Қазақстан қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) шетелдік қаржыландыру алған ұйымдардың егжей-тегжейлі тізілімін жариялады. Ведомствоның мәліметінше, тек 2025 жылдың екінші жартыжылдығында шетелден Қазақстанға 12 млрд теңгеден астам қаражат түскен.
МКК НЕНІ ЖАРИЯЛАДЫ
Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) орналастырды шетел мемлекеттерінен, халықаралық және шетелдік ұйымдардан, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардан ақша немесе өзге де мүлік алатын және жұмсайтын тұлғалар мен ұйымдардың тізілімін. Мұндай мәліметтерді жариялау заңнамада көзделген және қаржыландырудың ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Құжатқа жүздеген ұйым енгізілген. Енді әрқайсысы үшін есепті кезеңдегі қаржыландыру көзі және нақты алынған сома көрсетілген.
КІМ ЕҢ ІРІ СОМАЛАРДЫ АЛДЫ
Тізілім деректеріне сәйкес, шетелдік қаржыландырудың ірі алушылары қатарында адам құқықтары, зерттеулер, медиа және қоғамдық бастамалар саласында жұмыс істейтін ұйымдар болды.
Мәселен, «Қазақстандық халықаралық адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросы» ҚБ тізілімде көрсетілген бір позиция бойынша ғана Open Society Institute-тен 188,2 млн теңге алған. Ұйымның шетелдік қаржыландыруының жалпы көлемі 356 млн теңгеден асады.
«MediaNet Халықаралық журналистика орталығы» ҚҚ Foundation to Promote Open Society (FPOS)-тан 91,5 млн теңге алды. Ұйымның шетелдік қаржыландыруының жиынтық көлемі шамамен 300 млн теңгені құрайды.
Басқа ірі алушылар қатарында «Құқықтық саясатты зерттеу орталығы» ҚҚ тек European Commission-нан 221,9 млн теңге сомасымен, барлығы шамамен 284,3 млн теңге, «PaperLab» ҚҚ - жалпы шамамен 100 млн теңге, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры» ҚҚ - шамамен 97,8 млн теңге, «Бостандық қанаттары» ҚҚ - 61,2 млн теңгеден астам және «FemAgora» ҚҚ - 15,8 млн теңге бар.
Алушылар мен қаражат көздерінің ашылуына қарамастан, жарияланған құжат ақшаның нақты қандай жобаларға жұмсалғаны туралы ақпаратты қамтымайды. Сондай-ақ тізілімде қаржыландырудың түпкілікті бенефициарлары туралы мәліметтер мен шығыстардың егжей-тегжейлі көрінісі жоқ. Басқаша айтқанда, тізілім түсімдер мен донорлардың көлемін анықтауға мүмкіндік береді, бірақ алынған қаражатты пайдаланудың толық көрінісін бермейді.
БҰЛ НЕНІ БІЛДІРЕДІ
Осы уақытқа дейін үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) шетелдік қаржыландыруы туралы ақпарат шектеулі форматта жарияланып келді. Жаңа тізілім есепті кезеңдегі нақты ұйымдарды, қаржыландыру көздерін және алынған қаражаттың мөлшерін салыстыруға мүмкіндік береді.
Еске салайық, бұған дейін ФБРК редакциясы қоғамдық ұйымдардың шетелдік қаржыландыруы туралы мәліметтерді ашуға байланысты заңнамалық өзгерістерге назар аударған болатын. Атап айтқанда, 2026 жылдың 1 шілдесінде күшіне енуі тиіс Қазақстанның Жаңа Конституциясы коммерциялық емес ұйымдардың шетелдік қаржыландыруы туралы, оның ішінде қаражат қозғалысы мен активтер туралы деректерді қамтитын толық ақпаратты ашу міндетін белгілейді.