Депутаттар Парламенттің бірінші оқылымда «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» заң жобасын мақұлдады. Құжат Президенттің мәртебесі туралы нормаларды жүйелеуді көздейді, Вице-Президент институтын енгізуді ұсынады және Мемлекет басшысының өкілеттіктерін жаңартылған Конституцияға сәйкес нақтылайды.
ЗАҢ ЖОБАСЫ НЕ КӨЗДЕЙДІ
Заң жобасын әділет министрі Ерлан Сәрсембаев таныстырды. Ол құжат мемлекеттік биліктің жаңа конституциялық сәулетін іске асыратынын мәлімдеді.
Заң жобасы сегіз тараудан және 43 баптан тұрады. Бірінші тарауда ҚР Президентінің мәртебесі, қызметке кіру тәртібі, өкілеттік мерзімдері және Мемлекет басшысы лауазымында болуына байланысты шектеулер айқындалған.
Сондай-ақ құжатта Президент сайлауы, ант беру және кезектен тыс сайлау институтынан бас тартуды ескере отырып, өкілеттік мерзімдері туралы ережелер нақтыланады.
Министрдің айтуынша, жобада 2022 жылы қабылданған өзгерістер сақталған. Бұл президенттіктің бір реттік жеті жылдық мерзімі, Президенттің партиясыздығы және оның жақын туыстарына қойылатын шектеулер туралы.
ҚҰЖАТ ҚАНДАЙ ӨКІЛЕТТІКТЕРДІ БЕКІТЕДІ
Екінші тарау Президенттің ішкі және сыртқы саясат саласындағы, Құрылтаймен, Үкіметпен және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылындағы өкілеттіктерін реттейді.
Жеке баппен алғаш рет Президенттің Қазақстан Халық Кеңесіне қатысты өкілеттіктерін бекіту ұсынылады. Мемлекет басшысы құрылымның құрамын бекітіп, оның ұйымдық инфрақұрылымын қалыптастыра алады.
Сонымен қатар, заң жобасы Президенттің Адам құқықтары жөніндегі уәкілге қатысты өкілеттіктері туралы жеке норма енгізеді. Құжатқа сәйкес, Президент омбудсменді тағайындайды және оның жыл сайынғы баяндамасын тыңдайды.
ВИЦЕ-ПРЕЗИДЕНТ ИНСТИТУТЫ ҚАЛАЙ ЖҰМЫС ІСТЕЙДІ
Заң жобасының негізгі жаңалықтарының бірі ҚР Вице-Президенті институтын енгізу туралы ұсыныс болды. Бұл тетік мемлекеттік басқару жүйесінің тұрақтылығын және жоғарғы билік органдары жұмысының үздіксіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Заң жобасына сәйкес, Вице-Президент Құрылтайдың келісімімен Президентпен тағайындалады. Сондай-ақ кандидатқа қойылатын біліктілік талаптарын, өкілеттіктерін тоқтату негіздерін және жоғары лауазымды тұлға мәртебесіне ұқсас шектеулерді белгілеу ұсынылады.
Вице-Президенттің негізгі функциясы мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл кезінде Президенттің тапсырмасы бойынша оны таныстыру болады. Бұл ретте өкілеттіктерді егжей-тегжейлі реттеу Президент актілерімен айқындалады.
Вице-Президенттің қызметін Президент Әкімшілігі қамтамасыз етеді.
БИЛІК ЖҮЙЕСІНЕ ҚАНДАЙ ӨЗГЕРІСТЕР ЕНГІЗІЛЕДІ
Төртінші тарау Конституцияда көзделген жағдайларда конституциялық заң немесе заң күші бар Президент жарлықтарын шығару мүмкіндігін көздейді. Атап айтқанда, Құрылтайдың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуына байланысты ол уақытша болмаған кезең туралы.
5–7 тараулар мемлекеттік биліктің институционалдық тұрақтылығы, Президент қызметін қамтамасыз ету және экс-Президенттердің мәртебесі мәселелеріне арналған. Құжатта бұл нормалар жаңартылған Конституцияға сәйкес келтірілгені көрсетілген.
ҚҰЖАТТЫҢ МАҢЫЗЫ НЕДЕ
Заң жобасы бұрын Конституция мен заңнаманың жекелеген ережелерімен реттелген нормаларды жүйелейді. Сонымен қатар, құжат жаңа мемлекеттік институттарды және Президент пен басқа да билік органдары арасындағы өзара іс-қимыл тетіктерін бекітеді.