«Jibek Joly» ТҚК үлескерлері Ақтөбеде үш жылға жуық уақыт өз пәтерлерін күтіп жүр. Бастапқы келісімдер бойынша нысан 2023 жылдың соңында тапсырылуы тиіс еді, алайда құрылыс әлі күнге дейін аяқталмаған. Осы уақыт ішінде жобаның мерзімдері бірнеше рет өзгерді, компанияда басшылық ауысты, ал мемлекеттік органдар сатып алушылардың ақшасын тарту кезінде заңбұзушылықтарды анықтады. ФБРК үлескерлердің неліктен әлі күнге дейін баспанасыз қалып отырғанын және құрылыста не болып жатқанын анықтады.
Сөз Ақтөбедегі «Jibek Joly» ТҚК туралы болып отыр. Құжаттарда құрылыс тапсырыс берушісі ретінде «Batys 2022» ЖШС, бас мердігер ретінде «Батыс Элит Групп» ЖШС, жобалаушы ретінде «Богомолов Проект Групп» ЖШС көрсетілген.
ҮШ ЖЫЛ КҮТУ
Үлескерлердің ұжымдық өтінішіне сәйкес, алдын ала жасалған келісімдер бойынша нысан 2023 жылдың 31 желтоқсанына дейін аяқталып, пайдалануға берілуі тиіс еді. Бұл орындалмады. Кейбір сатып алушылар осы уақыт бойы тұрғын үйді жалдап, қосымша шығындар көтеріп отыр.
Солардың бірі — Жасулан Әбдіқалық. Ол «Jibek Joly» ТҚК-нің бірінші корпусынан пәтер сатып алған. ФБРК-мен әңгімесінде ер адам жоба төрт үйді қамтитынын айтты. Оның сөзінше, бірінші корпус салынған, бірақ қоныстануға дайын емес — онда газ жабдығы, электр жарығы, кәріз және су жоқ, ішкі жұмыстар аяқталмаған. Екінші корпус іргетас сатысында, үшінші және төртінші корпустар әлі салынбаған.
«Бірінші блок тұр. Мен сонда пәтер сатып алдым, бірінші корпус. Мен ала алмаймын, себебі газ жабдығы жоқ, электр жарығы жоқ, кәріз жоқ, су жоқ, ішкі әрлеу жұмыстары да әлі жасалмаған», — деді Әбдіқалық.
«Jibek Joly» ТҚК-нің тапсыру мерзімдері ашық дереккөздерде де өзгерді. KN.kz сайтында 2024 жылдың шілдесінде нысанды тапсыру сол жылдың III тоқсанына белгіленген, кейін мерзім 2025 жылдың I тоқсанына, одан кейін II, соңынан 2025 жылдың IV тоқсанына жылжыды. Қазір «Jibek Joly» ТҚК алаңда әлі де салынып жатқан нысан ретінде көрсетілген.
Бұл ресми құрылыс кестесі емес, алайда деректер жобаның жария түрде жарияланған мерзімдері бірнеше рет өзгергенін көрсетеді.
КОМПАНИЯДА БАСШЫЛЫҚ АУЫСТЫ
Созылмалы құрылыс аясында «Batys 2022» ЖШС ішінде де өзгерістер болды. Өз өтінішінде Әбдіқалық 2026 жылдың 12 мамырында компанияда директор мен қатысушылар құрамы ауысқанын жазады. Өтініш берушінің сөзінше, сатып алушыларға бұл туралы жазбаша хабарланбаған.
Бұрынғы құжаттарда «Batys 2022» ЖШС директоры ретінде Санғибай Бекдегенов көрсетілген. Қазір компания басшысы ретінде Алғар Исқақов тұр. Ашық деректерге сәйкес, бұл мәліметтер 2026 жылдың тамызында электрондық үкімет арқылы тексерілген. «Batys 2022» ЖШС 2022 жылдың наурызында тіркелген.
Әбдіқалық компания ішіндегі өзгерістерден кейін үлескерлерге құрылысты жалғастыруға ақша бар екені хабарланғанын мәлімдейді. Алайда оның сөзінше, нысанда айтарлықтай ілгерілеу болмаған. Кейінірек жобаға бұрынғы басшы қайта қосылған.
«Ол жаңа құрылтайшыға тапсырған кезде, құрылтайшы ақшам бар деді. 2026 жылдың қаңтарынан бастағанда, ол ештеңе істемеді, ақшасы жоқ. Кейін шілде айынан бастап біз жаза бастағанымызда, ескі құрылтайшыны, директорды шақырды. Қазір ол қайтадан қабылдап жатыр, ескі директор», — деді ер адам.
