ФБРК редакциясының қарамағына «Республикалық ғарыш байланыс орталығы» АҚ-ның 2023-2028 жж. арналған дамудың негізгі бағыттары бойынша құжат түсті. Біз ҚР ЦМДАИМ бюджеті аясында 2024-2026 жылдарға негізгі бағыттар мен оларға жоспарланған шығыстарды бөліп көрсетуді жөн көрдік.
Бұған дейін біз ҚР ЦМДАИМ шығындары туралы деректерді ғарыш қызметін іске асыру бойынша, 2023 жылға арналған Республикалық бюджет мәліметтеріне сәйкес жариялаған болатынбыз. Еске салайық, негізгі бағыттар бойынша жоспарланған шығыстар сомасы шамамен 114,8 млрд теңгені құрады.
Атап айтқанда, «электрондық үкіметті», инфокоммуникациялық инфрақұрылымды және ақпараттық қауіпсіздікті дамытуға шамамен 105,4 млрд теңге бөлінді. Сонымен қатар, ҚР ЦМДАИМ бюджетінің жобасына сәйкес шығыстар сомасы түзетіліп, 2023 жылы 109,7 млрд теңгені құрады.
2024 жылы осы бағытта 112,4 млрд теңге, 2025 жылы – 93,3 млрд теңге, 2026 жылы – 90,3 млрд теңге жұмсау жоспарлануда. Басқа негізгі бағыттарға келетін болсақ, ҚР ЦМДАИМ бюджетінің жобасы қаражатты тек 2024 жылға ғана жұмсауды қамтиды.
Мәселен, ғарыш қызметі және ақпараттық қауіпсіздік саласындағы қолданбалы ғылыми зерттеулерге 2024 жылы 1 млрд теңгеден сәл астам жұмсау жоспарлануда, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 568 млн-ға аз – 1,58 млрд теңге.
Ғарыш инфрақұрылымының сақталуын қамтамасыз етуге және оны пайдалануды кеңейтуге 2024 жылы 6,3 млрд теңге жұмсау жоспарлануда, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 566 млн-ға аз – 6,8 млрд теңге.
Орташа ажыратымдылықтағы «KazEOSat-MR» Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесін құруға және пайдалануға беруге 2024 жылы 7 млрд теңге жұмсау жоспарлануда, бұл 2023 жылмен салыстырғанда тура 6 млрд теңгеге көп – 1 млрд теңге.
Сонымен қатар, 2024 жылы ұшқышсыз ғарыш аппараттарын ұшыру үшін жаңа буынның орта класты ғарыштық мақсаттағы зымыран базасында «Бәйтерек» ғарыш зымыран кешенін құру жоспарлануда. Жоспарланған шығыстар сомасы 14,7 млрд теңгені құрайды.
Жалпы, ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігінің бюджетін жұмсау жобасына сәйкес барлық бағыттар бойынша 2024 жылы 208,6 млрд теңге, 2025 жылы – 120,2 млрд теңге, 2026 жылы – 117,2 млрд теңге жұмсау жоспарлануда.
Оған қоса, құжатта Республикалық ғарыш байланыс орталығы спутниктік көлік желісі арқылы 504 қол жетпейтін аз қоныстанған ауылдық елді мекендерді кең жолақты электр байланысына қосу мәселесін пысықтап жатқаны хабарланады.
«KazSat-3» ғарыш жүйесінің ресурстары базасында 176 елді мекенде Интернет желісіне кең жолақты қолжетімділікті қосу жобасы іске асырылуда. 170 елді мекен Интернетке қосылғаны атап өтіледі. Жобаны іске асыруды 2023 жылдың қазан айының ортасына дейін аяқтау жоспарлануда.
Қалған 328 ауылдық елді мекенді Интернетке қосу халықаралық спутниктік оператор SES-пен бірлесіп жүзеге асырылуы жоспарлануда. Құжатта компаниямен осы жобаны іске асыру туралы келісімге қол жеткізілгені айтылған.
Сонымен қатар, «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ-ның қызметі аталған. Атап айтқанда, ҚҒС 2018 жылдан бастап мемлекеттік органдар мен ұйымдарға «Ғарыш инфрақұрылымының сақталуын қамтамасыз ету және оны пайдалануды кеңейту» республикалық бюджеттік бағдарламасы аясында ғарыштық түсірілімдерді ұсыну бойынша қызмет көрсететіні айтылған.
