Әсем Шабельскаяның Щучинскіде қаза болуы туралы іс бойынша сот әлі басталмағанымен, қайтыс болғанның отбасы бір уақытта бірнеше жақтан қысымға ұшырады: күдіктінің туыстары балағаттау және қорқыту хаттарын жазады, прокуратура тергеуге тапсырмаларды беру кезінде құжатталған немқұрайлылыққа жол берді, ал ФБРК редакциясы алғаш рет өлімнің расталған себебін ашатын ресми құжат алды. Күдіктінің әкесінен түсініктеме алу үшін байланысу әрекеттеріне жауап болмады.
Бұған дейін ФБРК Щучинскідегі өз тергеуінің қорытындысы бойынша материал жариялаған болатын. Бұл мәтінде - сол жарияланымнан кейін түскен жаңа деректер. ҚР ҚПК-нің 19-бабына сәйкес күдікті соттың айыптау үкімі заңды күшіне енгенге дейін кінәсіз болып саналады.
РЕСМИ ДИАГНОЗ: БАУЫРДЫҢ ЖЫРТЫЛУЫ ЖӘНЕ ІШКІ ҚАН КЕТУ
Осы уақытқа дейін Әсем Шабельскаяның жарақаттарының сипаты тек мәйітханада денені көрген туыстарының сөзінен ғана белгілі болатын. Енді ресми құжат бар. Редакцияның қолында Ақмола облысы Бурабай ауданының прокуроры қол қойған және 2026 жылғы 10 шілдеде күнделген шағымды ішінара қанағаттандыру туралы қаулы бар, ол 2026 жылғы 9 маусымда Әсем Шабельскаяның Щучинскідегі «Авиценна-Бурабай» ауруханасының қабылдау бөліміне түскенін және сол жерде қайтыс болғанын растайды.
Қылмыстық іс ҚР ҚК-нің 106-бабының 3-бөлігі («Адам өліміне әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру») бойынша тіркелген. Бұл істің саралануының алғашқы ресми растауы.
Сол құжаттан отбасы дәрігерлер қойған диагнозға дау айтатыны көрінеді. Жәбірленуші тараптың пікірінше, медицина қызметкерлері бас-ми жарақаты мен ми шайқалуын көрсетіп, өлімнің себебін дұрыс анықтамаған, ал өлім бауырдың жыртылуы мен ішкі қан кетуден болған. Отбасы сондай-ақ жедел медициналық көмек көрсетудің дұрыстығы туралы мәселе қояды.
Өлімнің себебі ретінде бауырдың жыртылуы - туыстарының айтуынша, күдікті жедел жәрдем шақырған кезде медицина қызметкерлеріне айтқан «құлап, батареяға соғылды» деген түсініктемемен сәйкес келмейтін жарақат.
ПРОКУРАТУРАНЫҢ ҚҰЖАТТАЛҒАН НЕМҚҰРАЙЛЫЛЫҒЫ
Сол қаулыдан отбасы ФБРК-ге берген сұхбатында сипаттаған және енді ресми расталған хронология көрінеді.
25 маусымда жәбірленушілер тарапы тергеушіге қосымша сот-медициналық сараптама тағайындау және медицина қызметкерлерін жауапқа алу туралы өтінішхат берді. 28 маусымда тергеуші толығымен қанағаттандырудан бас тартты.
3 шілдеде отбасы Бурабай ауданының прокуратурасына шағым түсірді. 10 шілдеде прокурор шағымды ішінара қанағаттандыру туралы қаулы шығарды.
Алайда, қайтыс болғанның әпкесі Бақыт ФБРК редакциясына берген сұхбатында айтқандай, ол да, оның адвокаты да бұл жауапты пошта арқылы да, басқа жолмен де алмаған. Бақыт қаулы туралы кездейсоқ 20 шілдеде, прокуратураға жеке барып, көшірмесін сұрағанда білген. Оның айтуынша, тергеуші де ешқандай тапсырма алмаған және құжатты алғаш рет отбасының өзінен көрген.
