(2026 жылғы 23 ақпан | Дереккөз: Курсив)
Қазақстанда 2026 жылдың бірінші айында қосылған құн салығын жинау жоспарының айтарлықтай орындалмауы тіркелді. Қосылған құн салығы (ҚҚС) болжанған деңгейден 19,8%-ға кем түсті, бұл экономистердің назарын аударғанымен, жалпы салық динамикасы оң болып қалды. Сарапшылар қаңтар айындағы көрсеткіштер әдетте фискалдық циклдің маусымдық басталуын көрсететінін атап өтеді.
ҚАҢТАР АЙЫНДА БЮДЖЕТ ҚАЛАЙ ОРЫНДАЛДЫ
ҚР Қаржы министрлігінің деректері бойынша, қаңтардағы салық түсімдері 941,8 млрд теңге құрады, жоспар 851,3 млрд теңге болған, деп хабарлайды «Курсив».
Ең айтарлықтай жағдай ҚҚС бойынша қалыптасты — бюджетке болжанған 311,8 млрд теңгенің орнына нақты 249,9 млрд теңге түсті. Түсімнің жетіспеушілігі шамамен 61,9 млрд теңгені құрады.
Сонымен қатар, корпоративтік табыс салығы (КТС) артығымен орындалды: жоспар 418,7 млрд теңге болса, нақты 436,4 млрд теңге түсті.
Салықтық емес кірістер де болжамнан сәл асып түсті — жоспар 22,4 млрд теңге болса, нақты 23 млрд теңге құрады.
ТРАНСФЕРТТЕР МЕН ҚАРЫЗ АЛУЛАР
ҚР Ұлттық Қорынан түсімдер күтілгеннен төмен болды. Жоспарлы 400 млрд теңгенің орнына бюджет 230 млрд теңге алды.
Бюджет кірістерінің жалпы көлемі жоспарлы деңгей 1,34 трлн теңге болғанда 1,27 трлн теңгені құрады.
Қарыздардың түсуі де қысқарды: болжанған 666 млрд теңгеден 313 млрд теңгеге дейін төмендеді.
БЮДЖЕТ ШЫҒЫСТАРЫ МЕН ТАПШЫЛЫҒЫ
Бюджет шығыстары әзірге орындалу кестесінен қалып отыр. Қаражатты игеру жоспардың шамамен 82,9%-ын құрады — шамамен 1,33 трлн теңге.
Қаражаттың баяу жұмсалуына байланысты бюджет тапшылығы күтілгеннен төмен болды: жоспарлы 260 млрд теңгеге қарсы 60,5 млрд теңге.
Мұнайлық емес тапшылық (мұнай кірістерін есепке алмағанда) 315,2 млрд теңгені құрады, ал болжам 666 млрд теңге деңгейінде еді.
ЭКОНОМИСТЕР НЕ ДЕЙДІ
Экономист Руслан Сұлтановтың пікірінше, қаңтардағы көрсеткіштер бюджет жылының дәстүрлі түрде ұстамды басталуын көрсетеді.
Ол кірістердің жалпы алғанда жоспарға жақын екенін, ал салық түсімдерінің басқа салық баптары есебінен артығымен орындалып жатқанын атап өтті. Дегенмен, жылдық жоспар амбициялы болған кезде ҚҚС бойынша орындалмау әкімшілендіруге жүктемені арттырады және экономикалық белсенділіктің өсуін талап етеді.
Сарапшы ағымдағы көрініс фискалдық циклдің тек бастапқы нүктесі екенін атап көрсетті. Кіріс базасының нақты тұрақтылығы шығыс бөлігінің орындалуы жеделдейтін екінші және үшінші тоқсандарда белгілі болады.