ФБРК редакциясы спутниктік мониторинг саласындағы ҚР ЦРИАП-ның сәтсіз әрекеттері туралы бірнеше рет жазған болатын, атап айтқанда, «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ-на қатысты.
Белгілі болғандай, «Қазақстан Ғарыш Сапары» Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесінің және жоғары дәлдікті спутниктік навигация жүйесінің ұлттық операторы болып табылады.
Бұған дейін біз «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ Жер ресурстарын басқару комитетіне ғарыштық суреттерді, сатып алынған бұрын АҚШ санкциясында тұрған қытайлық China HEAD Aerospace Technology Co компаниясынан, ұсынғанын жазған болатынбыз.
Сонымен қатар, ҚР ЦРИАП Аэроғарыш комитеті жоққа шығарды қытайлық суреттердің жеткізілуін, «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ мемлекеттік сатып алу шарты аясында Жер ресурстарын басқару комитетіне сатқан. Ал ҚҒС-ның өзі жоққа шығармайды шетелдік жеткізушіден суреттерді сатып алуды.
Сонымен қатар, мемлекеттік сатып алу сайтының деректеріне сәйкес, «ҚҒС» ҰК облыстық ТЖД-мен ғарыштық мониторинг қызметтерін көрсету бойынша бір көзден бірқатар шарттар жасасқан. ҚҒС-ның ҚР Қорғаныс министрлігімен ұқсас шарты, сондай-ақ «Республикалық фитосанитарлық диагностика және болжамдар әдістемелік орталығы» РММ-мен шарты бар.
Мемлекеттік сатып алу сайтының ресми деректері бойынша бізге белгілі болғандай, осы жылы «ҚҒС» ҰК АҚ шетелдік жеткізушілерден кеңістіктік деректерге қол жеткізу және ғарыштық суреттерді сатып алуға 1,7 млрд теңгеден астам жұмсады, кейін олар Қазақстанның мемлекеттік мекемелеріне жалпы сомаға 1,4 млрд теңгеден астам қайта сатылды.
Атап айтқанда, «ҚҒС» ҰК АҚ американдық Maxar Intelligence Inc. компаниясына ғарыштық суреттерді ұсыну қызметтері үшін шамамен $611 415 және тағы бір американдық Planet Labs компаниясына Data Access спутниктік тобының деректеріне қол жеткізуге жазылу қызметтері үшін $940 000 төледі.
Дегенмен, шетелдік компаниялармен жасалған барлық шарттар мемлекеттік сатып алу сайты арқылы көрініс таба бермейтінін ескеру қажет. Мысалы, инсайдерлерден белгілі болған Ti-Tech Development Limited (China HEAD Aerospace Technology Co компаниясының еншілес компаниясы) компаниясымен жасалған шарт. Сондай-ақ, біздің дереккөздеріміздің ақпараты бойынша, «Қазақстан Ғарыш Сапары» осы жеткізушімен әлі есептеспегенін атап өткен жөн.
Сондай-ақ, «Қазақстан Ғарыш Сапарының» Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесі қызметтері және ғылыми зерттеулер бойынша қызметтер шарттары бойынша түсімі 2022 жылға шамамен 3,6 млрд теңгені құрағанын еске сала кеткен жөн.
ФБРК редакциясы бірнеше рет сұрақ қойды: неліктен «ҚҒС» ҰК, меншікті спутниктері толық билігінде бола тұра, ғарыштық суреттерді шетелдік компаниялардан сатып алады?
Бұл сұрақтың жауабы 2022 жылдан бастап енгізілген жаңа ақпараттық жүйеде – «Бірыңғай мемлекеттік жылжымайтын мүлік кадастрында» (БМЖМК) айқын көрінеді, онда «ҚҒС» спутниктерінен Қазақстан картасын қарау функциясы бар.
Шынында да, KazEOSat және Maxar суреттерін салыстыра отырып, отандық өнім сапасы бойынша айтарлықтай төмен екенін байқамау мүмкін емес, әсіресе бейнелердің техникалық сипаттамасы салалық міндеттерді шешу үшін өте маңызды болған кезде.
Қорытынды өзін көрсетеді. «ҚҒС» біздің мемлекеттік органдарымызға ұсынатын суреттердің олардың өздері түсіргені екіталай. Дегенмен, шетелдік суреттер болған күннің өзінде, олар айтарлықтай қаржылық ресурстарды қажет еткеніне қарамастан, әртүрлі ТЖ-ны уақтылы болдырту мүмкін болмайды.
Мысалы, Қостанай облысындағы өрт, «Семей Орманы» МҚТА аумағындағы өрт немесе ҚР ТЖМ дұрыс емес спутниктік деректер алған Қазақстандағы бірнеше реттік су тасқыны. «ҚҒС» тарапынан уақтылы және жедел хабарлау болмады, бұл белгілі қайғылы оқиғаларға әкелді, ал тіпті жеке компаниялар бұл ТЖ-ны болжаған.
Осыған байланысты, ҚҒС және аэроғарыш комитеті неліктен дәл осындай сападағы тағы үш спутникті 18 млрд теңгеге ұшыруды жоспарлап отырғаны, олар қазірдің өзінде жоғары ажыратымдылықтағы суреттер сатып алынатын міндеттерді шешеді деп жамылып, жұмбақ болып қала береді.
Сондай-ақ, ҚР ЦРИАП неліктен көптеген шағымдар түсіп жатқан «Бірыңғай мемлекеттік жылжымайтын мүлік кадастры» (БМЖМК) анық дайын емес жобасын іске қосуға шешім қабылдағаны түсініксіз.
ФБРК редакциясы БМЖМК жаңа ақпараттық жүйесін кім және қандай ақшаға әзірлегенін анықтауды көздейді. Сонымен қатар, тағы бір сұрақ жауапсыз қалып отыр: ҚР БҚРА ғарыштық суреттерді қайта сатуға монополияға қалай жол берді?
Жалғасы бар...