ФБРК редакциясы 2024 жылы қазақстандық ведомстволардың ең ірі мемлекеттік сатып алуларын талдауды жалғастыруда.
Алдыңғы материалда біз әділет министрлігінің қымбат сатып алулары туралы айтқан болатынбыз, онда қаржыландырудың сөзсіз көшбасшысы сот сараптамасы болды – шамамен 14,8 млрд теңге, және бұл тек ең ірі келісімшарттарды есепке алғанда.
Бүгін біз ішкі істер министрлігінің (ІІМ) сатып алуларын қарастырамыз.
Ішкі істер министрлігі – қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, құқық тәртібін сақтауға және қылмыспен күресуге жауапты мемлекеттік орган. ІІМ полиция жұмысын ұйымдастырады, қылмыстардың алдын алу және ашумен айналысады, жол қозғалысы қауіпсіздігін бақылайды, көлік құралдарын тіркеуді жүзеге асырады, өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және төтенше жағдайларға ден қояды.
Сонымен қатар, ІІМ көші-қон саясатында негізгі рөл атқарады: паспорттарды, жеке куәліктерді, көші-қон карталарын, тұруға рұқсаттарды және басқа құжаттарды ресімдеп, береді, шетел азаматтарының кіруін, болуын және кетуін реттейді. Сондай-ақ министрліктің қарамағында әкімшілік және қылмыстық жазаларды орындау, оның ішінде қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінің жұмысы бар.
2024 жылы ІІМ-нің ең ірі сатып алуларын талдау бюджет қаражатын бөлудегі қызықты үрдістерді анықтады. Қаржыландырудың сөзсіз көшбасшысы азаматтардың жеке басын куәландыратын құжаттарды дайындау болып шықты. Паспорттарды дайындау қызметтеріне ІІМ үш ірі транш бөлді: 7,23 млрд теңге, 4,7 млрд теңге және 216,26 млн теңге (соңғы келісімшарт бойынша нақты 193,45 млн теңге төленгенімен). Паспорттарға барлығы шамамен 12,14 млрд теңге жұмсалды. Тағы 5,33 млрд теңге жеке куәліктерді дайындауға, ал 364,6 млн теңге – тұруға рұқсаттарды дайындауға жұмсалды. Барлық осы тапсырыстарды бір кәсіпорын – ҚР ІІМ «Ақпараттық-өндірістік орталығы» ШЖҚ РМК орындады.
Осылайша, министрлік тек жеке басты куәландыратын құжаттарды дайындауға шамамен 17,84 млрд теңге жұмсады – бұл талданған ірі сатып алулар арасындағы абсолютті көпшілік.
Қаржыландырудың екінші бағыты – ақпараттық технологиялар және цифрландыру. Өткен жылы ІІМ жедел-қызметтік және аналитикалық қызметтің ақпараттық кешеніне арналған аппараттық және жүйелік бағдарламалық қамтамасыз етуді 581,7 млн теңге сомасына сатып алды. Тағы 556 млн теңге Көші-қон полициясының ақпараттық жүйесіне арналған аппараттық және жүйелік бағдарламалық қамтамасыз етуге жұмсалды, ал осы жүйені әзірлеуге және енгізуге 445,76 млн теңге бөлінді.
Техникалық паркті жаңғыртуды жалғастыра отырып, ІІМ жиынтықта 506,9 млн теңгеге 975 компьютер және 212,12 млн теңгеге 454 ноутбук сатып алды. Корпоративтік деректерді беру желісі, электрондық пошта және телефон арналары қызметтеріне 396,65 млн теңгеге жуық қаражат бөлінді.
Автопаркты жаңарту да назардан тыс қалмады: министрлік механикалық беріліс қорабы және қозғалтқыш көлемі 2000 текше см-ге дейінгі В класындағы 46 жеңіл автокөлікті жалпы сомасы 695,52 млн теңгеге сатып алды.
Жүргізілген талдау ІІМ-нің басымдықтарында шығыстардың екі негізгі бағыты анық көрінетінін көрсетеді: халықты құжаттармен қамтамасыз ету және министрліктің өз қызметін цифрландыру. Біздің шолуымызда ұсынылған ең ірі сатып алулардың жалпы сомасы 20,5 млрд теңгеден асады.
Қаржыландырудың лев үлесі жеке басты куәландыратын құжаттарды дайындауға кететіні көрсеткішті. Сонымен қатар, бұл қаражаттың барлығын ведомстволық ұйым – ҚР ІІМ «Ақпараттық-өндірістік орталығы» алады. Іс жүзінде біз бюджет қаражатын ішкі ведомстволық қайта бөлудің едәуір көлемін байқап отырмыз, бұл осы қызметтерге баға белгілеудің ашықтығы және бюджет қаражатын пайдалану тиімділігі туралы сұрақтар туғызады.
Екінші маңызды қорытынды – цифрландыруға айтарлықтай инвестициялар. Жиынтығында ІІМ ақпараттық жүйелерге, бағдарламалық қамтамасыз етуге және компьютерлік техникаға шамамен 2,7 млрд теңге жұмсады, және бұл тек ең ірі келісімшарттарды есепке алғанда. Мұндай бөлініс министрліктің елеулі технологиялық жаңаруын куәландырады, бұл оның жұмысының тиімділігін арттыруы мүмкін. Алайда сатып алынатын жабдық пен бағдарламалық қамтамасыз етудің бағасы мен сапасының арақатынасы, сондай-ақ бұл инвестициялардың азаматтарға арналған қызметтердің сапасына нақты қалай әсер ететіні туралы мәселе ашық күйінде қалып отыр.
Жалпы ІІМ-нің ірі сатып алуларының құрылымы мемлекеттік органдарды цифрландырудың жаһандық трендін көрсетеді, алайда ведомствоішілік қаржылық ағындардың ашық еместігі бюджет қаражатын жұмсау тиімділігін қоғамдық бақылауды және бағалауды қажет етеді. 18 млрд теңгеге жуық қаражаттың ІІМ жүйесіне оның өзінің ведомстволық ұйымы арқылы қайтарылуы ерекше қызығушылық тудырады, бұл бақылауы қиын болуы мүмкін тұйық қаржылық циклдің көрінісін жасайды.
Жалғасы бар...