(2026 жылғы 13 ақпан | Дереккөз: Transparency International)
Қазақстан жыл сайынғы Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде (CPI) екі ұпайға төмендеп, 182 елдің ішінен 96-орынды иеленді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ел 2024 жылғы 40 ұпайға қарсы 38 ұпай алды. 50 ұпайдан төмен жинаған елдер жоғары сыбайлас жемқор деп саналады.
Рейтингті 2026 жылғы 10 ақпанда мемлекеттік сектордағы сыбайлас жемқорлықты қабылдау деңгейін жыл сайын бағалайтын халықаралық үкіметтік емес ұйым Transparency International жариялады.
Ұйымның деректері бойынша, орташа әлемдік көрсеткіш он жылдан астам уақыт ішіндегі ең төменгі деңгейге жетті. Зерттеу сонымен қатар институттардың сапасы мен сыбайлас жемқорлық деңгейі арасындағы байланысты көрсетеді: тұрақты демократиялар жоғары бағаларды көрсетеді.
КӨРСЕТКІШТЕР ЖӘНЕ РЕЙТИНГТЕГІ ОРНЫ
Қазақстан 96-орынды Эфиопия және Суринам елдерімен бөлісті (әрқайсысы 38 ұпай).
Аймақ елдері арасында көрсеткіштер келесідей бөлінді:
- Грузия — 50 ұпай;
- Өзбекстан — 31 ұпай;
- Қырғызстан — 26 ұпай;
- Ресей — 22 ұпай;
- Түрікменстан — 17 ұпай.
Жаһандық рейтингтің көшбасшылары — Дания (89 ұпай), Финляндия (88) және Сингапур (84). Соңғы орындарда — Оңтүстік Судан (9), Сомали (9) және Венесуэла (10).
БАҒАЛАУ ҚАЙ БАҒЫТТАР БОЙЫНША ТӨМЕН
Индекс сарапшылық бағалаулар мен тәуелсіз дереккөздердің деректері негізінде қалыптасады. 2025 жылы Қазақстанның рейтингі тоғыз дереккөз негізінде жасалды.
Ел демократиялық институттар мен тежеу және тепе-теңдік жүйесіне — басқаруға, сайлауға, азаматтық қоғамның жағдайына, БАҚ пен сот жүйесінің тәуелсіздігіне қатысты индикаторлар бойынша ең төмен бағаларды алды. Салыстырмалы түрде жоғары бағалар бизнес үшін жағдайлар мен тәуекелдерге қатысты болды.
Аймақтық баспасөз релизінде үкіметтік емес ұйымдарға (ҮЕҰ) реттеушілік жүктеменің күшейгені атап өтілді. Сондай-ақ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы органның таратылып, оның функцияларының Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетіне (ҰҚК) берілуіне байланысты алаңдаушылық білдірілді.
TRANSPARENCY INTERNATIONAL KAZAKHSTAN КОММЕНТАРИЙІ
Transparency International Kazakhstan атқарушы директоры Мұрат Данияр сыбайлас жемқорлыққа қарсы функциялардың жабық күш құрылымдарында шоғырлануы тәуелсіз қадағалау мен есеп беру деңгейіне әсер етуі мүмкін екенін мәлімдеді.
«Қазақстанға "есеп үшін қамау" емес, жүйелі реформаларға деген саяси ерік-жігер және азаматтық кеңістікті қорғау қажет. Тәуелсіз қадағалаусыз және БАҚ бостандығынсыз тұрақты сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес болмайды», — деп атап өтті ол.
ҰСЫНЫСТАР
Transparency International Kazakhstan сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат пен тергеудің институционалдық тәуелсіздігін қамтамасыз етуді, мемлекеттік шешімдердің ашықтығын арттыруды, сөз бостандығы мен журналистердің қауіпсіздігіне кепілдік беруді, сондай-ақ активтерді қайтару процесін барынша ашық етуді ұсынады.