2023 жылғы қазан айында ҚР Премьер-Министрінің орынбасарына Medical Value Chain (MVC) компаниясынан дәрілік препараттарды мониторингтеу бағдарламасын енгізу туралы ұсыныс түсті. Бұл жүйенің неліктен енгізілмегенінің себептері аталмайды. Алайда, «Қазақтелеком» АҚ тауарларды таңбалаудың өзінің ақпараттық жүйесін әзірлегені белгілі.
ФБРК редакциясы ұсынылған мониторингтік бағдарламалардың қайсысы тиімдірек екенін анықтау үшін екі ақпараттық жүйеге талдау жүргізді.
Еске салайық, ҚР МЦРИАП отандық мониторинг жүйесін іске асыру туралы сұрауға «Қазақтелеком» АҚ өткізілген конкурс нәтижесінде Тауарларды таңбалау және қадағалаудың бірыңғай операторы болып табылатынын хабарлады. Сонымен қатар, бізді ұсынылған жүйені әзірлеу және пайдалану шығындарын тікелей Бірыңғай оператор, яғни «Қазақтелеком» АҚ көтеретініне сендірді.
Дегенмен, «Қазақтелеком» АҚ ұсынған мониторинг жүйесі тек Кеден Одағы шегінде ғана жұмыс істейтінін атап өткен жөн. Бұл дәрі-дәрмектердің шекарадан бастап аурухана/дәріханаға дейін қадағаланатынын білдіреді. Егер ҚР шегінен тыс жерде контрафактілік өнім өндірілсе, бұл жүйе оны қадағалай алмайды, өкінішке орай, бұл оның практикалық құндылығын айтарлықтай төмендетеді.
Сонымен қатар, аталған таңбалау жүйесі тауарды таңбалауға міндетті импорттаушыларға қосымша қаржылық жүктеме болады, бұл өз кезегінде дәрілік препараттардың бағасының өсуіне әкеп соғады.
Түпкілікті тұтынушыға жеткізу мерзімі де ықтимал ұзарады. Қазақстанда дәрілік заттарды таңбалауға арналған бақылау белгісінің шекті құны ҚҚС-сыз бір данасы үшін 2,4 теңге мөлшерінде бекітілген.
«Medical Value Chain» компаниясы әртүрлі тауар топтарының жеткізілімдерін қадағалау және өнім сапасын бақылау бағдарламасын (MVC) Қазақстанның Ұлттық платформасы ретінде енгізу бойынша жаһандық шешімді ұсынады. Қазіргі уақытта MVC бағдарламасы ЕО, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Азия-Тынық мұхиты аймағы және Таяу Шығыс елдерінде жұмыс істейді.
Бұл компания дәрілік препараттардың негізгі әлемдік өндірушілерімен ынтымақтасады, бұл тауарды кез келген елдегі өндірушіден бастап түпкілікті тұтынушыға дейін қадағалауға мүмкіндік береді.
MVC сондай-ақ фармацевтикалық препараттардың өндіріс, өңдеу және бөлудің барлық кезеңдерінде нақты орналасқан жері мен шығу тегі туралы сенімді ақпарат алуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге импорттаушылар тауарды таңбалауға кететін қосымша шығындардан босатылады.
Бұдан басқа, Қазақстанның Ұлттық платформасын мемлекеттік құрылымдар мен барлық деңгейдегі реттеуші органдар үшін енгізуге байланысты барлық жұмыстар, атап айтқанда қажетті жабдықты, бағдарламалық қамтамасыз етуді орнату, оқыту және қызмет көрсету «Medical Value Chain» компаниясының күшімен және қаражаты есебінен жүзеге асырылады.
Белгілі болғандай, тауарларды, әсіресе дәрілік заттарды мониторингтеу және қадағалау жүйесін енгізу қажеттілік болып табылады. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау Ұйымының (ДДСҰ) деректері бойынша, дәрілік тауар айналымының 10,5% -ы контрафактілік болып табылады.
Халықаралық фармөндірушілер қауымдастығының деректері бойынша, бүкіл әлемдегі жалған өнімдердің үлесіне дамыған елдердің фармацевтикалық нарығының 5-7% келеді.
Қазақстан жататын дамушы нарықтарда жалған дәрілік заттардың үлесі 10%-дан 50%-ға дейін өзгереді. Республикада контрафакт үлесі, әртүрлі деректер бойынша, 11-12% құрайды. Бұл жерде, мүмкін, мәселе тауарлардың көлеңкелі айналымында ғана емес, сонымен қатар фармжалған өнімдерді өндіру тудыратын қауіпте де болуы мүмкін.
Дәл осы себепті, Бірыңғай операторды таңдағанда, ведомстволық мүдделерге емес, тұтынушылардың мүдделеріне назар аудару және дәрі-дәрмектердің шығу тегі мен қозғалысы туралы толық және сенімді мәліметтер бере алатын неғұрлым тиімді жүйені таңдау маңызды. Өйткені, бұл ұлт денсаулығы туралы болып отыр.