Жоғары аудит палатасы (ЖАП) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың (ӘКК) қызметі мен олардың өңірлердің дамуына әсерін тексеруді аяқтады. Мемлекеттік аудит қорытындылары Әлихан Смайыловтың төрағалығымен өткен отырыста қаралды.
Ведомствоның баспасөз қызметінің мәліметінше, ұлттық экономика министрлігі тарапынан бірыңғай тәсілдер мен тиісті реттеудің болмауы салдарынан корпорациялар бытыраңқы әрекет етеді және мемлекеттік жоспарлау жүйесіне енгізілмеген. Олардың жоспарлары формалды сипатта болады, сыртқы бағалаудан өтпейді, ал жұмыс нәтижелері әкімдіктердің тиімділігіне әсер етпейді.
Әлихан Смайылов уәкілетті орган ретінде министрлік нақты ережелерді белгілеп, ӘКК-ның өңірлердегі рөлін айқындауы керек екенін атап өтті.
«Сіздер ӘКК не істеуі керек екендігі туралы бірыңғай тәсілдерді анықтап, әзірлеулеріңіз керек. Бұл даму институттары ма, әлде не? Олардың өңірлердегі әлеуметтік рөлі қандай? Инвестицияларды тартудағы рөлі қандай? Олар қандай құралдарды пайдалануы керек? Несие беру бөлігінде – олар неге бара алады, неге бара алмайды? Бірыңғай ұстанымды әзірлеу қажет», — деп атап өтті Әлихан Смайылов.
Белгілі болғандай, соңғы бес жылда ӘКК-ға 528 млрд теңгеден астам бюджет қаражаты берілген, оның 288 млрд теңгесі — кәсіпкерлерді несиелеуге жұмсалған. Алайда даму жобаларын іске асырудың орнына, аудит қаражатты банк депозиттеріне орналастыру және әлеуметтік қайтарымы төмен коммерциялық жобаларға қатысу тәжірибесін анықтады.
Тұрақты қаржыландыруға қарамастан, ӘКК шығынды болып қалуда: ағымдағы жылдың басында жинақталған жиынтық шығын 209 млрд теңгеге жетті — бұл 2020 жылмен салыстырғанда жеті есе көп. Дивидендтерді төлеу де тұрақсыз: өткен жылы ӘКК бюджетке 0,5 млрд теңгеден аз аударды, бұл 2023 жылғы көрсеткіштен төрт есе дерлік аз.
Аудиторлар жекелеген корпорацияларда бірқатар бұзушылықтарды да анықтады:
- «Ертіс» ӘКК инвестициялық жобалардың атымен 16,6 млрд теңгеге коммерциялық тұрғын үй құрылысын жүргізеді. 3,3 млрд теңгеге бұзушылықтар анықталды.
- «Aqjaiyq» ӘКК инвестициялық жобаларға жер учаскелерін алған, алайда олар игерілмеген не басқа коммерциялық мақсаттарға пайдаланылған.
- «Ақтөбе» ӘКК үш жыл ішінде бір жеке компанияға ірі несие берген. Қолдаудың жалпы көлемі — 11,2 млрд теңге. Бұл ретте жобаларды іріктеу комиссиясына осы фирмамен үлестес тұлға енгізілген, ал несие кепілсіз және бұзушылықтармен берілген.
- «Семей» ӘКК жобаларды тәуекелдерді талдаусыз және олардың тиімділігін бағалаусыз іріктейді.
Сонымен қатар, тұрақтандыру қорларын бақылап тексеру өнімдерді сақтаудың тиісті емес жағдайларын, ассортименттің шектеулілігін және сұранысқа ие емес тауарларды сатып алуды көрсетті.
Жалпы аудит 138 млрд теңгеге қаржылық бұзушылықтарды, 14,5 млрд теңгеге тиімсіз жоспарлауды, сондай-ақ 33,6 млрд теңгеге бюджет пен активтерді тиімсіз пайдалануды анықтады.
Аудиторлар анықталған 14 факті бойынша материалдарды құқық қорғау органдарына беруді жоспарлап отыр.