Сұрақтар бар, олар тақырыпқа сай емес болғандықтан емес, керісінше оның дәл өзегіне тиетіндіктен ыңғайсыз. 2026 жылғы 10 сәуірде Орталық коммуникациялар қызметі (ОКҚ) Мемлекет басшысының су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру жөніндегі міндеттерін іске асыруға арналған баспасөз мәслихатында ФБРК редакциясы мұны өз тәжірибесінде көруге мүмкіндік алды.
НЕ БОЛДЫ
Іс-шараның спикері ҚР су ресурстары және ирригация вице-министрі Талғат Момышев болды. Тақырып — «Мемлекет басшысының су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру жөніндегі міндеттерін іске асыру», басқаша айтқанда - су тұтыну мәдениеті, ресурсқа ұқыпты қарау, жауапкершілікке тәрбиелеу.
ФБРК редакциясы су ресурстары және ирригация министрлігі (СРИМ), «Қазсушар» РМК және оған қарасты ақпараттық-талдау орталығының қатысуымен әзірленген Tasqyn және Talsim-NG цифрлық су ресурстарын басқару жүйелерінің қандай нақты және өлшенетін нәтижелерге қол жеткізгені туралы сұрақ қойды: болжамдар қаншалықты дәлірек болды, шығындарды азайту мүмкін болды ма, тиімділікті бағалау жүргізілді ме және оның нәтижелерімен қай жерде танысуға болады.
Алайда модератор сұрақтың баспасөз мәслихатының тақырыбына сәйкес келмейтінін хабарлады. Осымен — бәрі.
СҰРАҚ НЕЛІКТЕН ТАҚЫРЫПҚА САЙ БОЛДЫ
Егер бұл ведомство үшін шынымен анық болмаса, айқын нәрсені түсіндіруге рұқсат етіңіз.
Мемлекет су үнемдеу мәдениеті туралы айтқан кезде, бұл кімнің мәдениеті туралы болып отырғанын түсіну маңызды. Жеке қажеттіліктерге — душ, кір жуу, тамақ әзірлеу, автокір жуу, моншалар мен сауналарға — арналған жиынтық су тұтыну елдің жалпы су балансының 6%-дан аспайды. Қалғаны — өнеркәсіп, энергетика және ең алдымен суару, оның үлесіне барлық су тұтынудың 65%-дан астамы келеді.
Дәл осы секторда ең үлкен шығындар шоғырланған: ескірген канал инфрақұрылымы, нақты есептің болмауы, бақылаусыз су алу. Осы аяда азаматтарға заттарды қаншалықты жиі жуу керектігін және тістерді қалай үнемді тазалау керектігін түсіндіру — ресурсты басқару саясаты емес, оған еліктеу болып табылады.
Нақты мәселені шешу үшін дәл Talsim-NG құрылған болатын. Жүйе нақты уақыт режимінде өзен ағысын болжауға, қар жамылғысының динамикасын модельдеуге, су қоймаларының жұмыс режимін басқаруға және су тасқыны мен құрғақшылық қауіптері туралы алдын ала хабарлауға қабілетті.
Егер Talsim-NG қар еруін дәл модельдесе, онда су тастауларды реттеуге және су тасқыны шығындарын болдырмауға болады. Егер Tasqyn су алудың цифрлық есебін қамтамасыз етсе, онда лимиттерді әділ бөлу және жүйелі бұзушылықтарды анықтау үшін негіз пайда болады. Бұл үнемдеу инфрақұрылымы болып табылады. Бұл жүйелердің тәжірибеде жұмыс істейтіні туралы сұрақ — бұл нақты, декларативті емес су үнемдеу туралы сұрақ.
ҮНДЕМЕУ — ҰСТАНЫМ РЕТІНДЕ
Модератор арқылы сұрақты ауытқыту техникалық тұрғыдан мінсіз маневр ретінде көрінеді. Бірақ мағыналық тұрғыдан ол дәл не айтқысы келмегенін хабарлайды: ведомство өзінің цифрлық саясатының нәтижелері туралы жария есеп беруге дайын емес. Бұл әдейі ме, жоқ па — ашық сұрақ. Бірақ екі нұсқа да бірдей алаңдатады: не Момышев өзіне қарасты құрылымдардың жұмысы туралы деректерді білмейді, не біледі — және оларды жарияламауды жөн көреді.
Момышев қатты айтып жүрген су үнемдеу мәдениеті шынымен маңызды. Бірақ ол тек азаматтардан басталмайды. Ол мемлекеттің өз ресурстарын санай алуынан және бұл туралы ашық айтуға дайындығынан басталады.
Қазіргі уақытта ФБРК редакциясы ведомствоның ресми жауабын күтуді жалғастыруда. Дегенмен, мойындамау қиын: вице-министрдің үнсіздігі кез келген ықтимал пікірден әлдеқайда мәнді естілді.