ФБРК редакциясы Қазақстанның өңірлерінде дезинсекция кезінде қандай препараттар қолданылатыны және олардың адамдар мен қоршаған ортаға қандай қауіп төндіруі мүмкін екендігі туралы материалдар сериясын жалғастырады. Бұл бөлімде біз Жетісу облысындағы жағдайды қарастырамыз, мұнда химиялық инсектицидтерді қолдану қатарынан төртінші жыл тіркелуде.
ҚАНДАЙ ЗАТТАР ҚОЛДАНЫЛАДЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚАУІПТІЛІГІ ҚАНДАЙ
2026 жылы өңірде денсаулық пен экожүйеге, оның ішінде қалалық ортада ықтимал қауіпті заттар қайтадан қолданылуда.
Жетісу облысының энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының деректері бойынша, Талдықорғанда жасыл қорды өңдеу 15 сәуірден басталып, тиаметоксам және лямбда-цигалотрин негізіндегі біріктірілген инсектицид – «Тиаметрин СК» препаратын қолдану арқылы үш кезеңде жүргізілуде.
Бұған дейін ФБРК редакциясы осы препараттың Шымкентте дезинсекция кезінде қолданылғанын тіркеген болатын.
Текеліде өңдеу 7 сәуірден 9 сәуірге дейін жүргізілді – онда әсер етуші заты лямбда-цигалотрин болатын «Карате Зеон» қолданылады.
Билік санитарлық нормалардың сақталуын және халықты ақпараттандыруды мәлімдейді. Алайда қолданылатын заттар бірқатар тәуекелдермен байланысты.
Тиаметоксам неоникотиноидтарға жатады, жәндіктердің жүйке жүйесіне әсер етеді және өсімдіктерді зиянкестер үшін улы етеді. Бұл заттар ара популяциясының қысқаруымен байланыстырылады, ал Еуропалық Одақ елдерінде оларды ашық ауада қолдануға тыйым салынған. Адамдарда ол бас айналуды, құсуды тудыруы және бауыр мен бүйрекке әсер етуі мүмкін.
Лямбда-цигалотрин – пиретроид, су организмдері үшін өте улы. Ол су ортасында ұзақ мерзімді өзгерістер тудыруы мүмкін және қолдану шарттары бұзылған кезде адамның жүрек-қан тамырлары және тыныс алу жүйелеріне теріс әсер етеді.
Өңдеу саябақтарда және халықтың өңделген беттермен жанасуы мүмкін басқа да жасыл аймақтарда жүргізіледі.
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНАН АЛЫНҒАН ПРЕПАРАТ ҚАЛАЛЫҚ ОРТАДА ҚОЛДАНЫЛАДЫ
«Тиаметрин СК» ауыл шаруашылығы дақылдарын қорғауға арналған және егістіктерді өңдеу кезінде қолданылады.
Осылайша, біз егістік пестициді туралы айтып отырмыз, ал қалалық ортаға арналған мамандандырылған құрал туралы емес. Дегенмен, 2026 жылы ол халықтың тікелей жанасуы мүмкін саябақтар мен скверлерде қолданылады.
ӨҢДЕУ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДЕН ТЫС ЖЕРЛЕРДЕ ДЕ ЖҮРГІЗІЛУДЕ
Химиялық препараттар қалалардан тыс жерлерде де қолданылады.
Жетісу облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының деректері бойынша, өңдеу орман қорының 1440 га астам аумағында жоспарланған.
Жұмыстар инсектицидтерді қолдану арқылы жер үсті әдісімен жүргізілетін болады, алайда нақты препараттар мен олардың құрамы жауапта нақтыланбайды.
ХИМИКАТТАРДЫ ҚОЛДАНУ ТӘЖІРИБЕСІ ЖЫЛДАР БОЙЫ САҚТАЛУДА
Өңірдегі қалыптасқан жағдай жүйелі сипатқа ие.
2025 жылы «Каратэ Супер» (лямбда-цигалотрин) және тұщы су омыртқасыздары үшін өте улы «Диурон» (дифлубензурон) қолданылды.
2024 жылы қолданылған ацетамиприд, дельтаметрин және имидаклоприд – жүйке жүйесі, тыныс алу органдары және экожүйелер үшін тәуекелдермен байланысты заттар.
2023 жылы су омыртқасыздары мен аралар үшін улы компоненттері бар «Лятрин», «Герольд», «Диурон» және «Фаворит» препараттары қолданылды.
БИОЛОГИЯЛЫҚ ӘДІСТЕР МЕН БАҚЫЛАУ НАҚТЫЛАНБАЙДЫ
Ұсынылған жауаптарда жәндіктермен күресудің биологиялық әдістерін қолдану туралы ақпарат жоқ. Өткен жылдары өңір билігі мұндай әдістердің қолданылмайтынын тікелей көрсеткен болатын.
Сондай-ақ, редакцияның тиісті сұрағына қарамастан, препараттардың концентрациясына тәуелсіз бақылау жүргізілетіні туралы ақпарат ашылмайды.
МӘНМӘТІН МЕН МАҢЫЗЫ
Жетісу облысындағы жағдай экологиялық тәуекелдерге байланысты бірқатар елдерде шектелген немесе тыйым салынған заттарды қоса алғанда, химиялық инсектицидтерді қолданудың тұрақты тәжірибесін көрсетеді.
ФБРК редакциясы өңірде белгілі тәуекелдері бар препараттарды, оның ішінде қалалық ортада қолдануды жалғастырып жатқанына назар аударады.
Осы жағдайда, баламалар болған кезде, биліктің неліктен улы заттарды таңдай беретіні, толық ашықтық пен қоғамдық бақылауды қамтамасыз етпейтіні туралы сұрақ туындайды.