Қостанай облысының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі, бұрын телефон арқылы сөйлесу кезінде ФБРК журналистеріне «Агрогенетикс» ЖШС-ін аналық асыл тұқымды мал операторы етіп тағайындау кезінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық белгілерінің бар екенін растаған, тергеу барысы туралы қайталанған сұрауды жергілікті атқарушы органдарға жіберді.
Осы жылдың маусым айында біз Павлодар облысының шаруа қожалықтары «Сыбаға» мемлекеттік бағдарламасы арқылы қалай зардап шеккені туралы жазған болатынбыз. Фермерлер бағдарлама аясында Германиядан асыл тұқымды мал алу үшін «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ-нан несие алды. Оператор ретінде Қостанайдан келген «Агрогенетикс» ЖШС шықты.
2020 жылы ШҚ «Баянауыл» несие серіктестігі» ЖШС арқылы «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ-нан 85 млн теңге көлемінде несие алды. ЖШС тапсырма шарты аясында Германиядағы Lucas Kossen Livestock Gmbh жеткізуші компаниясынан 100 бас ірі қара сатып алып, малды Қазақстанға тікелей «Ата – Қоныс» шаруашылығына жеткізуі керек еді.
Шарт аясында сиыр сатып алуға арналған қаражат операторға бірден және толық көлемде аударылды. Алайда шаруа қожалығы өзінің малын ешқашан алмады және мәміле оған қатысушылар арасындағы сот талқылауларына әкеп соқты. ШҚ несие алған несие серіктестігі де оны сотқа берді.
Сот барысында Lucas Kossen Livestock Gmbh компаниясы «Ата – Қоныс» ШҚ-на арналған мал үшін «Агрогенетикс» ЖШС-нен ақша алғаны, бірақ тауарды жеткізуден бас тартқаны, оны «Агрогенетикс» ЖШС-нің Қазақстанға асыл тұқымды ірі қараның алдыңғы жеткізілімдері бойынша оның алдында берешегі бар екендігімен түсіндіргені анықталды.
Сөзсіз, жеткізуші шарт бойынша өз міндеттемелерін орындамады. Оператор өз кезегінде тауарды жеткізбеуде өз кінәсін көрмейтінін мәлімдеді. ШҚ-ның ЖШС-ге заң бойынша тапсырма шартында көзделген әрекеттерді жасауға мүмкіндік беретін қажетті сенімхат бермеуі де олқылық болды.
Сот «Ата – Қоныс» ШҚ-ның талап арызын қанағаттандыруға және «Агрогенетикс» ЖШС-нен шаруашылық пайдасына 85 млн теңге берешекті өндіріп алуға шешім қабылдады. Тек бүгінгі күні ЖШС банкрот деп жарияланды, компанияның төлейтін ақшасы жоқ. Соңында павлодарлық фермерлер ақшасыз да, малсыз да, сонымен қатар қарызбен де қалды.
«Агрогенетикс» ЖШС-нің қызметінен басқа фермерлер де зардап шекті. Мысалы, «Астық» фермерлік шаруашылығы да осыған ұқсас жолмен асыл тұқымды мал сатып алуды ұйғарып, 42 млн теңге көлемінде несие алды, бірақ ақшаны операторға аударғаннан кейін ештеңесіз қалды. Сот ЖШС-ні ФШ-ға ақшаны қайтаруға мәжбүрледі, тек бұның нәтижесі болмады.
Өткен жылы Павлодар облысында осындай жағдайға тап болған 11 шаруа қожалығы болды. Бұрын ҚР СІМ-не өтініштер жіберілгені хабарланды. 2021 жылы Бірінші экономикалық төрелік сот Германиядан келген жеткізушіге шаруаларға берешекті толық көлемде төлеуді тапсырды. Бірақ содан бері ештеңе өзгерген жоқ.
