Бұқаралық ақпарат құралдарында D дәруменінің танымалдылығы туралы мәселе көтерілуде, ол дәрілік заттар түрінде де, биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) түрінде де сатылады. Заңнамалық деңгейде ББҚ-ға қойылатын талаптар дәрі-дәрмектерге қарағанда айтарлықтай төмен, бұл фармацевтикалық өндірушілерге пайдалы заттардың қауіпсіз деңгейінен асып кетіп, олардың тиімділігінен ақша табуға мүмкіндік береді.
__________
Анықтама үшін: Тағамға арналған биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) - табиғи немесе табиғиға ұқсас заттар, сондай-ақ пробиотиктер. Олар тамақ өнімдерінің бір түрі болып саналады. Қасиеттеріне байланысты ББҚ-ны тамаққа қосуға немесе тағамға қосымша ретінде қабылдауға болады.
Сапасы өндірістің және айналымының барлық кезеңдерінде Тиісті өндірістік практика GMP (Good Manufacturing Practice) талаптарына сәйкес қадағаланатын дәрілік заттардан айырмашылығы, ББҚ-ның белгілі бір аурулардың алдын алу және емдеу үшін тиімділігі мен қауіпсіздігі бақыланбайды.
ББҚ дәрігердің рецептісіз еркін сатылады, бұл олардың шектен тыс тұтыну қаупін арттырады. Дәрігерлер өзін-өзі тағайындау және өзін-өзі емдеу денсаулыққа күрделі проблемаларға әкелуі мүмкін екенін ескертеді. Атап айтқанда, ББҚ түріндегі D3 дәруменінің жоғары дозаларын бақылаусыз қабылдау гипервитаминозға әкелуі мүмкін, бұл гиперкальциемияға (кальцийдің артық болуы), бүйректің зақымдалуына және тіпті жүрек асқынуларына әкеледі.
Orda редакциясы мысал келтірді, мұнда ББҚ құрамындағы D3 дәруменінің шамадан тыс мөлшері адамның денсаулығына теріс әсер еткен. Әйел ББҚ ретінде тіркелген, бірақ құрамында дәріге теңестірілетін D3 дәруменінің жоғары дозасы бар Detrimax Tetra 4000 препаратын қабылдаған. Препаратты қолданғаннан кейін оның денесінде бөртпе және аллергиялық реакция пайда болып, ағзаның жағдайының нашарлауына және бүйрек проблемаларына әкелген.
D дәруменінің пайдасына қарамастан, сарапшылар оны тұтыну кезінде өте сақ болуды ұсынады. Эндокринолог Сания Нұржанова D дәрумені сүйектер мен иммундық жүйенің денсаулығы үшін маңызды екенін, бірақ оның жоғары дозаларда бақылаусыз қабылдануы қауіпті болуы мүмкін екенін атап өтеді. D дәруменінің емдік дозасын дәрігер жеке таңдайды.
Ғылым кандидаты Айгүл Құдайбергенова, невропатолог дәрігер, D гипервитаминозы сирек кездесетінін және әдетте ББҚ-ны сауатсыз пайдалану салдарынан дәруменнің шамадан тыс дозаларынан туындайтынын атап өтеді. Сондықтан D дәруменінің жоғары мөлшері бар препараттарды дәрігер тағайындауы және бақылауы керек.
2015 жылы Азық-түлік және дәрі-дәрмек өнімдерінің сапасын бақылау басқармасы FDA (Food and Drug Administration) GladesDrugs поливитаминдерін құрамында D дәруменінің шамадан тыс болуына байланысты ерікті түрде қайтарып алу туралы хабарлады. 2016 жылы ведомство құрамында D дәруменінің деңгейі ұсынылғаннан 75 есе жоғары болған қоспаны қайтарып алды. Зерттеулер көрсеткендей, бірнеше ай бойы күніне 60 000 халықаралық бірлік (ХБ) D дәруменін қабылдау ағзаның улануын тудыруы мүмкін.
Құдайбергенованың айтуынша, D дәруменінің артық болуы кальцийдің сүйектерден шайылып кетуіне байланысты қандағы кальций деңгейінің жоғарылауына әкеледі. Бұл жүрек айнуы, құсу, терінің қышуы, бас ауруы, диарея, несептің жиіленуі, жүрек ырғағының бұзылуы, сондай-ақ жұмсақ тіндерде, бауырда, бүйректе, өкпеде, жүректе және қан тамырларында артық кальцийдің жиналуына әкелуі мүмкін. Сирек жағдайларда бұл гемодиализді қажет ететін жедел бүйрек жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін.
Detrimax Tetra 4000 препараты ондағы холекальциферолдың (D3) тәуліктік дозасы (тәулігіне 1000 ХБ) ББҚ үшін рұқсат етілген деңгейден (600 ХБ дейін) айтарлықтай асып кеткеніне қарамастан, ББҚ ретінде тіркелген. Бұл елеулі алаңдаушылық тудырады, өйткені іс жүзінде ББҚ рецептісіз берілетін дәрілік заттар ретінде жіктеледі.
Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) санитарлық-гигиеналық талаптарына сәйкес ББҚ үшін D дәруменінің ең жоғары рұқсат етілген тәуліктік дозалары 600 ХБ құрайды. Бұл дозалар барлық ересектер үшін қауіпсіз деп танылған және денсаулыққа теріс салдарлар қаупін төндірмейді. Талаптарда сондай-ақ D3 дәруменінің (холекальциферол) негізгі көздері келтірілген - бұл жануар тектес көздер, мысалы, балық.
Detrimax-тың ББҚ ретінде тіркелуі ЕАЭО құрамына кіретін Арменияда жүргізілді, бұл Еуразиялық экономикалық одақ деңгейіндегі реттеудің жетілмегендігін көрсетеді. Нәтижесінде, белсенді заттардың жоғары мөлшері бар ББҚ дәрілік заттарды тіркеудің қатаң нормаларын айналып өтіп, тұтынушылардың денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін.
Журналистер ҚР денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетіне жағдайды түсіндіруді сұрап жүгінді. Ведомство азаматтардың денсаулығын қорғау үшін қазірдің өзінде шаралар қабылдап жатқаны және оларды Қазақстанда тіркеу деңгейінде ББҚ-дағы міндетті санитарлық-гигиеналық нормативтердің сақталуын бақылайтыны атап өтілді.
Алайда енді ЕАЭО-ның басқа елдерінің аумағында тіркелген Қазақстанда сатылатын биологиялық белсенді қоспалардың қауіпсіздік нормаларының сақталуын бақылауды күшейту және олардың санитарлық-гигиеналық қауіпсіздік нормаларына сәйкестігін тексеру қажет. ББҚ-дағы белсенді заттың деңгейі тұтынудың жоғарғы рұқсат етілген деңгейінен аспауы керек.
ФБРК редакциясы өз оқырмандарына мықты денсаулық тілейді. Биологиялық белсенді қоспаларды тұтыну кезінде сақ болуға, өзін-өзі емдеуге салынбауға және мүмкіндігінше дәрігердің рецептісіз белгісіз препараттарды сатып алмауға кеңес береміз.