Сумен жабдықтау және кәріз жүйесіне қол жеткізу сыбайлас жемқорлық тәуекелдері тұрғысынан ең осал салалардың бірі болып қала береді. Дүниежүзілік банктің «Көп қырлы сыбайлас жемқорлық» кітабында келтірілген бағалау бойынша, бұл саладағы теріс пайдаланулар халықтың аз қамтылған топтарына ерекше әсер етеді.
НЕЛІКТЕН СУ СЕКТОРЫ ОСАЛ САНАЛАДЫ
Экономист Руслан Сұлтанов өзінің Telegram-арнасында «TENGENOMIKA», Дүниежүзілік банктің «Көп қырлы сыбайлас жемқорлық» кітабына сілтеме жасай отырып, сумен жабдықтау және кәріз саласын сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бейім ететін бірнеше факторды атап өтті.
Автор су секторындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін арттыратын факторлардың қатарына:
- табиғи монополияны;
- айтарлықтай инфрақұрылымдық шығындарды;
- күрделі техникалық процестерді;
- жеткіліксіз ашықтықты;
- тұтынушылардың қызмет көрсетушіге әсер ету мүмкіндіктерінің шектеулілігін атайды.
Ол тұтынушы, әдетте, қолданыстағы жүйеге тәуелді болғандықтан, басқа су берушіні таңдай алмайтынын атап өтеді.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ ТҰТЫНУШЫЛАРҒА ҚАЛАЙ ӘСЕР ЕТЕДІ
Жарияланымда су секторындағы сыбайлас жемқорлық халықтың ең кедей топтарына теңдессіз ауыр әсер етеді деген қорытынды келтірілген. Ауқатты отбасылар балама шешімдерді, мысалы, су сатып алуды немесе қосымша жабдық орнатуды пайдалана алады. Аз қамтылған үй шаруашылықтары үшін сенімді сумен жабдықтаудың болмауы күнделікті мәселеге айналады.
Сұлтановтың пікірінше, мұндай жағдай әлеуметтік теңсіздіктің күшеюіне ықпал етеді.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚТЫҢ ҚАНДАЙ НЫСАНДАРЫ АТАЛАДЫ
Су секторындағы сыбайлас жемқорлық көріністері тұтынушылармен өзара әрекеттесу деңгейінде де, ірі инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру кезінде де туындауы мүмкін.
Автор ұсақ сыбайлас жемқорлық деп аталатын мысалдар қатарына қосылуды жеделдету үшін төлемдерді, заңсыз қосымша алымдарды, есептегіштердің жұмысына араласуды және жеке байланыстар арқылы қызмет алуды жатқызады. Жарияланымда мұндай тәжірибелердің таралуы тұтынушылардың сенімін төмендетуі, қызмет көрсетушілердің нақты кірістерін азайтуы, қызмет көрсету сапасын нашарлатуы және дамуға инвестицияларды кейінге қалдыруы мүмкін екендігі атап өтілген.
Су құбырларын салу, тазарту құрылыстарын жасау, жабдықтарды сатып алу және инвестициялық қаражатты бөлу кезіндегі тәуекелдер бөлек аталады.
БҰЛ НЕЛІКТЕН МАҢЫЗДЫ
Руслан Сұлтановтың пікірінше, басқару жүйесінің жай-күйі сумен жабдықтау сапасына тікелей әсер етеді. Институттар тиімді жұмыс істеген кезде инвестициялар инфрақұрылымның дамуына және қызмет көрсету сапасын арттыруға ықпал етуі мүмкін екендігі аталады. Егер жүйе сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне бейім болса, автордың айтуынша, айтарлықтай қаржылық ресурстар әрдайым өмір сапасының жақсаруына әкелмейді.
