Қазақстанның Мемлекеттік кірістер комитеті 2024 жылдың екінші жартыжылдығына арналған шетелдік қаржыландыру алушылар тізілімінің жариялану күнін атады. Жарияланым 20 наурызға жоспарланған.
Бейресми түрде «шетелдік агенттер тізілімі» деп аталатын құжат елдегі қаржы ағындарының ашықтығын арттыру саясатын жалғастырады деп күтілуде.
Тізілімді жариялау тәжірибесі 2023 жылы басталды. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында тізімге шетелдік қаржыландырудың 239 алушысы енген. Кейінгі екі есепті кезеңде бұл көрсеткіш 192-ге дейін төмендеген.
2024 жылдың бірінші жартыжылдығындағы тізілімге енгізілген ұйымдардың арасында – ықпалды қоғамдық институттар: PaperLab қоғамдық қоры, «Қазақстанның жастар ақпараттық қызметі», «Халықаралық құқықтық бастама», «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры, MediaNet Халықаралық журналистика орталығы және «Солтүстік Қазақстандық құқықтық медиа-орталық».
Тізімге Қазақстанға танымал журналистер Айнұр Коскина және Джамиля Маричева, «Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар Федерациясы» республикалық кәсіподақтар бірлестігі, «Ар.Рух.Хак» құқық қорғау қоры, «Қадір-қасиет» қоғамдық бірлестігі, CAPS Unlock қайырымдылық қоғамдық қоры және басқалары енгізілген.
2024 жылдың бірінші жартыжылдығындағы тізілімге енген тұлғалардың толық тізімімен осы сілтеме арқылы танысуға болады.
Тізілімнің қалыптасу тарихы 2018 жылы Салық кодексіне шетелдік қаржыландыру алушылар үшін міндетті есептілік талабының енгізілуінен басталды. Заңның әрекеті заңгерлік көмек көрсетумен, социологиялық зерттеулер мен қоғамдық пікір сауалнамаларын жүргізумен айналысатын ұйымдар мен тұлғаларды қамтиды.
2022 жылы Салық кодексінің 29-бабы Мемлекеттік кірістер комитетінің ресми интернет-ресурсында тізілімді міндетті түрде жариялау туралы ережемен толықтырылды. Бірінші жария тізім 2023 жылдың қыркүйегінде пайда болып, жеке тұлғалардан ірі ұйымдарға дейінгі алушылардың кең ауқымын қамтыды.
Шетелдік қаржыландырудың жария есепке алу жүйесінің енгізілуі қоғамда аралас реакция тудырды. Құқық қорғаушылар көршілес мемлекеттердегі «шетелдік агенттер» туралы заңнамамен ықтимал ұқсастықтарға алаңдаушылық білдірді.
Дегенмен, қазақстандық модель ұйымдар мен жеке тұлғаларға қосымша шектеулер енгізбестен, қаржылық ашықтықты қамтамасыз етуге бағытталғандығымен ерекшеленеді.
Жаңа тізілімнің жариялануы Қазақстандағы қаржылық мониторинг жүйесінің дамуын жалғастырады деп болжаймыз. Бұл қоғамға азаматтық қоғамның әртүрлі секторларын шетелдік қаржыландырудың ауқымы мен бағыттары туралы өзекті ақпарат алуға мүмкіндік береді.