Редакцияның қарамағында басшының кері ауысқанын растайтын құжаттар жоқ. Сондықтан ФБРК бұл мәліметтерді үлескердің ұстанымы ретінде келтіреді.
ТАПСЫРЫС БЕРУШІ ЖӘНЕ БАС МЕРДІГЕР
«Jibek Joly» ТҚК-нің бас мердігері құжаттарда «Батыс Элит Групп» ЖШС деп көрсетілген. Компания 2010 жылы тіркелген, ал оның басшысы ретінде Ийгилик Смаилов тұр. Бұл мәліметтер ашық базада да көрсетілген.
«Batys 2022» ЖШС мен «Батыс Элит Групп» ЖШС бір мекенжай бойынша тіркелген. Заңды мекенжайлардың сәйкес келуі өздігінен аффилиирленгендікті немесе заңбұзушылықты білдірмейді. Алайда сөз бір құрылыс жобасында тапсырыс беруші және бас мердігер ретінде әрекет ететін екі компания туралы болып отыр.
Сонымен қатар KN.kz сайтында «Jibek Joly» ТҚК-нің құрылыс салушысы ретінде дәл «Батыс Элит Групп» ЖШС көрсетілген.
2023 ЖЫЛДАН 2026 ЖЫЛҒА
Бұл тарихтағы басты алшақтық — күндер.
Сатып алушылар алдын ала жасалған келісімдерге сілтеме жасайды, олар бойынша нысан 2023 жылдың 31 желтоқсанына дейін аяқталуы тиіс еді. Ақтөбе облысының мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы, өз кезегінде, 2026 жылдың 18 желтоқсанына бағдарланып отыр.
Ведомство бұл күн құрылыс-монтаж жұмыстары туралы соңғы қолданыстағы хабарламада көрсетілгенін түсіндірді. Сондықтан қазір ГАСК қолданыстағы құрылыс мерзімін бұзылған деп санауға негіз жоқ — ол әлі бітпеген.
Осылайша, сатып алушылар бағдарланған бастапқы мерзім мен қазір құрылыс бақылауы ескеретін мерзім үш жылға жуық алшақтады. Сонымен бірге ГАСК жауабынан құрылыстың аяқталуы ресми түрде қанша рет кейінге шегерілгені, өзгерістердің неге байланысты болғаны және сатып алушылар алдындағы бастапқы міндеттемелердің қолданыстағы мерзіммен қалай арақатысатыны түсініксіз.
АҚША ТАЛАПТАРДЫ БҰЗА ОТЫРЫП ТАРТЫЛҒАН
Егер ГАСК-тың қолданыстағы құрылыс мерзіміне әзірге шағымы жоқ болса, сатып алушылардың ақшасын тарту тәртібіне қатысты сұрақтар туындады.
Ақтөбе қаласының Жер қатынастары, сәулет және қала құрылысы бөлімі жанындағы «Ақтөбе қаласының урбанистика және жер мониторингі орталығы» КММ «Batys 2022» ЖШС тұрғын үй құрылысындағы үлестік қатысу туралы заңнама талаптарын сақтамай үлескерлердің ақшасын тартуға бағытталған әрекеттерге жол бергенін анықтады.
Компанияға қатысты ҚР ӘҚБтК 320-бабының 2-1-бөлігі («Қазақстан Республикасының тұрғын үй құрылысындағы үлестік қатысу туралы Заңының және Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңнамасының талаптарын бұзу») бойынша әкімшілік хаттама жасалды.
Сонымен бірге әкімшілік хаттама компанияға қатысты жауапкершілікке тарту туралы қаулы шығарылып, күшіне енді дегенді білдірмейді.
ЖОБАҒА ҚАНША АДАМ АҚША САЛДЫ
Сатып алушылардың нақты саны және тартылған ақшаның жалпы сомасы редакцияның қарамағындағы құжаттардан белгісіз.
Әбдіқалықтың сөзінше, тек бірінші корпуста 80-ге жуық пәтер бар. Оның айтуынша, екінші үйде де сатып алушылар бар. Оның үстіне ер адам құрылысы әлі басталмаған үшінші корпуста да пәтерлер ұсынылғанын мәлімдейді.
«Екі корпусты сатып алып қойған. Тіпті мүлде жоқ үшінші корпусты да сата бастады», — деді ол.
Жасалған шарттардың нақты санын ФБРК қолда бар құжаттар бойынша растай алмады. Сатып алушылардың саны мен тартылған қаражат көлемі туралы ақпаратсыз анықталған заңбұзушылықтың ауқымын және ол қамтуы мүмкін адамдардың санын анықтау мүмкін емес.
