«Асел Шабельскаяның» қазасы туралы алғашқы жарияланымнан кейін Щучинск қаласындағы (Ақмола облысы, Бурабай ауданы) ФБРК тобы өз тергеуін жүргізу үшін қалаға шықты. Біз қайтыс болған қыздың достарымен, оның екі жұмыс орнындағы әріптестерімен, учаскелік полиция қызметкерімен және күдіктінің бірнеше көршілерімен сөйлестік. Хат-хабардың үзінділерін зерттедік. Жиналған көрініс бұрын жарияланғаннан әлдеқайда толық және кейбір жерлерде оқиғаның бұрыннан белгілі нұсқасынан ерекшеленеді.
ФБРК бұған дейін осы іс бойынша алғашқы материалды жариялаған болатын. Бұл мәтінде біз тек редакцияның іссапар барысында алған деректеріне сүйенеміз. ҚР ҚПК-нің 19-бабына сәйкес, күдікті соттың айыптау үкімі заңды күшіне енгенге дейін кінәсіз саналады.
АСЕЛ КІМ БОЛДЫ - ОНЫ ТАНҒАНДАРДЫҢ КӨЗІМЕН
Аселді тоғызыншы сыныптан білетін балалық шақтағы досы Екатеринаның айтуынша, ол ешқашан шағымданбаған және көмек сұрамаған.
«Шыбынға да тиіспейтін. Кішкентай, арық. Барлығын өзі көтеретін», - дейді досы.
Айта кету керек, Екатерина күдіктімен қарым-қатынас туралы Аселден емес, досы қайтыс болғаннан кейін жаңалықтардан білген.
Аселмен 2013 жылы танысып, біраз уақыт бір шаңырақ астында тұрған досы Зарина да оны осылай сипаттайды: жабық, зұлымдығы жоқ, қуанышпен бөлісуді білетін, бірақ ауырсыну туралы айта алмайтын адам. Зарина да Аселдің серіктесі бар екенін білмеген.
Бұл кездейсоқ жабықтық емес. Сөйлесуге мүмкіндік болғандардың барлығының айтуынша, Асел Алмазбен қарым-қатынасты әдейі құпия ұстаған - достарына да, әпкесіне де толық суретті көрсетпеген.
ХАТ-ХАБАР: САҚТАЛҒАН НӘРСЕ
Қайтыс болған қыздың туыстары оның телефонын сақтап қалған. Асел, олардың айтуынша, әдетте хат-хабарды тазалап отырған - сондықтан зерттеуге мүмкіндік болғаны - тек жекелеген үзінділер. Бірақ олар да қарым-қатынас динамикасы туралы түсінік береді.
Скриншоттардың бірінде, 28 сәуір күні сағат 11:35-те Алмаз былай деп жазады: «Мазалағаным үшін кешір, бірақ мен сағындым, сені көріп, құшақтағым келеді». Сағат 11:49-да - он төрт минуттан кейін, жауап алмаған соң - қатарынан үш хабарлама келеді, оларда балағаттаулар және «менен жалықтың ба, сірә» деген қорытынды бар. Ол кейінірек жұмсақ жауап береді. Шаршағанын және жіберуге шешім қабылдағанын түсіндіреді. Ол махаббатын мойындап, болып жатқанды тікелей «зорлық-зомбылық» деп атайды - яғни мінез-құлық үлгісін түсінген және оны өзі осылай атаған.
Басқа бір үзіндіде ол оған үйлену туралы ойларын жазады, қосымша: «Сұрақ туындайды - мен сені қаржылық жағынан емес, моральдық жағынан көтере аламын ба?». Ол жауап береді: «Бұл ойларды басыңнан шығар. Сен мені өлтіресің». Бұл сөздің интонациясы қандай болғанын білмейміз.
Хат-хабардың тағы бір үзіндісі ерекше назар аударуға тұрарлық. Онда Алмаз өрескел сөздермен Аселді орыс тегімен - қайтыс болған күйеуінен қалған Шабельская - басқа әйелге, қазақ қызына қарсы қояды. Туыстардың айтуынша, хат-хабарда ол Аселден қазақша сөйлеуді бірнеше рет талап еткен және оның бірінші күйеуінің орыс отбасымен байланысы туралы кез келген ескертуге ауыр реакция жасаған. Редакция бұл деректерді тек туыстардың сөзінен және олар ұсынған хат-хабар үзінділерінен келтіреді.
2026 ЖЫЛДЫҢ НАУРЫЗЫ: БАЛҒАМЕН ОҚИҒА
Қайтыс болған қыздың әпкесі - Бақыттың айтуынша, биылғы жылдың наурыз айында Алмаз «Щучинский» санаторийінің аумағында әріптестерінің көзінше Аселге балтамен шабуыл жасаған. Отбасының нұсқасы бойынша, себебі қызғаныш болған - түскі үстелде Аселдің қасына кездейсоқ басқа қызметкер отырған. Асел дүкенге жабылып үлгерген, шабуылдаушы витринаны сындырып, ішке кірген. Күзет араласып, полиция шақыртылған. Іс әкімшілік сотқа жеткен.
