Қостанай облысында «Сергек» жүйесіне қатысты жанжал өрши түсуде. 2025 жылғы 28 наурызда Қостанай облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты (МАЭС) ақпараттандыру, мемлекеттік қызметтер көрсету және мұрағаттар басқармасының «Көркем Телеком» ЖШС-мен шартты бұзу туралы талабын ішінара қанағаттандырды.
Кейбір БАҚ хабарлағандай, оқиға 2022 жылы жеке инвестордың өңірлік әкімдікке өз есебінен жолдарға 60 аппараттық-бағдарламалық кешенді (АБК) және 1000 жалпы бейнебақылау камерасын орнату ұсынысымен жүгінуінен басталды.
2023 жылы өңірдің ақпараттандыру басқармасы, полиция департаменті және «Көркем Телеком» компаниясы арасында мемлекеттік-жекешелік әріптестіктің (МЖӘ) үшжақты шарты жасалды.
Шарттың жалпы сомасы 3,5 млрд теңгені құрап, 5 жылға бөлініп, төлемдер жыл сайын өсіп отырды. Шарт бойынша төлем кестесі: 2024 жылы — 661 238 880 теңге, 2025 жылы — 685 021 080 теңге, 2026 жылы — 709 754 880 теңге, 2027 жылы — 735 476 520 теңге, 2028 жылы — 762 222 297 теңге болды.
Еске сала кетейік, былтырғы қаңтарда Қостанай облысында камераларды орнату кезінде көптеген бұзушылықтар анықталған еді. «Көркем Телеком» компаниясы заңды және техникалық талаптарға сәйкес келмеген, бағдарламалық қамтамасыз етуге айрықша құқығы және қажетті сертификаттары болмаған.
Сонымен қатар, жобадан 1,76 млрд теңгеге негізсіз шығындардың өтелуі сияқты елеулі қаржылық бұзушылықтар табылды.
2024 жылдың жазында басталған тексеру қарашаға дейін жалғасты. Нәтиже көңіл көншітпеді: аудит қорытындысы бойынша жеке серіктеске сотқа дейінгі талап жолданды, содан кейін ақпараттандыру басқармасы сотқа жүгінді.
Сот шарттың маңызды талаптарының бұзылғанын анықтады, оның ішінде бағдарламалық қамтамасыз етуге құқықтың болмауы, келісімсіз жабдықты ауыстыру, техникалық құжаттаманың жетіспеушілігі, негізсіз шығындарды енгізу және пайдалануға беру мерзімдерінің сақталмауы бар.
«Жобаны іске асыру барысында жеке серіктес шарттың елеулі талаптарын бұзған, оның ішінде өлшемдер типін бекіту сертификатынан өткен «Сергек 2.1» АБК мен Қостанай қаласының аумағында орнатылған АБК арасында айырмашылықтар анықталды, бұл талапты қанағаттандыруға және шартты бұзуға негіз болды», – деп түсіндірді Қостанай облыстық сотының баспасөз қызметі.
Алайда, талаптың екінші бөлігінде – «Көркем Телеком» ЖШС-н өшкіл жеке серіктес деп тану туралы талап қанағаттандырылмады, себебі заңда белгіленген мерзім өтіп кеткен.
Дегенмен, сот «Көркем Телеком» ЖШС-нен барлық сот шығындарын және мемлекет кірісіне талаптың қанағаттандырылған бөлігіне пропорционалды мемлекеттік баж өндірді.
Осылайша, келісімшартты бұзу компанияны іс бойынша шығыстарға жауапкершіліктен босатпады. Бұл ретте, төленген сомаларды қайтару немесе залалдарды өтеу мәселесі бұл шешімде қарастырылмады, бірақ егер әкімдік беретін болса, бұл жеке талап қоюдың нысанасы болуы мүмкін.
Айта кетейік, істе жеті үшінші тұлға қатысты, олардың арасында Қостанай облысының полиция департаменті, ішкі мемлекеттік аудит комитеті, техникалық реттеу және метрология комитеті, «Open Technologies Group» ЖШС, «Қазақстандық МЖӘ орталығы» АҚ, «Атамекен» ҰКП және «Мемлекеттік техникалық қызмет» АҚ бар.
Айтпақшы, 2025 жылдың наурызында сот барлық мүдделі тараптардың өкілдеріне аппараттық-бағдарламалық кешендерді іріктеп тексеруді жүргізуді міндеттейтін ұйғарым шығарды. Тараптар Қостанайда орнатылған кемінде 5 «Сергек» кешенін комиссиялық түрде кемінде 3 адамнан тұратын құрамда тексеруі керек болды. Тексерудің мақсаты олардың «Сергек 2.1» аппараттық-бағдарламалық кешеніне сәйкестігін анықтау және тиісті актілерді жасау болды.
Sergek Group компаниясы сот шешімін назардан тыс қалдырмады.
Компанияның коммуникациялар жөніндегі директоры Әсел Құжахметова ресми мәлімдеме жасады: «Біз сот шешімін құрметтейміз, бірақ оның негізіне қойылған тұжырымдармен келіспейміз. Мысалы, шешімде орнатылған жабдықтың визуалды сәйкес еместігі көрсетілген. Сертификатталған жүйенің сәйкес еместігі туралы қорытындылар техникалық сипаттамаларды, жұмыс параметрлерін және метрологиялық тексеру нәтижелерін талдаусыз тек визуалды салыстыру негізінде жасалуына жол берілмейді. Сот шешімі заңды күшіне енген жоқ. Қазіргі уақытта біз оған шағым жасау үшін апелляциялық шағым дайындап жатырмыз».
Айта кетейік, бұл жағдай ауқымды мәселенің аясында өрбіп жатыр. Техникалық реттеу және метрология комитеті төрағасының орынбасары Бауыржан Қасымов жақында жалпы ел бойынша аппараттық-бағдарламалық кешендерді тексеру рәсімінде елеулі бұзушылықтар бар екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, 2024 жылы аумақтық департаменттер бейнефиксация камераларын міндетті тексеруден өткізбеген, ал жабдықты тексеруге жауапты көптеген зертханалар бұзушылықтарға жол берген, соның салдарынан олардың лицензиялары алты айға тоқтатылған.
Техникалық реттеу комитетінің тиісті сертификаттары жоқ қандай камералар жұмыс істеп жатқаны туралы ақпараттың болмауы ерекше алаңдаушылық тудырады, бұл тексерілмеген жабдықтың көмегімен жазылған барлық айыппұлдардың заңдылығына күмән келтіреді.
Сонымен, Sergek Group және «Сергек» жүйесін болашақта не күтіп тұр? Қостанай облысындағы сот шешімі және бүкіл ел бойынша жалғасып жатқан тексерулер аясында компанияның болашағы туралы заңды сұрақ туындайды. Sergek Group мемлекеттік органдардың сенімін қалпына келтіріп, Қазақстандағы бейнефиксация жүйелері нарығында жұмысын жалғастыра ала ма? Әлде компанияны басқа өңірлерде де сот талаптары мен келісімшарттарды бұзу кезегі күтіп тұр ма? Көп нәрсе берілген апелляциялық шағымның нәтижелеріне және компанияның орнатылған жүйелердің қазақстандық заңнаманың барлық техникалық және заңды талаптарына сәйкес келетінін дәлелдеу қабілетіне байланысты болуы мүмкін.
Еске сала кетейік, бұған дейін ФБРК редакциясы «Көркем Телеком» компаниясының соңғы кездері қандай заңды шайқастар жүргізіп жатқанын айтқан болатын. Біздің назарымызға елдегі ең ірі қалалардағы сот істері ілікті.