Көлік прокуратурасы тасымалдаушылардың шағымдарынан кейін автомобиль көлігі және көліктік бақылау комитетінің жұмысында ауқымды бұзушылықтарды анықтады.
ФБРК редакциясының қарамағына 2024 жылғы желтоқсандағы тексеру материалдары түсті, олар саладағы жүйелі проблемаларды растайды, бұл туралы бұрын нарық қатысушылары мәлімдеген болатын.
Үш ірі тасымалдаушылар бірлестігінің басшылары — Қазақстанның Ұлттық тасымалдаушылар ассоциациясы, Қазақстанның автомобиль тасымалдаушылары мен экспедиторлары одағы және Оңтүстік Қазақстан дальнобойщиктер ассоциациясы — Қауіпсіздік кеңесіне шағымданды.
Кейбір БАҚ хабарлағандай, бірлестік өкілдерінің пікірінше, көлік министрлігінің әрекеттері отандық тасымалдаушылардың өмір сүруіне қауіп төндіріп, жаппай банкроттыққа әкелуі мүмкін.
2024 жылғы желтоқсандағы көлік прокуратурасының тексеру нәтижелері ресми түрде ұсынылмағанымен, ФБРК редакциясы осы материалдарға қол жеткізе алды.
Дереккөздеріміздің ақпараты бойынша, анықталған бұзушылықтар сала жұмысының барлық негізгі аспектілерін қамтиды: ақпараттық жүйелерді интеграциялау проблемаларынан бастап шетелдік рұқсат бланкілерінің (ШРБ) жасанды тапшылығына дейін, автоматтандырылған өлшеу станцияларының ақауларынан нормативтік базадағы кемшіліктерге дейін.
Біздің редакция бірнеше рет жазған ШРБ проблемасы ерекше өткір болып тұр.
2023 жылғы мамырда біз айтып бергенбіз бланкілерді алу және қайта сату үшін бір күндік фирмаларды пайдалану схемалары туралы. Өткен жылдың қаңтарында автомобиль көлігі комитеті бланкілерді бөлу жүйесін реформалау жобасын ұсынғанына қарамастан, көлік компаниясының иесі Болатбек Әлиевтің айтуынша, жағдай жақсарған жоқ.
Деректеріміз бойынша, прокурорлық тексеру бұзушылықтардың жүйелі сипатын растады: тек Ақмола облысында ШРБ беруден 457 негізсіз бас тарту тіркелді, ал жалпы ел бойынша 1 292 жағдай негізсіз бас тарту анықталды.
Бланкілерді беруді жасанды түрде тежеу жоғары сұраныс тудырып, сұранысқа ие емес қалдықтардың пайда болуына әкеледі — 2023 жылы олардың саны 91 361 данаға жетті, оның ішінде 2 029 сұранысқа ие еуропалық бланкілер бар.
Айтпақшы, Литва Республикасына тасымалдауға арналған рұқсаттар ерекше бағаланады — көлеңкелі нарықта олардың құны бір бланкіге 1600 АҚШ долларына жетеді.
Айта кетейік, 2023 жылғы маусымда Қазақстанда 100 күн ішінде пайдаланылмаған бланкілерді қайта пайдалану жүйесі енгізілді, алайда электрондық дерекқорда мұндай қайта берулердің автоматтандырылған есебі жоқ, бұл процестің ашықтығына қосымша тәуекелдер тудырады.
Прокуратура комитеттің ақпараттық жүйелерінің жұмысынан кем емес күрделі бұзушылықтарды анықтады. Цифрландыру саладағы проблемаларды шешудің кілті және рұқсаттарды бөлу кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуы керек еді.
Бұл жағдайда да іске асыру бастапқы күтулермен сәйкес келмеген сияқты.
Комитеттің әртүрлі ақпараттық жүйелерін бір-бірімен интеграциялау проблемасы ерекше назар аударуға тұрарлық.
Дереккөздеріміздің мәліметі бойынша, тексеру бұл тасымалдаушылардың қызметін тиімді бақылау мен мониторингілеуге басты кедергілердің бірі екенін көрсетті.
Көліктік бақылау органдары жұмысының негізгі құралы — көліктік дерекқордың және тасымалдау қауіпсіздігі мониторингінің ақпараттық-аналитикалық жүйесі (КДҚ ААЖ) — іс жүзінде оқшауланған болып шықты.
Жүйе өткізу пункттерінде жүк автомобильдері мен автобустарды есепке алу процестерін автоматтандыруға, сондай-ақ көліктік бақылау нәтижелері туралы деректермен алмасуға арналғанына қарамастан, оның функционалы, белгілі болғандай, айтарлықтай шектелген.
Деректерімізге сәйкес, автомобиль көлігі комитеті 2,5 жыл ішінде КДҚ ААЖ-ні мемлекеттік кірістер комитетінің және ІІМ жүйелерімен интеграциялауды аяқтамады, бұл қазір көлік саласындағы бұзушылықтарды жасыру үшін кең мүмкіндіктер тудырады.
Оның үстіне, деректеріміз бойынша, жүйе ақпараттық қауіпсіздік талаптарын өрескел бұза отырып жұмыс істейді, бұл оны сыртқы араласуларға осал етеді және деректерді ізсіз өзгертуге мүмкіндік береді.
Комитеттің нарық қатысушыларымен өзара іс-қимыл тәжірибесінің жеткіліксіз дамуы жағдайды ушықтырады.
«Автомобиль көлігі туралы» заң бойынша уәкілетті орган мемлекеттің қоғамдық бірлестіктермен және ассоциациялармен өзара іс-қимылын қамтамасыз етуге міндетті болғанымен, Халықаралық автомобиль тасымалдаушылары одағының (ҚазАТО) жүйелі бұзушылықтар туралы көптеген өтініштері ұзақ уақыт бойы тиісті назардан тыс қалғаны қазір көрініп тұр.
ХҚКО қызметкерлерінің «ақ фондағы» мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгілерін заңсыз беруге жәрдемдесу жағдайлары ерекше алаңдаушылық тудырады, бұл нарықтың адал емес қатысушыларына жүк тасымалдауға рұқсат алуға жол ашты. Бізге белгілі болғандай, тиісті фактілер прокурорлық тексеру барысында анықталды.
Бұл прокуратура анықтаған бұзушылықтардың айсбергтің ұшы ғана. Анықталған проблемалардың ауқымы мен жүйелі сипаты көлік саласын басқарудың бүкіл жүйесін шұғыл реформалау қажеттігін көрсетеді.
Әйтпесе, жағдай халықаралық тасымалдар нарығының одан әрі нашарлауына ғана емес, сонымен қатар отандық көлік жүйесінің толық күйреуіне әкелуі мүмкін.
Саланың көпжылдық проблемаларына назар аудару үшін тасымалдаушылардың Қауіпсіздік кеңесіне дейін баруына тура келгені ерекше көңілді қалдырады. Енді жағдайдың ақыры өлі нүктеден қозғалады деп үміттену қалады.
Тасымалдау саласындағы жүйелік бұзушылықтар қазақстандық тасымалдаушыларды қалай құртады
```html