ҮЛЕСКЕРЛЕР БАС ПРОКУРАТУРАҒА ЖЕТТІ
Сатып алушылар Бас прокуратураға ұжымдық өтініш жолдады. Олар құрылыстың кешігу себептерін тексеруді, тапсырыс беруші мен мердігердің міндеттемелерін орындауына құқықтық баға беруді, нысанды аяқтау мерзімін айқындауды және оны пайдалануға беру үшін шаралар қабылдауды сұрайды.
Әбдіқалық сондай-ақ Ақтөбе облысының әкімдігіне және прокуратураға жүгінген. Алайда ер адамның сөзінше, өтініштерден кейін құрылыстың аяқталуына қатысты айқындық пайда болмады.
ФБРК-мен әңгімелесуінен біраз бұрын ол қайтадан «Jibek Joly» ТҚК-не келген.
«Мен кеше ғана сонда болдым, бұрынғы директормен сөйлестім. Ештеңе жоқ. Ол қалай тұрса, солай тұр», — деді Әбдіқалық.
Редакцияның қарамағындағы ресми жауаптарда төрт үйдің әрқайсысының өзекті дайындық пайызы көрсетілмеген.
КҮТУ ЖЫЛДАРЫН КІМ ӨТЕЙДІ
Үлескерлерді өз пәтерлерін күтіп жүргенде көтеріп отырған шығындары бөлек алаңдатады. ГАСК түсіндіргеніндей, тұрғын үй жалдауға кеткен шығындарды, залалдарды өтеу және шарттық міндеттемелерді орындау туралы талаптар азаматтық-құқықтық қатынастарға жатады және оның ішінде сот арқылы шешілуі мүмкін.
Сатып алушылар сондай-ақ жобаның қаржылық жағын тексеруді сұрайды — қанша қаражат тартылғанын және компанияның құрылысты аяқтауға ақшасы бар-жоғын. Редакцияға келіп түскен жауаптарда мұндай қаржылық тексерудің нәтижелері жоқ. Сондықтан ақша ұрланды, жоғалды немесе мақсатсыз жұмсалды деген мәлімдемелер құжатпен расталмаған.
ЫҚТИМАЛ САЛДАРЛАР
2026 жылдың 18 желтоқсанында ГАСК қазір ескеріп отырған құрылыс мерзімі бітеді. Осы күнге нысан аяқталмаса, құрылыс бақылауының жағдайды қолданыстағы мерзім біткеннен кейін бағалауға негізі пайда болады.
Сонымен бірге сатып алушылардың залалдарды өтеу және шарттық міндеттемелерді орындау туралы ықтимал талаптары жеке азаматтық-құқықтық мәселе болып қала береді. Ақша тарту кезінде анықталған заңбұзушылықтардан кейін басталған әкімшілік іс жүргізу де бөлек аяқталуы тиіс.
РЕДАКЦИЯ ПІКІРІ
«Jibek Joly» ТҚК мәселесі бір аяқталмаған кешеннің шеңберінен шығады. Адамдар құрылыс кезеңінде тұрғын үйге ақша салып, мемлекеттік бақылау тетіктері шағымдардан кейін заңбұзушылықтарға ден қоюмен ғана шектелмей, сатып алушы ақшаны тапсырғаннан кейін проблемалар туралы білетін жағдайға жол бермеуі тиіс деп сенеді.
«Jibek Joly» ТҚК жағдайында жүйеге сұрақ дәл сондықтан туындайды: қаражат тарту кезіндегі талаптардың бұзылуы пәтерлер сатылып кеткенде, мерзімдер өткенде және сатып алушылар мемлекеттік органдарға жүгіне бастағанда анықталды.
Бұл тек нақты бір нысанның тағдыры туралы ғана емес, сөйлеуге мәжбүр етеді. Қазақстанда тағы қанша құрылыс азаматтардың ақшасын заңбұзушылықтармен тартып, бірақ әзірге бақылаушы органдардың назарына ілікпеді? Және неге мұқият бақылау үлескерлер өтініш жазып, тексерулерді талап ете бастағанда ғана басталады?
Үлестік құрылыстағы мемлекеттік бақылау ең алдымен проблеманы болдырмағанда, ал оның салдарын тіркегенде емес, сонда мәнге ие. Әйтпесе тәуекел сатып алушыда қалады: адам бүгін ақша береді, ал құрылыс салушының оны тартуға қажетті негіздері болды ма, мемлекет жылдар өткен соң анықтай бастайды.
