Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамптың суперинтеллектіні реттеу тәсілін қолдап, бұл модельді халықаралық деңгейде тарату мүмкіндігін жоққа шығармады. Бұл туралы Мемлекет басшысы AI & Digital Bridge — 2026 халықаралық форумында мәлімдеді.
ТОҚАЕВ НЕ ҰСЫНДЫ
Қазақстан Президенті жасанды интеллекттің (ЖИ) дамуы жоғары жауапкершілік пен адалдықты талап ететінін атап өтті. Ол жетекші американдық технологиялық компаниялар қолдаған Дональд Трамптың бастамасын атап өтті.
Тоқаев келісім халықаралық реттеу моделінің негізі бола алатынын жоққа шығармады, алайда мүдделі мемлекеттермен алдын ала талқылау қажеттігін атап көрсетті.
Мемлекет басшысы сонымен қатар ЖИ-ді реттеу кезінде басшылыққа алу қажет принципті белгіледі: талаптар қауіпсіздік пен азаматтардың құқықтарын қорғау мәселелерінде қатаң болуы тиіс, бірақ шамадан тыс болмауы керек. Ол артық реттеу перспективалық әзірлемелердің, командалар мен капиталдың басқа юрисдикцияларға кетуіне әкелуі мүмкін екенін ескертті.
ТРАМП БАСТАМАСЫ НЕНІ КӨЗДЕЙДІ
2026 жылғы 29 қыркүйекте Дональд Трамп американдық технологиялық сала өкілдерімен озық ЖИ жүйелерін әзірлеуді бақылауға бағытталған келісім жариялады. 30 қыркүйекте Ақ үйдегі кездесуде ол негізінен компаниялардың өзін-өзі реттеуіне негізделген негізгі модельді ұсынды.
Келісім озық ЖИ-модельдерінің қауіпсіздігін бақылаудың төрт деңгейін көздейді:
- технологиялардың мүмкіндіктерін ішкі мониторингілеу;
- қадағалау жөніндегі мамандандырылған ішкі топтардың жұмысы;
- сыртқы аудит;
- арнайы комитеттер тарапынан тәуелсіз қадағалау.
Бұл ретте көзделген шаралар ерікті сипатта және міндетті мемлекеттік реттеуді алмастырмайды. The Guardian ақпараты бойынша, компаниялар аудиторлар мен қадағалау органдарын өздері таңдайды, ал тексеру нәтижелерін жария ету міндетті емес.
ҚАЗАҚСТАН ҚАНДАЙ ҰСТАНЫМ БІЛДІРДІ
Тоқаевтың AI & Digital Bridge — 2026 форумындағы сөзі американдық бастаманы қолдаумен шектелмеді. Президент сонымен қатар Қазақстанның технологиялық дамуы, азаматтардың құқықтарын қорғау және салаға инвестиция тарту мәселелерін қозғады.
Оның айтуынша, былтыр қазақстандық IT-қызметтер экспорты $1 млрдтан асқан, ал елдің цифрлық шешімдерін 100-ден астам мемлекетте пайдаланады. Президент саланың одан әрі дамуын инновациялық стартаптарды қолдаумен және озық жобаларды іске асырумен байланыстырды.
Тоқаев жекелей теңгерімді реттеу қажеттігін атап өтті: мемлекет қауіпсіздік пен азаматтарды қорғауды қамтамасыз етуі тиіс, бірақ технологиялық бизнес үшін артық шектеулер жасамауы керек.
КОНТЕКСТ
ЖИ-ді реттеу туралы пікірталастар аясында технологиялық компаниялар мен зерттеу ұйымдары оның қауіпсіздігін қамтамасыз етудің өз тәсілдерін ұсынады.
Мәселен, Anthropic басшысы Дарио Амодеи компаниялар мен үкіметтерді озық ЖИ-модельдерінің дамуын баяулатуға және олардың қауіпсіздігін бақылауды күшейтуге шақырды. Компанияда ЖИ-дің жақын онжылдықта адамзатты жою ықтималдығы 10%-дан жоғары деп бағаланды.
Microsoft өзінің ЖИ-модельдері үшін міндетті мінез-құлық ережелерін белгілейтін жаңа AI Code of Conduct ұсынды. Құжат кибершабуылдарға, ядролық қаруға және дипфейктер жасауға тыйым салуды көздейді, сондай-ақ жүйелерді адамның бақылауында ұстау мүмкіндігін сақтауды талап етеді.
Технологиялық компаниялардың бастамаларымен қатар ғылыми қауымдастық ЖИ-дің дамуымен байланысты тәуекелдерді жүйелеумен айналысады. Алан Тьюринг институты ең озық жасанды интеллект жүйелерінен туындайтын қауіптердің талдауын ұсынды. Зерттеушілер ерекше назар аударуды қажет ететін бес бағытты бөліп көрсетті: киберқауіпсіздік, демократиялық тұрақтылық, ЖИ мінез-құлқының адам ниетіне сәйкес келмеуі, тиімді адам бақылауының жоғалуы, сондай-ақ химиялық және биологиялық қауіптер.
