Қазақстанның 2027–2029 жылдарға арналған бюджет жобасы Курултайда қаржылық тұрақтылық қорының жоқтығына байланысты сынға ұшырады. Курултай төрағасының орынбасары Дания Еспаева шығыстар мен тапшылықтың шекті деңгейін, қолайсыз сценарий кезінде тапшылықтың ықтимал өсуін және жоғары қарыз жүктемесін атап өтті.
НЕ БЕЛГІЛІ
Дания Еспаеваның айтуынша, 2027 жылға арналған бюджет шығыстары 30,2 трлн теңге мөлшерінде жоспарланған — бұл рұқсат етілген шектің 100%. Тапшылық ЖІӨ-нің 2,3% деңгейінде қарастырылған, бұл да барынша рұқсат етілген бағдарға сәйкес келеді.
2027 жылға арналған аналитикалық есепте көрсетілген қолайсыз сценарий кезінде тапшылық 4,6 трлн-нан 5,6–6,5 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін.
Еспаева қатаң бюджеттік саясатқа мәлімделген көшудің маневр жасау мүмкіндіктерінің шектеулі болуымен қатар жүретінін атап өтті. Оның айтуынша, меншікті кірістер 19,9 трлн теңгені, яғни ЖІӨ-нің 10% құрайды.
ҚАРЫЗ ЖҮКТЕМЕСІ ТУРАЛЫ НЕ АЙТЫЛДЫ
Төрағаның орынбасары мемлекеттік қарызға байланысты шығыстарға да назар аударды. Оның мәлімдеуінше, қарызды өтеу мен оған қызмет көрсетуге меншікті кірістердің 40,6% кетеді.
Еспаева бұл көрсеткішті дамуға арналған шығыстар үшін шектеулермен байланыстырды.
ҮКІМЕТ ТЕҢГЕ БАҒАМЫ ЖӨНІНДЕГІ БАҒДАРДЫ НЕГЕ ӨЗГЕРТТІ
Қаржы вице-министрі Азамат Амрин 2026 жылға арналған болжамды дайындау кезінде, 2025 жылдың шілде–тамыз айларында, билік бір доллар үшін 540 теңге орташа жылдық бағамынан шыққанын түсіндірді. Ол кезде доллар 540–554 теңге тұрды. 2027 жылға арналған бюджет жобасында жаңа бағдар — бір доллар үшін 480 теңге пайдаланылады.
Бюджет жобасының тұсаукесерінде ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин теңгенің нығаюы бюджет кірістеріне әсер етіп қойғанын хабарлады. Оның бағалауынша, импортқа ҚҚС бойынша шығындар 700 млрд теңгеден асты: теңге нығайған сайын импорттық тауарлар теңгеге шаққанда арзандап, салық түсімдері қысқарды.
БЮДЖЕТ КІРІСТЕРІН ТАҒЫ ҚАНДАЙ ФАКТОРЛАР ҚЫСҚАРТТЫ
Серік Жұманғарин мұнайға байланысты тікелей салық шығындары шамамен 200 млрд теңге екенін де мәлімдеді. 2026 жылға арналған өндіру жоспары 100,5 млн-нан 96 млн тоннаға дейін төмендетілді.
Министрдің бағалауынша, осы факторларды ескергенде экономика 1,7 трлн теңге ақша айналымын жоғалтады. Ол банктер үшін ең төменгі резервтік талаптардың қатаңдатылуын қосымша фактор ретінде атап, саудадағы сатылымдардың төмендеуін де атап өтті.
ДЕПУТАТТАР ТРАНСПОРТТЫҚ ЖОБАЛАР ТІЗІМІН НЕГЕ ТАЛАП ЕТТІ
Бюджет жобасының тұсаукесері кезінде депутат Наурыз Сайлаубай Ұлттық қордан трансферттер есебінен жаңғыртуға қаржыландырылатын транспорттық жобалардың толық тізімімен қайдан танысуға болатынын сұрады.
Көлік вице-министрі Дамир Қожахметов тізім дайындалғанын, жобалар бюджеттік рәсімдерден өткенін, олар туралы ақпаратты жазбаша түрде беруге дайын екенін жауап берді.
Бұндай жауап Дания Еспаеваны қанағаттандырмады. Ол тұсаукесерге шақырылған вице-министрлер депутаттардың сұрақтарына ауызша жауап беруге дайын болуы керектігін мәлімдеді, өйткені үшжылдық бюджет жобасы туралы сөз болып отыр. Еспаева үкімет өкілдерінен өз ведомстволарының шығыстарын талқылауға алдын ала дайындалуды да сұрады.
