Қостанай облысының полициясы «Қазақ Тұлпары» ЖШС басшысы Шолпан Мұрзағұлованы «Барыс» шаруа қожалығының жетекшісі Асхат Төлеуовке жала жапты деп айыптады. Бұған азаматтық белсендінің жазбасына негізделген ФБРК-ның алғашқы жарияланымы себеп болды. Іс сотқа дейін жетіп, тоқтатылды, ал оны тоқтатуды прокурордың өзі сұрады. Бұл тарихта істің қалай аяқталғаны ғана емес, екі қожалықтың шартқа байланысты дауының әкімшілік қудалауға айналуы да маңызды.
БҰЛ ҚАНДАЙ ҚОЖАЛЫҚ
Қостанай тұқымы - жалғыз отандық мініс жылқы тұқымы. Оны ресми түрде тек «Қазақ Тұлпары» ЖШС, Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығының (ҰАҒБО) еншілес ұйымы өсіреді. Тек осы қожалық асыл тұқымдық паспорттарды ресімдей алады, демек, тұқымды сақтауға мемлекеттік субсидияларға да үміткер бола алады.
Шамамен 2022 жылға дейін ЖШС-ны ҰАҒБО қаржыландырды, содан кейін «бірлескен қызмет» схемасы бойынша инвесторлар іздеуге тура келді. 2026 жылдың наурызынан бастап мұндай инвестор Асхат Төлеуовтің «Барыс» ШҚ болды. Жазда, Мұрзағұлованың айтуынша, ШҚ ескертусіз үйірді күтуден бас тартты, жылқылар бақташысыз, сусыз және жемсіз табылды, ал асыл тұқымды мал басы 100 бастан азайды. Бұл туралы ФБРК шілдеде жазған.
НЕ БОЛДЫ
2026 жылдың 22 тамызында Қостанай ауданы полиция бөлімінің инспекторы Тимофей Малык Мұрзағұловаға қатысты ҚР ӘҚБтК-нің 73-3-бабының 2-бөлігі («Бұқаралық ақпарат құралдарын немесе телекоммуникация желілерін пайдалана отырып жасалған жала жабу») бойынша хаттама жасады. Осы бап бойынша жеке тұлғаға 180 АЕК (778 500 теңге) айыппұл немесе 20 тәулікке қамауға алу, лауазымды тұлғаға - 650 АЕК (2 811 250 теңге) немесе 25 тәулікке қамауға алу қауіп төнеді.
Хаттамадағы құқық бұзушылық былай сипатталған: 2026 жылдың 24 шілдесінде «fbrk.kz сайтында ЖШС басқарма төрағасының міндетін атқарушының сұхбаты орналастырылды», «онда Төлеуовтің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін көрінеу жалған мәліметтер таратылды». Құқық бұзушылық күні біздің алғашқы материалымыздың шыққан күнімен сәйкес келеді.
Сол күні таңертең, 22 тамызда, хаттама пайда болғанға дейін Төлеуов Мұрзағұловаға, «Қазақ Тұлпары» ЖШС-не және ФБРК-ға сотқа дейінгі талап-наразылық жіберді. Онда ол біздің 24 және 28 шілдедегі екі материалымызды да Мұрзағұлованың «сұхбаты» деп атады, бірақ біздің мәтінді «оның сөздері бойынша» деген белгілерімен бірге келтірген. Ол Мұрзағұлова мен ЖШС-тен теріске шығаруды және 20 млн теңге моральдық зиян өтемақысын, ал ФБРК-тан сайтта теріске шығаруды талап етті. Бұл наразылық туралы біз қыркүйекте жазған.
2026 жылдың 15 қазанында Қостанай ауданаралық сотының судьясы әкімшілік құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты іс бойынша іс жүргізуді тоқтатты. Прокурор да отырыста істі тоқтатуды сұрады, ал хаттама жасаған инспектор шешімді соттың қарауына қалдырды.
ҚАНДАЙ ЖАРИЯЛАНЫМ ХАТТАМАҒА ТҮСТІ
Біздің 24 шілдедегі алғашқы материалымыз Мұрзағұлова азаматтық белсенді Серік Байбековке берген бейне сұхбатқа негізделген. 28 шілдедегі екінші материалымызды біз Мұрзағұловамен жеке сөйлескеннен кейін дайындадық. Онда ол өзіне төнген қауіптер туралы айтты.
Сотта куә ретінде жауап берген Байбеков сұхбатты 2026 жылдың жазында Тобылда өз телефонына Мұрзағұлованың келісімімен жазғанын және ФБРК-ның жарияланымы туралы білмегенін растады. Төлеуовтің өкілі сотқа сұхбаттың TikTok пен Instagram-да таратылғанын, ал «Барыс» ШҚ тарапы оны «fbrk.kz сайтында таратылғаннан кейін» көргенін хабарлады.
22 тамыз кешке ФБРК-ның Telegram-ботына өзін сол инспектор Малык деп таныстырған адам жазды. Ол Төлеуов арыз бергенін хабарлап, «сұхбатты кім берді?» деп сұрады. Бірінші хабарлама хаттамада көрсетілген уақыттан 35 минут өткен соң, 18:07-де келді. 24 тамызда ол «сіздер осы мақаланы өздеріңіз жарияладыңыздар ма, әлде сұхбат сөздерінен бе?» деп нақтылады. Редакция мессенджерде дереккөздерді ашудың орнына ресми сұраныс жіберуді ұсынды.