Ауыл, орман, су, жануарлар шаруашылығы, экология, картография, жер кадастры, сондай-ақ күш құрылымдарының салалық міндеттерін шешу мақсатында салалық кеңістіктік деректерді құру және дамыту қызметтері, атап айтқанда ғарыштық мониторинг нәтижелері әзірленген салалық геосервистер арқылы ұсынылатыны атап өтіледі.
Алайда, бұған дейін ФБРК редакциясына Қазақстан Ғарыш Сапары тікелей бақылауындағы меншікті спутниктерінен түсірілім жасаудың орнына, шетелдік жеткізушіден ғарыштық суреттерді сатып алатыны белгілі болды.
«ҚАЗАҚСТАН ҒАРЫШ САПАРЫ» САУДА-ҒАРЫШ КОМПАНИЯСЫ
Бұған дейін біз «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ Жер ресурстарын басқару комитетімен цифрлық ауыл шаруашылығы жер карталарын жасау үшін аэрофототүсірілім қызметтерін ұсыну бойынша 1,14 млрд теңге сомасына келісімшарт жасасқанын жазған болатынбыз.
Біз ҚҒС өз спутниктерінен ғарыштық суреттерді түсірмейді, керісінше оларды шетелдік жеткізушіден сатып алады деген болжам жасадық. Суреттердің бастапқы жеткізушісі АҚШ санкциясында тұрған қытайлық China HEAD Aerospace Technology Co компаниясының еншілес компаниясы болғаны хабарланды.
Осыған байланысты біз бірқатар органдарға, атап айтқанда ҚР ҚДжСА, ҚР БҒжТД, ҚР ҚМ және Ұлттық банкке ҚҒС бәсекелестікті қорғау саласындағы монополияға қарсы заңнаманы және санкциялық шектеулерді бұзбағаны туралы ақпарат беру сұрауымен жүгіндік.
Алайда, біз мәнді жауап ала алмадық – біздің сұрауларымызды не қайта бағыттады, не басқа ведомстволарға өздеріңіз жүгінуді ұсынды.
Сонымен қатар, ЖРБК ҚҒС-қа тиісті түсініктеме беру сұрауымен жүгінді, Қазақстан Ғарыш Сапары Мемлекеттік сатып алу туралы Заңға сілтеме жасай отырып, мүлдем заңды әрекет еткендерін және бұл жағдайда заңнаманың ешқандай бұзушылығын байқамайтындарын мәлімдеді.
Сонымен қатар, ҚҒС-та ЖРБК-мен келісімшарт аясында Қазақстанда аналогтары жоқ өте жоғары кеңістіктік ажыратымдылықтағы ғарыштық суреттерді қысқа мерзімде ұсыну қажет болғанын атап өтті.
Осыған байланысты, «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ Франция, АҚШ, Қытай, Корея және Үндістаннан келген әлемдік ғарыш жүйелерінің операторларына коммерциялық ұсыныстарға сұраулар жіберді, нәтижесінде ең қолайлысы HEAD Aerospace компаниясының ұсынысы болды.
Алайда, біздің мәліметіміз бойынша, Қазақстан Ғарыш Сапары Ti-Tech Development Limited-мен (China HEAD Aerospace Technology Co еншілес компаниясы) әлі есептеспеген, одан суреттер сатып алынған болатын.
Ұлттық оператордың қалыптасқан жағдайды қалай шешетіні түсініксіз, өйткені есеп айырысудың болмауы шетелдік оператормен келісімшарт талаптарын бұзады, ал төлемді жүргізу санкциялық шектеулерді бұзу қаупін тудырады.
Сондай-ақ, Қазақстан Ғарыш Сапарының 2022 жылғы Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесінің қызметтері және ғылыми зерттеулер бойынша қызметтерге арналған келісімшарттар бойынша түсімі шамамен 3,6 млрд теңгені құрағанын еске сала кеткен жөн. Бұл ҚҒС-тың ақша қаражатына ие екенін көрсетеді.
ФБРК редакциясы өз тарапынан «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК АҚ-ның Жер ресурстарын басқару комитетімен мәмілесінің заңдылығы туралы, енді ҚР ЦМДАИМ және Ішкі мемлекеттік аудит комитетінен жауап күтуде.