ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлерінде жапырақ жегіш және сорғыш зиянкестерден қорғау үшін өңдеу кезінде қандай препараттар қолданылатыны және олардың тірі ағзаларға, соның ішінде адамдарға қандай әсер етуі мүмкін екендігі туралы айдарды жалғастырады.
Бұған дейін біз Астана қ., Орал қ., Атырау қ. тұрғындарын, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Павлодар, Қызылорда және Қарағанды облыстарының тұрғындарын немен уландыруды жалғастырып жатқаны туралы жазған болатынбыз. Бұл бөлімде біз Жетісу облысында дезинсекция кезінде қандай препараттар қолданылатыны туралы айтамыз.
Жетісу облысы энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының деректері бойынша, Талдықорған қ. дезинсекция жүргізуге 12,8 млн теңге бөлінді. Жасыл желектерді өңдеу мамырдан тамызға дейін «Колорит» және «Флэкс Эксперт» препараттарымен жүргізіледі. «Колориттің» әсер етуші заты «Ацетамиприд» болып табылады.
- «Ацетамиприд» никотинді түрлендіру арқылы әзірленген неоникотиноидтар класына жатады және әртүрлі мүшелер мен тіндерге, әсіресе бауыр мен бүйрекке зиянды әсер етеді. Басқа неоникотиноидтармен салыстырғанда, бұл зат сүтқоректілерге, араларға және балықтарға орташа улы, бірақ құстарға өте улы.
2013 жылы Еуропалық тамақ өнімдерінің қауіпсіздік агенттігі (EFSA) «Ацетамиприд» адамның жүйке жүйесінің дамуына қауіп төндіруі мүмкін деп мәлімдеді. EFSA зерттеулері барысында «Ацетамипридтің» есте сақтау және жадқа жауап беретін нейрондар мен ми құрылымдарының дамуына теріс әсер етуге қабілетті екенін анықтады.
«Флэкс Эксперттің» әсер етуші заты «Дельтаметрин» болып табылады, оның зиянды әсері туралы біз бұрын бірнеше рет жазған болатынбыз.
Еске салайық:
- «Дельтаметрин» потенциалды аллерген болып табылады және кейбір адамдарда демікпе тудыруы мүмкін. Өткір улану кезінде адамда ретсіз қозғалыстар, ентігу, ісіну, бас ауруы, құрысу, құсу, тыныс алудың қиындауы пайда болады. Зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін ғана емес, аралар үшін де өте улы.
Қазіргі уақытта «Дельтаметрин» ескірген инсектицид болып саналады, өйткені көптеген жәндіктер, атап айтқанда, масалар мен қандалалар оған сезімтал емес болды. Мысалы, АҚШ-тағы төсек қандалаларының шамамен 88% -ында «Дельтаметриннің» әсерін бөгейтін гендер бар екендігі атап өтіледі.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға рұқсат етілген пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Колорит» тыйым салынған препарат болып табылады. Ал «Флэкс Эксперт» препараты ауыл шаруашылығы дақылдарын және шегірткелер мекендеген учаскелерді өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
Текелі қ. жасыл желектерді өңдеуге 7,3 млн теңге бөлінді. Дезинсекция маусым айына «Карат Супер» препаратымен жоспарланған, оның құрамына «Лямбда-цигалотрин» заты кіреді.
Еске салайық:
- «Лямбда-цигалотрин» шырышты қабықты тітіркендіреді, адамның жүрек-қан тамырлары жүйесіне теріс әсер етеді және өкпенің ісінуіне әкелуі мүмкін. Зат су ағзалары үшін өте улы, су ортасында ұзақ мерзімді өзгерістерді тудырады. «Лямбда-цигалотрин» аралар, бал аралары және басқа да тозаңдандырушы жәндіктер үшін өлімге әкеледі.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға рұқсат етілген пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Карат Супер» препараты ауыл шаруашылығы дақылдарын, алма ағаштарын және шегірткелер мекендеген учаскелерді өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
Жетісу облысының Сарқан ауданында және Сарқан қ. дезинсекция бюджетке 2 млн теңгеге түсті. Өңдеу сәуір айында «Борей Нео» препаратымен жүргізілді, оның әсер етуші заттары «Альфа-циперметрин» және «Имидаклоприд» болып табылады.
Еске салайық:
- «Альфа-циперметрин» жауын құрттары үшін орташа улы, құстар үшін іс жүзінде улы емес, бірақ балықтар, су омыртқасыздары және аралар үшін өте улы. Зат топырақта орташа төзімділікке ие.
«Альфа-циперметрин» адамдар мен жануарлар үшін улы болуы мүмкін, егер ол дұрыс пайдаланылмаса немесе үлкен дозаларда қолданылса. «Альфа-циперметринмен» уланған кезде қозғалыстарды үйлестірудің бұзылуы, құрысу, сілекей ағу, көзден жас ағу байқалады.
- «Имидаклоприд» өзінің әсері бойынша никотинге ұқсас және әртүрлі мүшелер мен тіндерге, көбінесе бауыр мен бүйрекке зиянды әсер ететін неоникотиноидтар класына жатады.
«Имидаклоприд» топырақта жоғары төзімділігімен ерекшеленеді: жартылай ыдырау процесі 100 тәулікке дейін созылады. Өсімдіктер сіңірген кезде «Имидаклоприд» 2-3 апта ішінде ыдырайды. Зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін орташа улы, құстар үшін жоғары улы және аралар үшін өлімге әкеледі.
Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға рұқсат етілген пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Борей Нео» препараты ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
Сондай-ақ Жетісу облысы энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы Кербұлақ ауданында дезинсекция жүргізуге 693 мың теңге, ал Көксу ауданында – 10 млн теңге бөлінгенін хабарлайды. Алайда дезинсекция жүргізілетін препараттар әлі анықталған жоқ.
Ал Ақсу, Алакөл, Қаратал, Ескелді және Панфилов аудандарында дезинсекция жүргізуге ақша бөлінбеген.
Еске салайық, өткен жылдың мамыр айында біз Жетісу облысында дезинсекция кезінде әсер етуші заттары тұщы су омыртқасыздары, соның ішінде шаянтәрізділер мен моллюскілер үшін өлімге әкелетін «Лятрин», «Герольд» және «Диурон» препараттары қолданылғаны туралы жазған болатынбыз.
Ал 2023 жылдың шілдесінде өңірде кенелерге қарсы жасыл желектерді өңдеу кезінде құрамындағы заттар тек балықтар мен су омыртқасыздары үшін ғана емес, аралар үшін де өте улы болатын «Фаворит» препараты қолданылды.
Алда ыстық жаз маусымы күтілуде, бұл ФБРК редакциясына елімізде қазақстандық ауыл шаруашылығы алқаптарына және жалпы елдің өсімдіктер әлеміне жиі қауіп төндіретін шегірткені немен уландыруды жоспарлап отырғанын әлі де анықтауға тура келетінін білдіреді.
Жалғасы бар…