Компания, оның құрылымы арқылы фосфор бизнесінің бір бөлігі құрылымдалған Kazakhmys Holding LTD тобы, екі жыл қатарынан кезеңді 45 млрд теңгеден астам таза залалмен жапты. 2024 жылдың соңына қарай «KAZ Chemicals» ЖШС-нің жабылмаған залалы 116,6 млрд теңгеге жетті, ал меншікті капитал теріс болды. Аудиторлар екі жыл қатарынан компанияның қызметін үздіксіз жалғастыру қабілетіне күмән келтіретін факторларды атап көрсетті. Осы цифрлардың артында не тұрғанын талдап көрейік.
ЕСЕПТІЛІК НЕНІ КӨРСЕТЕДІ
ҚР ҚБА материалдары жарияланғаннан кейін Астана әуежайының қаржылық есептілігі туралы редакцияға оқырмандар «KAZ Chemicals» ЖШС, «Казфосфат» ЖШС, «ГПК Казфосфат» ЖШС және «Новоджамбул фосфор зауыты» ЖШС есептіліктерін, сондай-ақ олардың ірі берешектерінің сипаты мен себептерін түсінуді сұрап жүгінді.
Әр компаниямен ретімен анықтауға тырысайық.
«KAZ Chemicals» компаниясы Алматыда 2018 жылы тіркелген. Оның үлестеріне Kazakhmys Resources B.V. (80%), сондай-ақ Нұрхан Нұрланов пен Нұржан Нұрланов (әрқайсысы 10%) иелік етеді. Kazakhmys Holding LTD тобының түпкілікті бақылаушы тұлғасы - Қазақстан азаматы Владимир Ким. «KAZ Chemicals» ЖШС фосфор кенін өңдейтін еншілес «Новоджамбул фосфор зауыты» ЖШС-не (НДФЗ) үлесі бар және 2046 жылға дейінгі мерзімге жер қойнауын пайдалану лицензияларына ие холдинг болып табылады.
2024 жылдың қорытындысы бойынша компанияның таза залалы 45 млрд теңгеден астамды құрады, бұл 2023 жылғы нәтижені - 45,7 млрд теңгені қайталады. Жинақталған залал 116,63 млрд теңгеге өсті, меншікті капитал теріс (-116,62 млрд теңге), ал жиынтық міндеттемелер (188,9 млрд теңге) активтерден (72,3 млрд теңге) үш есеге жуық асады. Жыл соңындағы ағымдағы міндеттемелер - 59,2 млрд теңге, ал ағымдағы активтер - барлығы 254 млн теңге, оның ішінде шоттардағы 4,96 млн теңге қаражат. Айта кету керек, бұл операциялық қызметті іс жүзінде жүргізбейтін басқарушы құрылымның есептілігі. Оның 2024 жылғы меншікті кірісі небәрі 46,7 млн теңгені құрады; зауыт-өндірушінің активтері мен кірісі мұнда кірмейді.
Екі қорытындыда да Moore Kazakhstan аудиторлары қызметтің үздіксіздігіне қатысты белгісіздік туралы абзацты енгізді, алайда есептіліктің дұрыстығы туралы пікірдің өзінде ескертпелер жоқ.
БОРЫШ МІНДЕТТЕМЕЛЕР ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Негізгі қарыз «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның 2021 жылы «Казфосфат» ЖШС-дегі 100% үлесті сатып алу үшін $445 млн-ға (кейін $600 млн-ға ұлғайтылған) ашылған несие желісіне байланысты. 2024 жылдың соңында ол бойынша қалдық 113,5 млрд теңгені құрады.
2022 жылы «Казфосфат» бөлу жолымен қайта ұйымдастырылды, сөйтіп НДФЗ пайда болды. 2023 жылдың тамызында «KAZ Chemicals» «Казфосфаттағы» қалған үлесін CAF Holding Ltd компаниясына сатты, ал төлем банк алдындағы $314 млн қарызды сатып алушыға аудару ретінде құрылымдалды. Нәтижесінде мәміле 34,9 млрд теңге залал әкелді, бұл 2023 жылғы теріс нәтиженің басты себебі болды. Параллельді түрде компания байланысты тараптардан белсенді түрде қарыз алады: «Қазақмыс Корпорациясынан» (0–16,7% мөлшерлемелер бойынша 38 млрд теңгеден астам) және НДФЗ-дің өзінен (36 млрд теңгеден астам).
