамен және жоғары пайызбен қаражат салу (суретті қараңыз). Салымшылар арасында табысты кәсіпкерлер, банктің өз қызметкерлері, экономистер және басқарушылар болды.
Күрделі салымдардың жаңа нұсқасы «құрылымдық ноталар» деп аталатын – банк ұсынатын активтер мен құралдардың комбинациясы оралған бірыңғай бағалы қағаздар болды. Құрылымдық ноталарға төрт түрлі компанияның акциялары енгізілді, олар бойынша тіркелген жылдық сыйақы уәде етілді.
Сонымен қатар, клиенттерге (мәлімделгендей) құрылымдық ноталардың кірісін нақты уақытта бақылауға мүмкіндік беретін мобильді қосымша ұсынылды. Алайда, 2023 жылдың көктемінде қаржы құралдары кенеттен құнының 70% - 90% -ын жоғалта бастағанда, қосымша бір жарым аптаға өшірілді.
Осылайша, компания клиенттері қағаздарды уақытылы сата алмай, барлық салымдарының жоғалтты. Зардап шеккендер брокерлік компания оларды осы қаржы құралын белгілі бір кірістілігі және құнының төмендеуінен сақтандыруы бар депозит ретінде ұсынып, жаңылыстырды деп сенімді.
Заңгер Айдар Қашқарбаев атап өткендей, құрылымдық нота - бұл «болашаққа ставка» түрі, яғни инвестициялардың жеткілікті тәуекелді нұсқасы. Алайда салымшыларға бұл тәуекелдің дәрежесін түсіндіріп қана қоймай, керісінше қаражат салудың мұндай түрін «сенімді» деп атап, жоғары пайыздар уәде етіп, белсенді жарнамалады.
«Jusan Invest» өз кінәсін мойындамайды. Компанияда жоғары пайыздық мөлшерлемені (жылдық 20% - ға дейін) ескере отырып, клиенттер инвестициялық салымдардың тәуекелдерін өздері сезінуі керек деп санайды.
Сонымен қатар, құрылымдық ноталар ірі халықаралық банктер шығарғаны және «Jusan Invest» екінші деңгейлі банк болып табылмайтыны және клиенттерден оларға пайда уәде етіп салымдар қабылдамайтыны атап өтіледі. Ол тек қаржы құралдарын сатып алу бойынша брокерлік қызметтер көрсетеді.
Мобильді қосымшадағы техникалық ақаудың себебі не болғанын компания айтпады, бірақ заң бойынша брокерлер клиенттерге нарықтағы өзгерістер туралы нақты уақыт режимінде хабарлауға міндетті емес екенін атап өтті.
«First Heartland Jusan Invest» АҚ-на жүгіну нәтиже бермегендіктен, салымшылар тиісті тексеру жүргізуді сұрап, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне (ҚНРДА) жүгінді. Тексеру қорытындысы бойынша ведомство «Jusan Invest» мекенжайына әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы 82 хаттама жасады.
Елеулі бұзушылықтар қатарында «First Heartland Jusan Invest» АҚ қазақстандық клиенттерге кейбір қаржы құралдарын сатуға құқығы болмағаны анықталды, өйткені олар мұндай инвестициялар үшін білікті емес болды.
Сонымен қатар, клиенттерге құрылымдық ноталардың қалай жұмыс істейтіні және не екендігі туралы тиісті түрде ақпарат берілмегені дәлелденді. Қажетті ақпараттың болмауына байланысты салымшылар өз инвестицияларын қорғау бойынша шешім қабылдай алмады (оларды мерзімінен бұрын сату), нәтижесінде оларға елеулі қаржылық зиян келтірілді.
Брокерлік компанияны мемлекетке айыппұл төлеуге міндеттегеніне қарамастан, зардап шеккендердің салған қаражатын қайтара алатынына ешқандай кепілдік жоқ, өйткені олар инвестициялаған бағалы қағаздардың құны төмендеді, бұл үшін әлемдегі ешбір брокер жауап бермейді. Өкінішке орай, қаржы нарығының заңдары осындай.
Кейбір сарапшылардың пікірінше, өтемақы алу мүмкіндігі өте аз, бірақ салымшылардың қайғылы тәжірибесі басқа көптеген әлеуетті инвесторлар үшін сабақ бола алады.