ФБРК редакциясы Қазақстанның өңірлерінде жапырақ жегіш және сорғыш зиянкестерден қорғау үшін өңдеу кезінде қандай препараттар қолданылатыны және олардың тірі ағзаларға, оның ішінде адамдарға қаншалықты әсер етуі мүмкін екендігі туралы айдарды жалғастырады.
Бұған дейін біз Астана қ., Орал қ. және Шығыс Қазақстан облысының тұрғындарын немен уландыруды жалғастырып жатқанын жазған болатынбыз. Бұл бөлімде біз Атырау қ. қоңыздарға қарсы күресте қандай препараттар қолданылатыны туралы айтамыз.
Атырау қалалық әкімдігінің мәліметінше, ағаштарды фитосанитарлық өңдеу «Атырау қаласының жасыл желектерін күту» мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасы аясында жүргізіледі. Өңдеуді төрт кезеңде жүргізу жоспарланған: 2024 жылғы сәуірден қазанға дейін.
Дезинсекция қарағашты қарағаш жапырақ жегішінен қорғауға бағытталғаны атап өтіледі. Барлық жұмыстар түнгі уақытта жүргізіледі. Өсімдіктерді өңдеу кезінде «Энжио», «Изуми», «Хлорцирин», «Крейсер» және «Децис Эксперт» препараттары қолданылады.
Осы препараттардың белсенді заттарын, сондай-ақ олардың тірі ағзаларға токсикалық әсерін егжей-тегжейлі қарастырайық, сонымен бірге Қазақстанда қолдануға рұқсат етілген пестицидтер тізбесі аясында олардың қолдану аймағына назар аударған жөн.
Инсектицидтер «Энжио» және «Изуми» - құрамына екі белсенді зат кіретін химиялық препараттар: «Тиаметоксам» және «Лямбда-цигалотрин».
- «Тиаметоксам» әсері бойынша никотинге ұқсас және әртүрлі органдар мен тіндерге, көбінесе бауырға және бүйрекке зиянды әсер ететін неоникотиноидтар класына жатады. Бұл зат адамда бас айналу, құсу және диареямен сипатталатын жедел улануды тудыруы мүмкін.
2020 жылы американдық зерттеушілер тобы неоникотиноидтарды қолдану АҚШ-та құстар санының айтарлықтай төмендеуіне әкелді деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, неоникотиноидты пестицидтер іргелес аралардың, бал араларының және басқа да тозаңдандырушы жәндіктердің жойылуына әкеледі, осыған байланысты олар Еуропалық Одақ елдерінде тыйым салынған.
- «Лямбда-цигалотрин» шырышты қабықты тітіркендіреді, адамның жүрек-қан тамыр жүйесіне теріс әсер етеді және өкпе ісінуіне әкелуі мүмкін. Бұл зат су ағзалары үшін өте улы, су ортасында ұзақ мерзімді өзгерістерді тудырады. «Тиаметоксам» сияқты, «Лямбда-цигалотрин» де іргелес аралар, бал аралары және басқа да тозаңдандырушы жәндіктер үшін өлімге әкеледі.
Қазақстан Республикасының аумағында өткізуге және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Энжио» және «Изуми» препараттары ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
Инсектицид «Хлорцирин» - кеміргіш және сорғыш зиянкес жәндіктерге қарсы контактілі-ішектік әсер ететін препарат. «Хлорцириннің» белсенді заттары «Хлорпирифос» және «Циперметрин» болып табылады, олардың зиянды әсері туралы біз бұрын бірнеше рет жазған болатынбыз. Еске салайық:
- «Хлорпирифос» аутизмі бар балалардың туылу ықтималдығын арттырады, ерте жаста дене салмағының төмендеуін, когнитивтік және физикалық қабілеттердің бұзылуын тудырады. Ересек адамға әсер еткенде, адамның жүрек-қан тамыр, тыныс алу және орталық жүйке жүйелеріне күйрете әсер етеді.
- «Циперметрин» ерлердің репродуктивті жүйесіне токсикалық әсер етеді, сүйек кемігінің микроядроларының көбеюіне және суицидтік бейімділіктің пайда болуына ықпал етеді. Бұл зат сүтқоректілердің орталық жүйке жүйесіне теріс әсер етеді және мысықтар, балықтар, бал аралары және су жәндіктері үшін өте улы.
Қазақстан Республикасының аумағында өткізуге және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Хлорцирин» препараты мақта, алма ағаштарын және шегірткелер мекендеген учаскелерді өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген. Қалалық ортада қарағаш жапырақ жегішінен қарағашты өңдеу мүмкіндігі туралы құжатта айтылмаған.
«Крейсер» препараты - жүйелі инсектицид, оның белсенді заты «Имидаклоприд» неоникотиноиды болып табылады, ол «Тиаметоксам» сияқты никотин үлгісі бойынша жасалған нейроактивті инсектицидтер класына жатады, сәйкесінше, біз бұрын атап өткендей, бауырға және бүйрекке зиянды әсер етеді.
- «Имидаклоприд» топырақта жоғары төзімділігімен ерекшеленеді: жартылай ыдырау процесі 100 тәулікке дейін созылады. Өсімдіктер сіңірген кезде «Имидаклоприд» 2-3 апта ішінде ыдырайды. Бұл зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін орташа улы, құстар үшін жоғары улы және бал аралары үшін өлімге әкеледі.
«Имидаклоприд» жәндіктермен олардың дамуының бастапқы кезеңдерінде күресу кезінде тұқым себу алдындағы өңдегіш ретінде нашар еритіні атап өтіледі, осыған байланысты препаратты жақсы ылғалданған топырақта қолдану керек екенін ескеру қажет.
Қазақстан Республикасының аумағында өткізуге және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Крейсер» препараты бидайды және шегірткелер мекендеген учаскелерді өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
Инсектицид «Децис Эксперт» - контактілі және ішектік әсер ететін тағы бір препарат, оның белсенді заты «Дельтаметрин» болып табылады.
- «Дельтаметрин» потенциалды аллерген болып табылады және кейбір адамдарда астманы тудыруы мүмкін. Жедел уланған кезде адамда ретсіз қозғалыстар, ентігу, ісіну, бас ауруы, құрысулар, құсу, тыныс алудың қиындауы пайда болады. Бұл зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін ғана емес, сонымен қатар бал аралары мен жәндіктер үшін де өте улы.
Қазіргі уақытта «Дельтаметрин» ескірген инсектицид болып саналатыны белгілі, өйткені көптеген жәндіктер, атап айтқанда, масалар мен қандалалар оған сезімтал емес болды. Мысалы, АҚШ-тағы төсек қандалаларының шамамен 88% - ында «Дельтаметриннің» әсерін блоктайтын гендер бар екендігі атап өтіледі.
Қазақстан Республикасының аумағында өткізуге және қолдануға жол берілетін пестицидтер тізбесіне сәйкес, «Децис Эксперт» препараты ауыл шаруашылығы дақылдарын өңдеу кезінде қолдануға рұқсат етілген.
2023 жылы Атырау қаласында дезинсекция кезінде «Дессенлин», «Тиаметрин» және «Флэкс Эксперт» препараттары қолданылғанын, олардың белсенді заттары да «Тиаметоксам», «Лямбда-цигалотрин» және «Дельтаметрин» болып табылатынын атап өткен жөн.
Біз