БҰЛ НЕНІ БІЛДІРЕДІ
Үш жыл қатарынан компания міндеттемелер ауқымымен салыстыруға келетін операциялық кірісті іс жүзінде генерацияламайды. Қаржылық шығыстар (негізінен - есептелген сыйақылар) 2024 жылы 15,3 млрд теңгені құрады, ал теңгенің әлсіреуі бағамдық айырмашылықтан 15,5 млрд теңге залал қосты. Басқаша айтқанда, жылдық залалдың үштен екісіне жуығы - операциялардың нәтижесі емес, қарызға қызмет көрсету құны мен долларлық несиенің валюталық тәуекелі.
НДФЗ-ге инвестицияның 9,43 млрд теңгеге құнсыздануы бөлек атап өтілді. Тартылған тәуелсіз бағалаушы дисконтталған ақша ағындары әдісімен зауыттағы үлестің өтелетін құны оның баланстық құнынан төмен екенін анықтады, яғни топтың негізгі өндірістік активі бойынша болашақ ақша ағындарына күтулер нашарлады.
Есептілік шарттық тәртіптің бұзылуын да тіркейді. 2024 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша компания «қарыз бойынша қамтамасыз етуді тиісті түрде ресімдемеген және қарыз бойынша төлемді кешіктіріп жүргізген». Ресми түрде бұл банкке мерзімінен бұрын өтеуді талап ету құқығын берді, бірақ компания одан талаптардың жоқтығы туралы бас тарту хатын алды.
Ақырында, қызметтің үздіксіздігі туралы негізгі болжам операциялық көрсеткіштерге емес, меншік иелерінің залалсыздыққа шыққанға дейін қаржыландыруды жалғастыру туралы бейресми сенімдемесіне негізделеді.
2025 жылдың мамырында, есепті күннен кейін, «KAZ Chemicals», Халық Банкі, «Қазақмыс Корпорациясы» және НДФЗ субординация туралы келісім жасады: енді банк несиесі басым тәртіпте өтеледі. Бұл жағдай нашарлаған кезде топішілік кредиторлар («Қазақмыс Корпорациясы» және НДФЗ) банктен кейін кезекте қалады, сыртқы кредитормен қарым-қатынасты сақтау үшін қосымша тәуекелді өз мойнына алады дегенді білдіреді.
Айта кетейік, жариялау кезінде «KAZ Chemicals»-тің 2025 жылғы есептілігі қаржылық есептілік депозитарийінде (ҚЕД) жоқ - міндетті аудитке жататын компаниялар жылдық қаржылық есептілікті есепті жылдан кейінгі жылдың 31 тамызынан кешіктірмей жариялауға міндетті болғанына қарамастан.
Қорытындылай келе, кем дегенде екі есепке - 2023 және 2024 жылдарға сүйене отырып, 116,6 млрд теңге теріс капиталы, 189 млрд теңгеге жуық міндеттемелері және барлығы 72,3 млрд теңге меншікті активтері бар компанияны көреміз. Сонымен қатар, «KAZ Chemicals»-тің өзінің операциялық қызметі іс жүзінде жоқ: компания ең алдымен активтер ұстаушысы және қарыз алушы ретінде әрекет етеді, ал оның қаржылық тұрақтылығы көбінесе меншік иелері мен байланысты компаниялардың қаржыландыруды жалғастыруға дайындығына байланысты.
Яғни, ресми түрде ірі өнеркәсіптік холдингтің артында есептілікте мүлдем басқа сурет көрінеді: қарыз жүктемесі компанияның меншікті қаржылық базасынан бірнеше есе асады, ал қызметті жалғастыру мүмкіндігі ағымдағы пайдамен емес, топ ішіндегі қолдаумен және кредиторлармен келісімдермен қамтамасыз етіледі. Дәл осы конструкция «KAZ Chemicals»-тің осындай айтарлықтай қарызды қалай жинақтағанын және оның қаржылық тұрақтылығы неге екінші жыл қатарынан аудиторлардың сұрақтарын тудырып жатқанын түсінудің кілтіне айналады.
Жалғасы бар...
