2024 жылдың басында қазақстандық қор нарығында ұялы байланыс операторы «Kcell» АҚ акцияларының құны күтпеген өсімге ие болды. Компания акцияларының құны 60%-ға өсті, бұл сарапшылардың таңданысын ғана емес, инвесторлардың да қызығушылығын тудырған болуы мүмкін.
Нарықтық заңдылықтар әдеттегі үлгіге сәйкес келетін жағдайда, мұндай жылдам ауытқулар күдікті болып табылады. Біз компанияның 2023 жылғы қаржылық есептілігін талдап, көрсеткіштерді 2022 жылғы қорытындылармен салыстыруды шештік.
«Kcell» АҚ-ның 2023 жылғы қаржылық есептілігіне сәйкес, айналымнан тыс активтер бойынша қорытынды көрсеткіштер 327,959 млн теңгені құрады, бұл 2022 жылмен салыстырғанда (169,105 млн) 93,93% жоғары. Ал айналым активтері бойынша қорытынды көрсеткіштер 63,301 млн теңгені құрады, бұл 2022 жылмен салыстырғанда (103,311 млн) 38,73%-ға төмен.
Міндеттемелерге келетін болсақ: ұзақ мерзімді міндеттемелер 113,43%-ға өсті, 66,147 млн теңгеден (2022 жыл) 141,181 млн теңгеге (2023 жыл) дейін көтерілді. Қысқа мерзімді міндеттемелер 16,13%-ға өсті, 67,648 млн теңгеден (2022 жыл) 78,561 млн теңгеге дейін (2023 жыл).
Капитал 23,73%-ға өсті. 2022 жылдың қорытындысы бойынша «Kcell» АҚ капиталы 138,621 млн теңгені құраса, 2023 жылы 171,518 млн белгісіне жетті.
Қазақстан қор биржасының (KASE) деректері бойынша, компанияның 2023 жылғы кіріс көлемі 227,5 млрд теңгені құрап, 2022 жылмен салыстырғанда 2,83%-ға өсті. Сервистік кіріс 9,6%-ға өсіп, 190,3 млрд теңгені құрады.
Сонымен қатар, қаржылық есептілік бойынша 2023 жылғы жалпы пайда 12,45%-ға қысқарды, операциялық пайда 15,34%-ға, ал таза пайда 18,48%-ға қысқарды. Kcell таза пайданың төмендеуін «өз желісін дамытуға және жаңғыртуға арналған күрделі шығындардың өсуімен, сондай-ақ бесінші буын байланыс технологиясын орналастыруға салынған инвестициялармен» түсіндіреді.
Мұнда таза пайданың қысқаруына байланысты қор нарығында акционерлер арасында жиі дабыл көтерілетінін атап өту маңызды, бұл компанияға инвестициялардың тартымдылығына теріс әсер етуі мүмкін.
Жалпы активтер мен капиталдың ұлғаюына қарамастан, пайданың жоғалуы және операциялық қызметтен ақша ағындарының нашарлауы шығыстарды басқарудағы проблемаларды көрсетуі мүмкін.
Американдық қор нарығының тәжірибесі теріс есептердің компаниялар акцияларының құнына қалай әсер ететіні туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, 2017 жылы «General Electric» (GE) компаниясы таза пайданың 20%-ға төмендегенін жариялады, бұл инвесторлардың компанияның қаржылық проблемаларына қатысты алаңдаушылығына байланысты акция бағасының күрт төмендеуіне әкелді.
Алайда Kcell компаниясымен жағдай таңқаларлықтай мүлде басқаша болды. 2024 жылдың басынан бастап оның акциялары құнының айтарлықтай өсуі байқалады. Мысалы, жыл басындағы акциялардың бағасы шамамен 1952 теңгені құраса, наурыздың ортасына қарай 3120 теңгеге дейін көтерілді, бұл екі ай ішінде 60%-ға жуық өсімді құрайды.
Айта кету керек, 2023 жылдың бойында Kcell акциялары небәрі 15%-ға қымбаттады, бір акция үшін 1694 теңгеден 1952 теңгеге дейін. Сонымен қатар, жылдың екінші жартысында компания акцияларының бағасы бір акция үшін 1900-2000 теңге диапазонында тұрақты болып қалды.
Компанияның қаржылық көрсеткіштері, оның ішінде акция иелері үшін өте маңыздылары, біз көріп отырғандай, айтарлықтай өзгерді. Сонымен бірге, қаржылық тұрақсыздық жағдайында акция бағасының күрт өсуі орын алды, бұл нарықтың логикасы мен заңдарына қайшы келеді.
Сарапшылардың пікірінше, акциялар бағасының өсуіне компания менеджментімен өзара әрекеттесетін бағалы қағаздардың иелерінің өздері әсер еткен болуы мүмкін.
Әлеуетті инвесторларды қорқыту мақсатында акциялар құнын жасанды көтеру және қаржылық көрсеткіштермен ықтимал манипуляция жасау ықтималдығы жоққа шығарылмайды. 2023 жылдың желтоқсанында сарапшылар Kcell акцияларын олардың бағасынан 24%-ға төмен бағалады. Сонда көптеген акционерлер өз акцияларын сату туралы ойлана бастады.
KASE-дегі Kcell капитализациясы, қандай да бір себептермен, компанияның нашарлаған қаржылық және операциялық көрсеткіштерін және абоненттердің басқа операторларға тұрақты кетуіне байланысты нарықтағы үлесінің жоғалуын әлі көрсетпейді. Тәжірибе көрсеткендей, қор нарықтары, тіпті ең тиімділері де, ерте ме, кеш пе «көздерін ашады».