(25 ақпан 2026 | Дереккөз: ORDA)
Швейцариялық Stadler компаниясының жаңа жолаушы вагондарының дайындығы туралы мәлімдемелерге қарамастан, 2026 жылдың басында олардың ешқайсысы Қазақстан темір жолдарына шықпады. Ұлттық тасымалдаушы «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ (КТЖ) вагондарды пайдалануға беруді растамады және шарт талаптарын алға тартып, төлем туралы деректерді ашпады.
ҚАНША ВАГОН БЕРІЛУІ КЕРЕК ЕДІ
ORDA хабарлағандай, 2025 жылы Stadler Kazakhstan зауыты 51 жолаушы вагонын беруді жоспарлаған: купелік, плацкарттық, штабтық және электрстанция вагондары. Алайда олардың ешқайсысы КТЖ балансына берілмеді.
Ресми түрде 2025 жылдың қарашасында «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ сертификаттау сынақтарының аяқталғанын және бірінші партияны беруге дайындауды хабарлаған. Stadler Kazakhstan өкілі Сергей Леонтьев жаңа вагондар 2025 жылдың соңына дейін маршруттарға шығады деп мәлімдеген.
Алайда мерзімдер 2026 жылға ауыстырылды. Себептері ресми түрде ашылмайды.
САПАҒА ҚАТЫСТЫ ЫҚТИМАЛ ТАЛАПТАР
Басылым дереккөздерінің мәліметінше, вагондар қысқы жағдайларда сынақтан өтпеген және Қазақстандағы техникалық пайдалану талаптарының бірқатарына сәйкес келмейді. Мәселе келесі жүйелердің жұмысындағы ықтимал сәйкессіздіктерге қатысты:
- тежеу жүйесі;
- дизель-генераторлық қондырғылар;
- өрт сөндіру жүйелері;
- климаттық жабдықтар;
- дәретхана кешендері.
Дәл осы, дереккөздердің ақпараты бойынша, вагондарды маршруттарға шығаруға мүмкіндік бермеді. Ресми түрде КТЖ бұл мәліметтерді растаған да, жоққа шығарған да жоқ.
Сұрауға берген жауапта компания вагондардың көзделген сынақтардан өткенін және ТР ТС 001/002 «Теміржол жылжымалы құрамының қауіпсіздігі туралы» техрегламенті бойынша сертификатталғанын, ал 100-ден астам вагонды пайдалануға енгізу 2026 жылы жоспарланғанын мәлімдеді.
БҰРЫН ИНФРАҚҰРЫЛЫМҒА ҚАТЫСТЫ СҰРАҚТАР ТУЫНДАҒАН
2025 жылдың соңында ФБРК Stadler вагондарын енгізудегі ықтимал техникалық қиындықтар туралы жазған болатын. Нұрлы жол вокзалының платформаларындағы саңылаулар туралы материалда біз жолдардың бір бөлігінде вагон мен платформаның шеті арасындағы қашықтық минималды болуы мүмкін екенін көрсеткенбіз. Ағымдағы кешігулердің осы мәселелерге байланысты екені ресми түрде хабарланбайды.
ВАГОНДАР ҮШІН ҚАНША ТӨЛЕНДІ
Басылымның мәліметінше, 2023 жылы КТЖ зауытқа шамамен 147 млрд теңге аванс төлеген, ал 2025 жылы бірінші партия үшін тағы 43,3 млрд теңге төлеген. Өндірілген вагондар үшін төлемнің жалпы сомасы шамамен 200 млрд теңгеге жетуі мүмкін.
Ұлттық компания шарт талаптарын алға тартып, төлем мен қызметтердің құны туралы нақты деректерді ашудан бас тартты. Бұған дейін ашық дереккөздерде келісімшарттың келесі шарттарды көздейтіні көрсетілген:
- 2030 жылға дейін 557 вагонды жеткізу;
- жобаның құны шамамен 730–735 млрд теңге;
- 2040 жылға дейін техникалық қызмет көрсету шамамен 650 млрд теңге сомасына;
- бір вагонның құны шамамен 1,2 млрд теңге.
ӨНДІРУШІЛЕР НЕ ДЕЙДІ
Stadler Kazakhstan компаниясы 2025 жылы 50-ден астам вагон өндірілгенін және олардың барлығы қажетті сынақтардан өтіп, сәйкестік сертификаттарын алғанын мәлімдеді. Компанияда сапасыз вагондар туралы ақпаратты шындыққа жанаспайды деп атады.
Сонымен қатар өндіруші алдын ала валидация кезеңі жалғасып жатқанын және вагондарды тапсырыс берушіге нақты беру әлі аяқталмағанын растады.
КТЖ КЕЛІСІМШАРТЫ МЕН АУДИТІ
КТЖ, «Жолаушылар тасымалы» АҚ және Stadler Bussnang AG және Stadler CIS AG компаниялары арасындағы ынтымақтастық туралы келісім 2021 жылы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Швейцарияға сапары кезінде қол қойылған.
2022 жылы швейцариялық компания «Тұлпар» зауытын сатып алып, 2030 жылға дейін 557 жолаушы вагонын жеткізуге міндеттенді.
2024 жылдың маусымында Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) КТЖ-де аудит жүргізіп, 29 млрд теңге көлемінде қаржылық бұзушылықтарды, 168 млрд теңгеге тиімсіз жоспарлауды және 307 млрд теңге көлемінде экономикалық шығындарды анықтады. Stadler-мен жасалған мәміленің жеке аудиті материалдарда аталмаған.