Сөйтіп, Мұрзағұлова хаттамаға полиция редакциядан жарияланымның неге негізделгенін анықтағанға дейін «fbrk.kz-тегі сұхбаттың» авторы ретінде енгізілді. Хаттамада редакция блогердің жазбасын қайта баяндаған материал «сұхбат» деп көрсетілген. Ал Мұрзағұлованың ФБРК-мен әңгімесіне негізделген жалғыз екінші материал хаттамаға кірмеді, бірақ Төлеуовтің арызында ол аталған. Бұған сотта екі тарап та назар аударды.
СОТТА НЕ МОЙЫНДАЛДЫ
Мұрзағұлованың қорғаушысы бірлескен қызмет туралы шартқа, оған жылқылар бойынша міндеттемелермен қосымша келісімге, 2026 жылдың 1 маусымындағы жылқыларды «Барыс» ШҚ-ға беру туралы бұйрыққа, ЖШС-нің 17 шілдедегі наразылығына және 28 шілдедегі шартты бұзу туралы хабарламаға сілтеме жасады.
Төлеуовтің өкілі жылқыларды кредиторлар алдында берешегі бар ЖШС-нің өзі ұстауы керек деп талап етті, ал ШҚ 2026 жылдың 20 наурызындағы шарт бойынша оның жерін өңдеп, серіктестікке өнімнің 20%-ын қалдырады. Сонымен қатар ол жылқылар бойынша «міндеттемелерді белгілейтін тікелей шарттың» жоқ екенін, ал көмектің «ерікті» болғанын мойындады. Төлеуовтің өзі жылқылар оған акт бойынша берілмегенін айтты.
Бұл дауда кімнің дұрыс екенін сот шешпеді. Ол тек бір нәрсені бағалады: Мұрзағұлова көрінеу жалған ақпарат таратты ма. Жауап теріс. Соттың тұжырымы бойынша, ол «Қостанай жылқы тұқымын сақтау мәселесін субъективті қабылдауына байланысты өзінің жеке пікірін білдірді, бірақ ешкімге жала жабу ниеті болмады».
БҰЛ НЕГЕ МАҢЫЗДЫ
Жала жабу - бұл жай ғана жағымсыз немесе әділетсіз сөздер емес, адам білетін көрінеу жалғандық. Мемлекеттік кәсіпорынның басшысы инвестормен проблемалар туралы ашық айтып, бұл ретте бұйрықтарға, наразылықтарға және шартты бұзу туралы хабарламаға сүйенсе, бұл азаматтық тәртіппен шешілетін дау туралы мәселе. Қорғаушы сотқа дәл осыны айтты, ал істің қорытындысы осымен сәйкес келді.
Қысым бірден екі бағытта жүргізілді: Мұрзағұловаға қарсы жала жабу туралы әкімшілік іс және оған және «Барыс» ШҚ тарапының сотта өз сөздері бойынша кредиторлар алдында берешегі бар мемлекеттік серіктестікке қойылған 20 млн теңге талабы.
Егер мұндай дауларды әкімшілік жазықтыққа аударатын болса, ведомстволық кәсіпорындардың басшылары айқын сигнал алады: проблемалар туралы үндемеген дұрыс. Әсіресе, біздің екінші материалымыздағы Мұрзағұлованың сөздеріне сәйкес, ҰАҒБО өкілі оған «үндемеуді» кеңес берген.
«Қазақ Тұлпары» тарихы - ҰАҒБО құрылымдары туралы жарияланымдарға сот арқылы жауап беретін жалғыз жағдай емес. А.И. Бараев атындағы Астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының (АШҒӨО) директоры Бауыржан Қалибаев ФБРК негізін қалаушы Кирилл Павловқа және Орталықтың бас бухгалтері Гүлнар Кабдинаға оның мемлекеттік органдарға жүгінуіне негізделген жарияланымдарға байланысты талап қойды. 20 қазанда Астананың азаматтық істер жөніндегі ауданаралық соты талапты ішінара қанағаттандырды: үш топ мәліметтің біреуі ғана дәйексіз деп танылды, ал талап етілген 2 млн теңге моральдық зиянның орнына сот әр жауапкерден 100 мың теңгеден өндірді. Шешім күшіне енбеді, ФБРК оны шағымданады.
ӘРІ ҚАРАЙ НЕ БОЛАДЫ
Қаулыға көшірмесі тапсырылған күннен бастап 10 тәулік ішінде Қостанай облыстық сотында шағымдануға болады. Төлеуов немесе прокурор шағым берді ме, редакцияға белгісіз.
ЖШС мен ШҚ арасындағы шарттық дау, егер тараптар оны шешуге ниетті болса, азаматтық іс жүргізудің нысанасы болып қала береді. Ал осы тарих басталған басты сұрақ ашық күйінде қалып отыр: бүгін Қостанай тұқымының соңғы асыл тұқымды мал басын кім ұстап отыр және оған әрі қарай не болады.
РЕДАКЦИЯ ПІКІРІ
Бұл істе жала жабу айыптауы соттағы тексеруден өтпеді, оның үстіне оған күмәнді прокурордың өзі білдірді. Біз «Қазақ Тұлпары» төңірегіндегі проблемаларды шарттардың орындалуын және мемлекеттік активті басқаруды тексеру арқылы шешу керек деп санаймыз, олар туралы айтатындарды қудалау немесе журналистерге талап қою арқылы емес. Еске саламыз, «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңның 38-бабы бойынша «Барыс» ШҚ өз түсініктемесін біздің материалдарымызда тегін жариялай алады, және бұл ұсыныс күшінде қалады.