Асел кешірген. Олар татуласқан. Елеулі жаза болмаған.
Маңызды ескерту: редакция санаторийде болған кезде, наурыздағы оқиғаның мәліметтері әртүрлі адамдардың әңгімелерінде сәйкес келмеді. Оқиға кезінде күзет қай жерде болған, нақты әрекеттер отбасы сипаттағандай болды ма - куәгерлердің айғақтарында бірлік болмады. Сол күні нақты не болғанын тергеу, оның ішінде күдіктінің алдыңғы мінез-құлқын бағалауға қатысты анықтауы керек.
Наурыздан кейін Асел жұмыстан кетіп, жұмысын, телефон нөмірін ауыстырып, Алмазды барлық жерден бұғаттаған.
ЖАҢА ЖҰМЫС: ҚУДАЛАУ ЖӘНЕ СОҢҒЫ ТАТУЛАСУ
Жаңа жерде - монша кешенінде - әріптестер Аселді басқалар сияқты сипаттайды: тыныш, мейірімді, өзінікі. Санаторийден кету себебін жай ғана түсіндірген: ыңғайсыз кесте, балалармен аз уақыт.
Бақыттың айтуынша, Алмаз Аселді жаңа жұмыс орнында да іздеген: келген, оның кезекшілігіне тап болмаған, қызметкерлерден мұндай адам жұмыс істей ме деп сұраған, оған ақша қарыз екенін айтқан. Алайда редакция сөйлесуге мүмкіндік алған монша кешеніндегі әріптестер оны Аселдің қасында бір рет қана көргендерін айтты - 7 маусымда, ол оған жұмысқа келгенде.
Ол тамақ әкелген. Сол күні, әріптестердің сөзі бойынша, оның несиесін жапқан - шамамен 50 мың теңге. Әріптестердің айтуынша, Асел сол күні шынымен бақытты болған, оны ұзақ уақыт бойы мұндай көрмеген.
Кешке ол әпкесіне жазды: татуластық, ол сөз берді. Әпкесі дауыстық хабарлама жазды: «Ол сені өлтіреді. Кешіруге ойланба да». Асел жауап берді: «Уайымдама. Бәрі жақсы болады».
Басқа қызметкерлердің айтуынша, Аселмен ең жақын қарым-қатынаста болған әріптесі редакциямен байланысқа шықпады - бірден және үзілді-кесілді бас тартты. Оның бұл оқиғада болмауы - жабылмаған сұрақтардың бірі.
8 МАУСЫМНАН 9 МАУСЫМҒА ҚАРАҒАН ТҮН: ОТБАСЫНЫҢ НҰСҚАСЫ
8 маусым - демалыс күні - Асел күнді балаларымен өткізіп, сал ауруына шалдыққан анасына күтім жасаған. Шамамен сағат 21:00-де Алмазбен кездесуге кеткен. Түн ортасына сәл қалғанда қыз кіші ұлымен телефон арқылы сөйлескен: жақында қайтатынын айтқан.
Бірақ ол оралмады.
Туыстардың нұсқасы бойынша, түн ішінде Алмаз Аселді ұрып-соққан. Мәйітханада денені көрген туыстар көптеген көгерулерді және бас жарақаттарын сипаттайды. Олардың айтуынша, ол жедел жәрдемді бірден шақырмаған - таңертең олар пәтерге кіргенде, тамаша тәртіп, қанның ешқандай ізі болмаған. Жедел жәрдем келгенде, Алмаз дәрігерлерге әйел құлап, батареяға соғылғанын айтқан. Ауруханада Асел ұзақ өмір сүрмеді.
Таңғы сағат төрт шамасында Алмаз Аселдің телефонынан әпкесіне қоңырау шалған. Жете алмаған. Қайын енесімен - бірінші күйеуінің анасымен байланысқан. Туыстардың айтуынша, сөйлесу барысында ол санаторийде витриналарды сындырған дәл өзі екенін растаған. Қайын ене Бақытқа қоңырау шалған. Ол ауруханаға келіп, полиция қызметкерінен әпкесінің қайтыс болғанын білген.
Бұл - отбасының нұсқасы. Түнде болған оқиғаның ресми көрінісі тергеу қорытындысы бойынша толықтай белгілі болады.
НОУТБУК ЖӘНЕ ҰРЛЫҚ ТУРАЛЫ АРЫЗ
Бұл оқиғадағы жеке сызық - ноутбук, оған байланысты қайтыс болған қыздың әпкесіне қатысты ұрлық туралы арыз берілді.
Пәтерде кереуетте ноутбук жатқан. Бақыт ол Аселдікі деп шешті - әпкесінде де дәл сондай болған. Учаскелік полиция қызметкерінің қатысуымен ол ноутбукты алуға бола ма деп сұраған. Ол: «егер сіздікі болса, алыңыз», - деп жауап берген.
Кейінірек Алмаздың әкесі мен оның туыстары келген. Көңіл айтып, әкесі ұлын ақтамайтынын айтқан. Бірақ Аселдің туыстары адвокат жалдап, ең жоғары жазаны талап ететіндерін айтқанда - Алмаздың жақындары бұны агрессивті қабылдап, пәтерден кетіп қалған. Ал екі сағаттан кейін полицияға ноутбукты ұрлау туралы арыз түскен.
