Су ресурстары және ирригация министрлігі ФБРК редакциясының Tasqyn және Talsim-NG цифрлық жүйелері туралы қайта сұрауына жауап берді. Ведомство Talsim-NG жүйесі елдің сегіз өзен алабында бірінші «жауынгерлік» маусымын өткізіп жатқанын атап өтеді. Оның тиімділігіне тәуелсіз бағалау жүргізілмеді және хабарланғандай, бұл тек су тасқыны кезеңі аяқталғаннан кейін мүмкін болады.
НЕ БОЛДЫ
2026 жылғы 10 сәуірде Орталық коммуникациялар қызметі (ОКҚ) баспасөз мәслихатында модератор ФБРК-тің Tasqyn және Talsim-NG тиімділігі туралы сұрағын «тақырыпқа сәйкес келмейді» деп алып тастады, дегенмен іс-шара су үнемдеу мәдениетіне арналған еді. Осыдан кейін Су ресурстары және ирригация министрлігінің баспасөз қызметі қысқаша жазбаша жауап жіберіп, қорытындыларды су тасқыны маусымынан кейін шығаратынын көрсетті.
Бірақ жүйелер 2025 жылғы ақпанда пайдалануға берілді, алайда олардың дәлдігі туралы ешқандай өлшенетін статистика жарияланған жоқ. Дәл осы себептен ФБРК редакциясы қайта сұрау жіберді — тікелей министрлікке. 
TALSIM-NG НЕ ІСТЕЙ АЛАДЫ — ЖӘНЕ НЕ ІСТЕЙ АЛМАЙДЫ
Ведомство алғаш рет жүйелердің функционалын нақты ажыратып көрсетті. Жауапта атап өтілгендей, Talsim-NG — тек гидрологиялық модельдеу құралы: ол су қоймаларына судың келуін болжайды. Жүйе су ағындарын басқаруға арналмаған, су шығынын азайту да оның міндеті емес.
Мұнда нақтылау маңызды. Судың шығынын азайту шынымен де Talsim-NG функционалына кірмейді, дегенмен екі жүйенің де тиімділігі туралы мәселе тікелей суды есепке алу мәселесімен байланысты. Судың қанша келетінін, қанша жоғалатынын, қанша пайдаланылатынын нақты есепке алмай, ресурсты ұтымды бөлу де, оны үнемдеу де мүмкін емес.
Дәл осы себептен Talsim-NG болжамдарының сапасы түбегейлі маңызды: нашар болжам дұрыс емес бөлуге, ал дұрыс емес бөлу шығынға әкеледі.
Су министрлігі болжамдардың дәлдігін бағалауды 2026 жылғы су тасқыны маусымының қорытындысы бойынша — жүйенің елдің сегіз өзен алабындағы бірінші «жауынгерлік» маусымынан кейін жүргізуге уәде береді.
TASQYN ҮШІН КІМ ТӨЛЕЙДІ ЖӘНЕ КІМ ЖАУАП БЕРЕДІ
Tasqyn жүйесін қаржыландыру мәселесі бойынша су министрлігі біздің редакцияны ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне бағыттады. Бізге жүйенің әзірлеушісі «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ екені белгілі болғанымен, ол Tasqyn-ды құруды толығымен қаржыландырған.
Сонымен қатар, компанияның «меншікті қаражаты» — бұл толығымен мемлекетке тиесілі құрылымның қаражаты. Мұнда тағы бір сұрақ туындайды: салық төлеушілердің ақшасы қай уақытта корпоративтік, «меншікті» болып есептеле бастады — және бұл неге жария есептіліктен босатуы керек?
Talsim-NG, өз кезегінде, республикалық бюджет қаражатынсыз — БҰҰ Даму бағдарламасының (БҰҰДБ) қолдауымен, гранттар мен демеушілік көмек есебінен енгізілуде.
СУ ТАСҚЫНЫНАН КЕЙІН НЕ БОЛАДЫ
Су министрлігі маусым аяқталғаннан кейін тәуелсіз сарапшыларды тарта отырып, екі жүйенің де тиімділігіне талдау жүргізуге ниетті екенін хабарлады. Нәтижелерді ҚР Үкіметіне ұсыну жоспарлануда. Бұл деректерді жариялау форматы мен мерзімдері нақтыланбайды.
Дегенмен, мәні бұрынғысынша: суды нақты есепке алу — оны сақтау саясатының негізі. Дәл осы үшін Talsim-NG және Tasqyn сияқты цифрлық жүйелер әзірленуде. Бірақ олардың нақты дәлдігі әзірге жария аясынан тыс қалып отырғандықтан, бұл саясаттың іс жүзінде жұмыс істейтінін бағалау мүмкін емес.