ФБРК редакциясы екінші жыл қатарынан ел өңірлерінде жәндіктерді немен улайтынын талдап, әкімдіктерді дезинсекция мәселесіне адал қарауға шақырады. Біз жергілікті биліктің мақұлдауымен қалалық ортада қолданылатын пестицидтердің қаншалықты қауіпті екенін және олардың тірі ағзаларға, соның ішінде адамдарға қандай әсер етуі мүмкін екенін бірнеше рет атап өттік.
ФБРК редакциясы Қазақстанда қолданылатын препараттардың токсикологиялық сипаттамаларын талдауды жалғастырады. Басын материалдың алдыңғы бөлімінен оқыңыз: Дезинсекция кезінде қазақстандықтарды немен улайды. 1-бөлім
ДЕЛЬТАМЕТРИН
«Дельтаметрин» потенциалды аллерген болып табылады және кейбір адамдарда демікпе тудыруы мүмкін. Жедел улану кезінде адамда ретсіз қимылдар, ентігу, ісіну, бас ауруы, құрысу, құсу, тыныс алудың қиындауы пайда болады. Зат жылықанды жануарлар мен адамдар үшін ғана емес, сонымен қатар аралар мен су ағзалары, әсіресе балықтар үшін өте улы.
Қазіргі уақытта «Дельтаметрин» ескірген инсектицид болып саналады, өйткені көптеген жәндіктер, атап айтқанда, масалар мен қандалалар оған сезімтал емес болды. Мысалы, АҚШ-тағы төсек қандалаларының шамамен 88% - ында «Дельтаметриннің» әсерін бөгейтін гендер бар екендігі атап өтіледі.
«Дельтаметрин» негізіндегі препараттарға 2020 жылы да, 2024 жылы да Павлодар облысының аумағында қолданылған «К-Отрин» және «Дельтарис», сонымен қатар Атырау қ. және Атырау облысында қолданылған «Децис Эксперт» препараты және ағымдағы жылы Талдықорған қ. қолданылып жатқан «Флэкс Эксперт» препараты жатады.
ДИМЕТОАТ
«Диметоат» барлық тірі ағзалар үшін өте улы заттарға жатады. Зат фаунаның кез келген өкілдеріне, жәндіктерге, құстарға, балықтарға және адамдарға улы.
Зат деммен жұту кезінде де, теріге тиген кезде де адамға уытты әсер етеді. «Диметоатпен» жедел улану жағдайында жүрек айну, әлсіздік, ұйқышылдық, қарашықтардың тарылуы, тыныс алудың қиындауы, іштің ауыруы және диарея тән. Ауыр улану кезінде естен тану, құрысу және тіпті салдану байқалады.
«Диметоаттың» адамға қайталама әсері депрессияның, мазасыздықтың және ашушаңдықтың пайда болуына ықпал етеді. Жоғары немесе бірнеше рет әсер ету жүйке жүйесінің жұмысына әсер етуі, генетикалық мутацияларды тудыруы және дамып келе жатқан шаранаға зақым келтіруі мүмкін.
«Диметоат» негізіндегі препараттарға 2023 жылы Қызылорда қ. қолданылған «Данадим Эксперт» және бұрын Ақтау қ. қолданылған «БИ-58» жатады.
ЦИГАЛОТРИН
«Гамма-цигалотрин» заты деммен жұту кезінде өте зиянды және сүтқоректілерге, бал араларына және көптеген су ағзаларына жоғары уыттылыққа ие, құстар мен жауын құрттарына аз уытты.
«Лямбда-цигалотрин» шырышты қабықты тітіркендіреді, адамның жүрек-қан тамыр жүйесіне теріс әсер етеді және өкпенің ісінуіне әкелуі мүмкін. Зат су ағзалары үшін өте улы, су ортасында ұзақ мерзімді өзгерістерді тудырады. «Лямбда-цигалотрин» ірі араларға, араларға және басқа да тозаңдандырғыш жәндіктерге өлімге әкеледі.
«Гамма-цигалотрин» негізіндегі препараттарға 2023 жылы Жамбыл және Түркістан облыстарының аумағында қолданылған «Вантекс» жатады. Сонымен қатар, «Лямбда-цигалотрин» өткен жылы Жетісу облысында қолданылған «Лятрин» препаратының, Текелі қ. қолданылатын «Карат Супер» препаратының және 2024 жылы Приозерск қ. қолданылатын «Каратэ» препаратының белсенді заты болып табылады.
ТИАМЕТОКСАМ
«Тиаметоксам», «Имидаклоприд» сияқты, никотинді түрлендіру арқылы жасалған неоникотиноидтар класына жатады және әртүрлі органдар мен тіндерге, әсіресе бауыр мен бүйрекке зиянды әсер етеді. Зат адамда бас айналу, құсу және диареямен сипатталатын жедел улануды тудыруы мүмкін.
«Тиаметоксам» негізіндегі препараттарға бұрын Абай облысының аумағында қолданылған «Актара» препараты жатады.
ЦИПЕРМЕТРИН
«Циперметрин» ерлердің репродуктивті жүйесіне уытты әсер етеді, сүйек кемігінің микроядроларының көбеюіне және суицидтік бейімділіктің пайда болуына ықпал етеді. Зат сүтқоректілердің орталық жүйке жүйесіне теріс әсер етеді және мысықтар, балықтар, аралар мен су жәндіктері үшін өте улы.
«Альфа-циперметрин» жауын құрттары үшін орташа уытты, құстар үшін іс жүзінде уытты емес, бірақ балықтар, су омыртқасыздары және аралар үшін өте уытты. Зат топырақта орташа төзімділікке ие.
«Альфа-циперметрин» дұрыс пайдаланылмаған немесе үлкен дозаларда қолданылған жағдайда адамдар мен жануарлар үшін уытты болуы мүмкін. «Альфа-циперметринмен» уланған кезде қимылдардың үйлесімсіздігі, құрысу, сілекей ағу және көзден жас ағу байқалады.
«Циперметрин» негізіндегі препараттарға 2023 жылы Батыс Қазақстан облысының аумағында қолданылған «Tsipax» жатады. Атап айтқанда, «Альфа-циперметрин» бұрын Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде қолданылған «Фобос» препаратының белсенді заты болып табылады.
Жалғасын материалдың қорытынды бөлімінен оқыңыз. Дезинсекция кезінде қазақстандықтарды немен улайды. 3-бөлім