«Бұл жай ғана прокуратура тарапынан немқұрайлы қарау», — дейді Бақыт. Оның айтуынша, тергеушінің өзі бұл бағамен келіскені қызық.
Отбасы осы кемшілікті көрсеткеннен кейін, медицина қызметкерлерінің жауаптары екі күн ішінде жүргізілді. Бақыттың айтуынша, осы жауаптардан кейін көрініс айқынырақ болды, алайда тергеу әрекеттерінің нәтижелері туралы ресми түсініктемелер түскен жоқ.
30 шілдеде Бақыт әлеуметтік желілерде болған оқиғаның сипаттамасымен бейнеүндеу жариялады. Ақмола облысының полиция департаменті түсініктемелерде медицина қызметкерлері жауапқа алынды және бәрі бақылауда деп жауап берді. Бақыт күндер мен мәліметтермен қарсы шығып, ресми нұсқаны жоққа шығарды.
ОТБАСЫНА ҚЫСЫМ: БАЛАҒАТТАУ, ҚОРҚЫТУ ЖӘНЕ БҰЗУ ӘРЕКЕТТЕРІ
Тергеу мәселелерімен қатар отбасы ұйымдасқан қысым ретінде сипаттайтын нәрсеге тап болды.
2 тамызда, Бақыттың айтуынша, Instagram-дағы samat_madiev_ аккаунтынан қайтыс болғанның қайын енесіне хабарламалар келе бастады. Алдымен келіссөз жасау әрекеті: келу, «сөйлесу», сотта отбасының ұстанымын жұмсартуға қол жеткізу, ұлының тергеу изоляторында ұстау жағдайларының ауырлығын алға тарту. Қайын ене байланысқа шықпаған соң үн өзгерді.
Туыстары жариялаған хат алмасуда күдіктінің әкесі отбасы болған оқиға үшін жауапкершілікті қайтыс болғанның өзіне аудару әрекеті ретінде бағалаған бірқатар нәрсе жазды. Қайын ене оған Әсемнің жарақаттарының сипатын - ішкі ағзалардың көптеген зақымдануы мен қабырғалардың сынуын сипаттағанда, әкесі: «Оның жай ғана терісі жұқа. Денсаулығы да әлсіз» деп жауап берді.
Сол хат алмасуда ол өзінің ұлы «сондай тәрбиеленген, әрқашан бәрінің алдында тұруы керек», «оған орыс адамдары ұнамайды» және ол Әсемнің балаларын «ешқашан қабылдамайтынын» жазды. Бөлек - Әсем «қандай да бір себеппен әрқашан өз балаларын одан жоғары қоятын» және «бұл оған ұнамайтын».
Instagram-дағы nurgul_shokaeva аккаунтынан қайын енеге балағаттау сөздер мен арыздар туралы қорқытулар келді. Отбасы тіркеген хабарламалардың бірінде: «Енді бізден қорқасың ба? Алда тәтті кек сендерді күтіп тұр. Мен не айтып тұрғанымды тіпті білмейсің» делінген.
Жариялау кезінде ФБРК редакциясы Instagram-да samat_madiev_ және nurgul_shokaeva аккаунттарын таппады - екеуі де, шамасы, жойылған.
Отбасы полицияға арыздар берді - 2 және 3 тамызда. Бақыттың айтуынша, учаскелік қылмыс құрамын көрмейтінін және жіберушілерді әкімшілік те, қылмыстық та жауапкершілікке тарта алмайтынын хабарлады.
«Сонда біз, еліміздің азаматтары, ештеңемен қорғалмағанбыз», - дейді Бақыт. Оның айтуынша, қазір отбасының әділ сотқа да, органдардың оларды қорғай алатынына да сенімі жоқ.
