Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түрікменстанда өткен ТМД-ға қатысушы мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында 2035 жылға дейінгі Достастықты дамыту стратегиясын әзірлеуді ұсынды. Басқа да бастамалардың қатарында — 2027–2030 жылдарға арналған бірлескен индустриялық-технологиялық жобалар портфелін қалыптастыру, жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастықты кеңейту және ТМД халықтары әдебиетінің ортақ цифрлық кітапханасын құру.
ТОҚАЕВ ТМД ҮШІН ҚАНДАЙ МІНДЕТТЕРДІ БЕЛГІЛЕДІ
Қасым-Жомарт Тоқаевтың сөз сөйлеуі Түрікменстандағы «Аваза» кешенінде өткен саммитте болды. Мемлекет басшысы ТМД-ның 35 жылдығы жылы елдерге ынтымақтастықтың ұзақ мерзімді басымдықтарын айқындау және өзара іс-қимылды өзгермелі халықаралық жағдайларға бейімдеу қажеттігін атап өтті.
Президент қолданыстағы салалық бағдарламалар мен құжаттарды бірыңғай жүйеге біріктіруді ұсынды. Ол үшін ТМД Атқарушы комитеті қатысушы елдердің үкіметтерімен бірлесіп 2035 жылға дейінгі стратегияны әзірлеуге кірісуі тиіс.
«Біздің мемлекеттеріміз үшін іргелі маңызы бар басымдықтарға — экономика, энергетика, инфрақұрылым, жоғары технологиялар, адами капиталға назар аудару маңызды», — деді Тоқаев.
ҚАЗАҚСТАН ӨНЕРКӘСІПТІК ЫНТЫМАҚТАСТЫҚТЫ КЕҢЕЙТУДІ ҰСЫНДЫ
Президент Достастық елдері арасындағы экономикалық байланыстарға ерекше назар аударды. Оның айтуынша, ТМД нарықтары Қазақстанның сыртқы тауар айналымының төрттен бір бөлігінен астамын құрайды. 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш шамамен 40 млрд долларды құрады, ал 2026 жылдың жеті айында 10%-ға өсті.
Тоқаев сондай-ақ 2027–2030 жылдарға арналған ТМД-ның флагмандық индустриялық-технологиялық жобалар портфелін қалыптастыруды ұсынды. Оның пікірінше, бірлескен бастамалар қосылған құны жоғары өнім шығаруға бағытталуы тиіс.
Қолданыстағы ынтымақтастықтың мысалдары ретінде Президент жалпы құны 61 млрд долларды құрайтын, оның 124-і іске асырылған Ресейдің қатысуымен 178 өнеркәсіптік жоба мен бастаманы келтірді. Өзбекстанмен Қазақстан құны шамамен 2 млрд долларды құрайтын 80 жоба бойынша жұмыс істеп жатыр.
«Енді бар әлеуетті ашу міндетін орындау қажет, басқаша айтқанда, өзара саудадағы негізсіз, жасанды түрде жасалған кедергілерді қысқарту, қызметтер нарығын кеңейту, өзара инвестициялар үшін қолайлы жағдайлар жасау керек», — деді Мемлекет басшысы.
КӨЛІК ЖӘНЕ ЖИ САЛАСЫНДА ҚАНДАЙ БАСТАМАЛАР ҰСЫНЫЛДЫ
Тоқаев ынтымақтастықтың тағы бір бағыты ретінде көлік дәліздері мен транзиттік әлеуетті дамытуды атады. Қазақстан Солтүстік — Оңтүстік, Батыс Қытай — Батыс Еуропа және Транскаспий халықаралық көлік бағдары маршруттарын басым деп қарастырады.
Президент сондай-ақ тамызда ұзындығы 1,5 мың км-ден асатын жаңа Арал-Каспий магистралінің құрылысы басталғанын хабарлады. Оның айтуынша, нысан пайдалануға берілгеннен кейін Қытайдан Еуропаға автомобиль маршруты шамамен 1 мың км-ге қысқарады, ал транзиттік жүктерді жеткізу мерзімі үш тәулікке дейін қысқарады.
Технологиялық салада Қазақстан жасанды интеллект, оның ішінде мемлекеттік стратегиялар, заңнама және қолдау шаралары бойынша тәжірибе алмасуды жолға қоюды ұсынды. Сонымен қатар, Тоқаев 2027 жылдың бірінші тоқсанында Астанада ТМД аясында ЖИ бойынша мамандандырылған форум өткізуді жақтады.
ПРЕЗИДЕНТ ҚАНДАЙ ГУМАНИТАРЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫ ҰСЫНДЫ
Гуманитарлық салада Тоқаев Достастық халықтарының үздік әдеби шығармаларын енгізе отырып, «ТМД алтын кітапхана қорын» құруды ұсынды. Бастама кәсіби аудармаларды және жалпыға қолжетімді цифрлық кітапхана құруды көздейді.
Қазақстанның ұсынысы бойынша сондай-ақ ТМД мемлекеттері басшыларының мәдениет саласындағы ынтымақтастықты дамыту туралы мәлімдемесі қабылданып, осы жылдың тамызында Астанада алғаш рет өткен ТМД волонтерлер форумы құрылды.
Сөзінің соңында Қазақстан Президенті 2027 жылы ТМД-ға Өзбекстанның алдағы төрағалығын қолдап, халықаралық өзара іс-қимылды кеңейту үшін «ТМД плюс» форматындағы алғашқы саммитті өткізуді ұсынды.