Редакция алған ақпарат бойынша, құқық тұрғысынан мұндағы ұрлық құрамы күмәнді: ұрлық ниетпен жасырын иемденуді болжайды. Бақыт ноутбукты ашық түрде, полиция қызметкерінің қатысуымен, оны әпкесінің заты деп шын жүректен сеніп алған. Алайда кейінірек шок күйінде болып, аза тұтудан шықпай, туыстар оны ешқандай құжат ресімдеусіз Алмаздың ағасы деп таныстырылған адамға берген. Бұл олардың жағдайын заңды түрде қиындатты.
КҮДІКТІНІҢ КӨРШІЛЕРІ ЖӘНЕ АЙНАЛАСЫ: ҮНДЕМЕУ ҚАБЫРҒАСЫ
Алмаз пәтер жалдаған үйдің көршілерімен толық сөйлесу мүмкін болмады. Көшеде әңгіме басталған аз ғана адам бір ұстанымды ұстанды: естімедік, білмейміз. Тыныш өмір сүрді, шу шығармады, жұмыс істеді.
Редакция бір сәтті атап өтті: бірнеше адам ол туралы көпше түрде - «олар» деп айтты. Алмазбен бірге сол пәтерде кім тұрғаны немесе үнемі келіп жүргені анықталмады.
«Щучинский» санаторийіндегі қызметкерлер де аз сөйледі. Алмаз туралы бейтарап пікір білдірді. Сөйлесуге мүмкіндік болғандардың ешқайсысы қайтыс болған қыздың туыстары талап ететін оның тыйым салынған заттарды қолданғаны туралы ақпаратты растамады. Жұптың қарым-қатынасын сырттан бақылағандар оны сақтықпен сипаттады: ересек адамдар, ешкім өзін араласуға құқылы деп санамаған.
НИЕТ - НЕГІЗГІ СҰРАҚ
Іс ресми түрде ҚР ҚК-нің 106-бабының 3-бөлігімен («Адам өліміне әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру») тергелуде. Туыстар оны ҚР ҚК-нің 99-бабына («Кісі өлтіру») қайта саралауға қол жеткізуде. Туыстардың айтуынша, бастапқыда одан да жеңіл бап туралы - абайсызда өлімге әкеп соқтыру туралы сөз болған, алайда кейіннен саралау өзгертілген. Полицияның өзі бұл аралық кезеңге қатысты жария түрде түсініктеме бермеді.
106-бап пен 99-баптың түбегейлі айырмашылығы - ниетте. Бірінші бап адам денсаулыққа қасақана зиян келтіргенде, бірақ өлім оған ниеттенбестен болғанда қолданылады. Екіншісі - ниет тікелей өмірден айыруға бағытталғанда. Мұны анықтау - тергеу мен соттың міндеті: олар жарақаттардың сипаты мен көптігін, күдіктінің оқиғаға дейінгі және кейінгі мінез-құлқын, медициналық көмек қажет болған сәт пен жедел жәрдем шақыру арасындағы уақыт аралығын бағалайды. Туыстар: егер жедел жәрдем ертерек шақырылған болса, Аселді құтқару мүмкін болар еді деп сенімді. Бұл отбасының болжамы, бірақ тергеу оны тексеруге міндетті.
Ниет туралы бұл сұрақ - істің басты ашық сұрағы.
РЕДАКЦИЯ ПІКІРІ
Щучинскіде бірнеше күн болу редакцияға маңызды нәрсе берді - сенсация емес, көлем. Асел Шабельскаяның оқиғасы отбасының жария сұхбаттарында баяндалғаннан күрделірек және сонымен бірге мәні бойынша оған қайшы келмейді: әйел бір жарым жыл бойы агрессия деңгейі өсіп келе жатқан қарым-қатынаста болды, наурыздағы оқиға тіркеліп, татуласумен жабылды, содан кейін ол кетуге тырысты - және толық кете алмады.
Әкімшілік істі тараптардың татуласуы арқылы жабу - бұл жағдайда күдікті үшін ешқандай салдарға әкеп соқпаған және жағдайдың одан әрі дамуын тоқтатпаған стандартты тәжірибе. Бұл «Салтанат заңы» - тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жауапкершілікті күшейтуге арналған түзетулер күшіне енгеннен кейін болды. Бұл түзетулердің аудандық қалаларда, әкімшілік соттар мен учаскелік полиция қызметкерлері деңгейінде қаншалықты жұмыс істейтіні - Асел Шабельскаяның ісі жаңа өткірлікпен қоятын ашық сұрақ болып қала береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тергеу жалғасуда. Басты сұраққа - ниет болды ма - жауапты сот беруі керек. ФБРК редакциясы істің барысын бақылауды жалғастырады және нәтижелері белгілі болған кезде хабарлайды.
Сондай-ақ қараңыз: Асел Шабельскаяның ісі бойынша ФБРК арнайы шығарылымы
