«Жасыл Даму» мемлекеттік компаниясының қызметіне қатысты жанжал өршіп тұр. Бұл компания экологиялық мәселелерді шешу және қалдықтарды қайта өңдеу үшін құрылған еді. Қоқыс өңдеу зауыттарын салу және қалдықтарды басқару жүйесін жаңғыртудың орнына, оператор Kcell телекоммуникациялық компаниясының акцияларын сатып алуды қоса алғанда, миллиардтаған теңгені бөгде жобаларға салады.
Ulysmedia.kz деректері бойынша, маусым айының соңына қарай «Жасыл Даму» Kcell-дегі үлесін 5,53%-ға (11 миллионнан астам акция) дейін арттырған, дегенмен өткен жылдың соңында ол небәрі 2,73% иелік еткен.
Компанияда бұл кері РЕПО операциялары арқылы уақытша инвестициялар екенін түсіндірді, ал үкімет бұл тәсілді «бос қаражатты ұтымды орналастыру» деп атады.
_______________
Анықтама үшін: РЕПО мәмілесі – бұл актив иесі оны шектеулі мерзімге кері сатып алу туралы келісіммен басқа тұлғаға беретін шарт.
Алайда депутаттар мен сарапшылар мұндай инвестициялар кәдеге жарату операторының өмір сүруінің мақсатына қайшы келеді деп санайды, өйткені қаражат азаматтардан қалдықтарды қайта өңдеуді дамыту үшін жиналған болатын.
Экономист Меруерт Махмутова жағдайдың квазимемлекеттік құрылымдардың ескі үлгісін қайталап жатқанын, яғни негізгі міндеттерді орындаудың орнына олар депозиттерден табыс тауып, «тиімді менеджмент» үшін өздеріне сыйақы төлейтінін мәлімдеді.
Мәжіліс депутаты Екатерина Смышляеваның деректері бойынша, «Жасыл Дамудың» шоттарында 400 млрд теңгеден астам қаражат жиналған, оның жартысы алдыңғы ұйым – «РОП Операторы» ЖШС-нен ауысқан.
Сонымен қатар, компанияның жыл сайынғы әкімшілік шығындары шамамен 4 млрд теңгені құрайды, ал екі жыл ішінде нақты қоқыс өңдеуге небәрі 3,5 млрд теңге жұмсалды. Қаражаттың едәуір бөлігі экологияға қатысы жоқ жобаларға кетеді: автобустар, ауылшаруашылық техникасын сатып алу, өртті ерте анықтау жүйелері.
Сонымен бірге, экологиялық жағдай сыни күйінде қалып отыр. Елде жыл сайын шамамен 5 млн тонна тұрмыстық қалдықтар пайда болады, бірақ оның тек 26%-ы ғана қайта өңделеді. Миллиард тонна өнеркәсіптік қалдықтардың тек 11%-ы ғана қайта өңдеуге жіберіледі. Жоспарланған 94 қоқыс полигонының тек алтауы ғана қаржыландырылды, ал қоқыс өңдеу зауыттары іске қосылмады.
Депутаттар: мемлекеттік ұйымда бос қаражат қайдан пайда болды және ол неге мақсатсыз жұмсалуда? деген сұрақты қояды.
Парламентарий Айтуар Қошмамбетов келесі жылдың басында квазимемлекеттік құрылымдарға ревизия жүргізілетінін және «Жасыл Даму» тексерілетін алғашқы нысандардың қатарында болатынын хабарлады.
Естеріңізге сала кетейік, Kcell-дің жаңа акционері «Жасыл Даму» АҚ екені биылғы жылдың шілде айында белгілі болды. 1 сәуірден 30 маусымға дейін Kcell-дің бір акциясының нарықтық бағасы 3 245 теңгеден 3 400 теңгеге дейін өзгергені хабарланды. Осылайша, компания 37,6 млрд теңгеге 11,06 млн акцияны сатып ала алады.