ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлерінде дезинсекция қандай әдістермен жүргізілетіні туралы материалдар сериясын жалғастырады. Бұл материалда бұрын биологиялық тәсілдер туралы мәлімдемелерге қарамастан, химиялық инсектицидтерді қолдану тіркелген Түркістан облысын қарастырамыз.
ҚОЛДАНЫЛАТЫН ПРЕПАРАТТАР ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Түркістан облысы санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің мәліметтері бойынша, өңірде жәндіктерге қарсы маусымдық өңдеулер жыл сайын жүргізіледі. 2026 жылдың сәуір–мамыр айларында су айдындарын, жасыл желектерді және ашық аумақтарды дезинсекциялау жоспарланған.
Сонымен қатар, негізгі мәлімет — қолданылатын препараттардың тізімі және олардың әсер етуші заттары — ведомство ашпайды. Департамент бұл ақпарат әкімдік және ТКШ басқармасы құрылымдарында бар екенін тікелей көрсетеді.
Іс жүзінде бұл халықтың қоғамдық орындарда қолданылатын заттар туралы толық ақпарат алмайтын жағдайға қатысты.
Нақты аталған жалғыз препарат — мемлекеттік тапсырыс аясында қолданылатын «Таран» инсектициді. Департамент сонымен қатар кең спектрлі пиретроидты препараттар қолданылатынын нақтылады.
Ашық деректерге сәйкес, «Таран» құрамында зета-циперметрин — пиретроидтар тобындағы жоғары белсенді зат бар, ол жәндіктер мен кенелерге контактілі-ішек жолымен әсер етеді.
Зета-циперметрин — бұл инсектицидтің әсерін күшейту үшін жасалған циперметриннің белсенді түрі.
Мұндай заттар жәндіктерді, соның ішінде кәдімгі препараттарға төзімділерін тиімдірек жояды. Қарапайым тілмен айтқанда, өңдеу кезінде негізгі емес, химиялық заттың «күштірек» нұсқасы қолданылады.
Сонымен қатар, әсер ету механизмі бойынша зат жүйке импульстарының берілуіне әсер ететін нейроуытты қосылыс болып қала береді.
ЫҚТИМАЛ ҚАУІПТЕР
Мүмкін болатын салдарды түсіну үшін қолданылатын зат та жататын пиретроидтар тобының қасиеттерін ескеру маңызды.
Мысалы, химиялық құрылымы жақын циперметрин жүйке жүйесіне әсер етеді, құрысулар мен үйлесімділіктің бұзылуын тудыруы мүмкін, әсіресе балалар үшін сезімтал және аралар, балықтар мен су организмдері үшін өте уытты.
Зета-циперметрин осы заттың белсенді түрі екенін ескере отырып, дозалар, бақылау және халықты хабардар ету мәселесі өте маңызды болады.
БИОЛОГИЯЛЫҚ ӘДІСТЕР АЛЫНЫП ТАСТАЛДЫ
Өңір билігі 2026 жылы жәндіктермен күресудің биологиялық әдістері қолданылмайтынын тікелей хабарлады. Бұл алдын алу өңдеулер сегментінде химиялық дезинсекцияға толық көшуді білдіреді.
ТӘЖІРИБЕ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
Жағдай динамикада ерекше көрсеткішті болып отыр.
2024 жылы Түркістан облысында химиялық әсерсіз жәндіктер санын азайтуға мүмкіндік беретін «Бактицид» биологиялық препаратын қолдану туралы мәлімдеді.
2025 жылы әсер етуші заттары лямбда-цигалотрин және тиаметоксам — жәндіктер үшін уытты нейробелсенді қосылыстарға жататын «Энжио» және «Каратэ» химиялық инсектицидтері қолданылды.
2026 жылы өңір бұл бағытты түпкілікті бекітіп, жоғары тиімділігі бар пиретроидтарды қолдануға көшеді.
ШЕШІМДІ КІМ ҚАБЫЛДАЙДЫ
Дезинсекцияны ұйымдастыру жергілікті атқарушы органдарға, ал препараттарды таңдау — әкімдік құрылымдары мен профильді басқармаларға жүктелген.
Сонымен қатар, санитарлық органдар препараттар тізімін қалыптастырмайды, қолданылатын заттардың толық тізімін ашпайды және жалпы ұсыныстармен шектеледі.
Ұсынылған деректерде ерітінділердің құрамы мен нақты концентрациясына тәуелсіз бақылау тетіктері ашылмайды.
МӘНМӘТІН ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
Препараттардың құрамы туралы толық ақпарат болмаған кезде бұрын қолданылған биологиялық әдістерден химиялық инсектицидтер пайдасына бас тарту негізді сұрақтар тудырады.
Агрессивті химиялық схемалар пайдасына мұндай таңдау қандай негізде жасалды — бұл түсініксіз болып қалады.
ФБРК редакциясы жергілікті атқарушы органдарды мұндай шешімдердің ашықтығын қамтамасыз етуге, ал тұрғындарды өңдеулер жүргізу кезінде сақ болуға және сақтық шараларын қадағалауға шақырады.