Қайтыс болғанның тағы бір әпкесі - Дина - ФБРК редакциясына берген сұхбатында қорқытулар күдіктінің бұрынғы қызының атынан да келетінін және нақты тұжырымдардан тұратынын атап өтті: «Мен сенің қайда тұратыныңды білемін, қорық, бұл тек басы».
Отбасы Instagram-аккаунттардағы күдікті әрекеттерді тіркейді: түнгі уақытта белгісіз құрылғылардан кірулер. Дина мұны күдіктінің IT-маманы екендігімен байланыстырады және оның айналасында тиісті дағдылары бар адамдар бар деп болжайды.
ЕКІНШІ ТАРАПТЫҢ ҰСТАНЫМЫ: ҮНСІЗДІК
ФБРК редакциясы күдіктінің әкесіне өз ұстанымын баяндау мүмкіндігін беру үшін онымен бірнеше рет байланысуға тырысты. Қоңыраулар жауапсыз қалды.
ТАЛДАУ: ҮШ АШЫҚ СҰРАҚ
Бұл іс төңірегінде қалыптасқан жағдай қылмыстық процестің өзінен тыс.
Бірінші сұрақ - жарақаттардың сипаты туралы. Ауруханаға түсу кезіндегі ресми диагноз бас-ми жарақатын тіркеді. Отбасы өлімнің себебі бауырдың жыртылуы мен ішкі қан кету болғанын талап етеді. Дәл осы қайшылықты шешу үшін қосымша сараптама тағайындауды талап еткен. Прокуратура шағымды ішінара қанағаттандырды, алайда тергеуге тапсырма кешіктіріліп және коммуникацияның бұзылуымен жіберілді, бұл сол ресми құжатта тіркелген. Өлім себебі туралы сұрақтың жауабы қасақаналықты бағалауға тікелей әсер етеді.
Екінші сұрақ - жәбірленуші тарапқа қысым туралы. Отбасының айтуынша, полиция балағаттау мен қорқытудан құрам көрмейді. Ал бұл арада жүріп жатқан қылмыстық іс контекстіндегі «тәтті кек» қаупі - бұл жай дөрекілік емес. Егер отбасының арыздары шындыққа сәйкес келсе, бұл сотқа дейінгі тергеу кезеңінде жәбірленушілерге қысым жасау туралы мәселе.
Үшінші сұрақ - жүйелік. Іс аудандық қалада тергелуде. Прокуратураның тапсырмасы тергеушіге жеткен жоқ. Отбасы өз шағымдарына жауаптарды тек өзі келгенде біледі. Бұл қазақстандық құқық қолдану практикасы үшін бірегей жағдай емес, бірақ дәл сол себепті ол көрсеткіш.
РЕДАКЦИЯ ПІКІРІ
Прокурордың 10 шілдедегі қаулысы - осы іс бойынша біздің қолымызға түскен алғашқы ресми құжат. Ол саралауды растайды, диагнозды бекітеді және сонымен бірге өз шешімін орындау кезіндегі немқұрайлылықты құжаттайды. Бұл сирек кездесетін үйлесім: ресми орган іс жүзінде өз жұмысындағы ақаулықты өзі құжаттады. Қосымша сараптамалар нақты нені анықтайды - сот көрсетеді. Бірақ қазірдің өзінде анық: қайтыс болғанның отбасы жай ғана әділдікке жетуге мәжбүр емес, сонымен қатар өз ісінің қозғалысын өздігінен бақылауға мәжбүр - онсыз, сипатталған хронологияға қарағанда, тергеу әрекеттерінің бір бөлігі мүлдем өтпеуі мүмкін еді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әсем Шабельскаяның ісі сотқа қарай жылжуда. Тыңдаулар қашан басталатыны - әзірге белгісіз. ФБРК редакциясы тергеудің барысын бақылауды жалғастырады және процестің басталу күні мен оның нәтижелері туралы хабарлайды.