Өз кезегінде, ФБРК редакциясы «Агрогенетикс» ЖШС «Сыбаға» бағдарламасына аналық мал басын сатып алуға несие беру енгізілген жылы тіркелгенін анықтай алды. Ал «Агрогенетикс» ЖШС-нің иесі – Айнура Гумерова, дәл сол кезде Қостанай облысы ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары қызметін атқарған және субсидиялау бөлімін басқарған Қайрат Исмаиловтың туған сіңлісі.
Шілде айының басында Қостанай облысының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі бұл фактінің сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық екенін растады. ФБРК негізін қалаушы Кирилл Павлов осы мәселе бойынша ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы Асхат Жұмағалимен де кездесті.
Өз кезегінде, мемлекеттік органдар біздің сұрауымызға жауап ретінде қарыздық күңдікке түскен павлодарлық фермерлерге не істеу керектігін түсіндірді. Мәселен, Ауыл шаруашылығы министрлігі бұл мәселе сот тәртібімен қаралғандықтан – сот ЖШС-нен берешекті ШҚ пайдасына өндіріп алу туралы шешім шығарды, ведомствоның бұл мәселені шешуге араласуға құқығы жоқ екенін хабарлады.
Аграрлық несие корпорациясы да сот шешіміне сілтеме жасап, шаруа қожалығына «Агрогенетикс» ЖШС-нен берешекті құқықтық аяда өндіріп алу бойынша іс-шаралар өткізу қажет екенін хабарлады. АНК-да сондай-ақ, берешек мәселесі бойынша ШҚ тікелей Несие серіктестігінің өзіне жүгіне алатынын, сонымен қатар, олар ШҚ несиесі бойынша НС міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті қосымша өтімді кепіл мүлкін ұсыну шартымен несие бойынша мерзімін ұзарту/бөліп төлеуді ұсыну мәселесін қарауға дайын екендіктерін атап өтті.
Павлодар облысының Ауыл шаруашылығы басқармасы 2022 жылдың қазан айынан бастап ШҚ несиесі бойынша қаржыландыру шарттарына сыйақыны өтеу мерзімділігі бойынша тоқсан сайынғы өтеуден жылына бір рет төлеуге өзгерістер енгізілгенін хабарлады. Сонымен қатар, бұрын барлық қолданыстағы несиелер бойынша кепілді байланыстыру және қайта бағалау арқылы несиені қамтамасыз ету ұсынылған, бұл қажетті қосымша кепіл мүлкінің көлемін 72,6%-дан 25%-ға дейін төмендеткен болар еді. ШҚ тиісті мүлкі мен қаражаты жоқтығына байланысты бұл шарттардан бас тартып, мал берілмеді, демек мемлекет бұл несиені есептен шығаруы керек деп мәлімдегені атап өтіледі.
Сондай-ақ, Павлодар облысы АШБ деректері бойынша, ведомство «Агрогенетикс» ЖШС-не қатысты іс жүргізу шешімін қабылдау мәселесі бойынша Қостанай облысының Полиция департаментіне және сот шешімін орындау бойынша Қостанай облысының Әділет департаментіне сұраулар жіберген. Материалдар Павлодар облысы Баянауыл ауданы ПБ-нің ЕТЕ-де тіркелген, құжаттар жеке сот орындаушысының іс жүргізуінде.
Күндердің күнінде ФБРК редакциясы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық ісі бойынша тергеу қай сатыда екенін қайтадан сұрап білуді ұйғарды. Алайда, Қостанай облысының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі өз тарапынан жауап бермей, түсініксіз себептермен біздің сұрауымызды «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ-на және «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ-на жіберді, олар бұған дейін бізге осы жағдайға қатысы жоқтығы туралы жауап берген еді. Сонымен қатар, облыстық Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет сұрауды Қостанай облысының АШБ-на және әкімдігіне жолдады.
Неліктен сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға жауап беретін аймақтық ведомство тікелей сұрақты басқа мемлекеттік органдарға аударады - біз үшін әлі күнге дейін жұмбақ болып қалады. ФБРК редакциясы бұл сыбайлас жемқорлық ісі қай сатыда екендігі және оның мүлдем жүргізіліп жатқандығы туралы мәліметтерді анықтауды көздейді.