Бір ай бұрын жылдық жолдауында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және елдің су қауіпсіздігі мәселелеріне егжей-тегжейлі тоқталды. Мемлекет басшысы осы салаларда кешенді реформалар жүргізу қажеттігін атап өтіп, су ресурстарының бірыңғай цифрлық платформасын құруды тапсырды. Қазір су ресурстары және ирригация министрлігі осы міндетті іске асыру бойынша жұмыс істеуде — жүйені іске қосу 2026 жылдың соңына жоспарланған.
Президент Қазақстандағы ТҮКШ жүйесі ондаған жылдар бойы елеулі құрылымдық проблемаларды жинақтағанын атап өтті. Желілердің тозуы жылу, су және энергиямен жабдықтау сенімділігіне қауіп төндіретін деңгейге жетті. Мемлекетке ашықтықты қамтамасыз ететін және қызмет сапасын арттыратын жаңа басқару моделін құру керек. Тарифтерді ырықтандыру коммуналдық кәсіпорындардың жұмыс тиімділігін арттырумен қатар жүруі тиіс, сонда инфрақұрылымға салынған әрбір теңге нақты нәтиже бермек.
Қасым-Жомарт Тоқаев коммуналдық саланы жаңғыртуға жеке секторды тарту қажеттігін атап өтті. Билік реттеу мен бақылауға шоғырлануы тиіс, ал жабдықты жаңарту және технологияларды енгізу бизнестің жауапкершілік аймағында болуы керек. Мұндай механизм бюджетке жүктемені арттырмай, жаңғыртуды жеделдетуге мүмкіндік береді. Цифрлық құралдарды енгізу коммуналдық жобалардың ашықтығын қамтамасыз етіп, азаматтарға қаражаттың қалай жұмсалатынын көруге мүмкіндік береді.
Мемлекет басшысы сондай-ақ энергия тиімділігі бүкіл коммуналдық жүйенің негізгі қағидаты болуы керек екенін атап өтті. Ол ресурстарды ұтымды тұтынуға бағытталған жаңа экологиялық және санитарлық стандарттарды енгізуді тапсырды. Әсіресе жастар арасында су мен энергияны ұқыпты пайдалану мәдениетін қалыптастыру тұрақты ақпараттық жұмысты талап етеді.
Су қауіпсіздігіне келер болсақ, соңғы екі жылда Қазақстан осы саладағы реформалар үшін құқықтық және институционалдық негізді құрды. Алайда, Президенттің бағалауы бойынша, нақты нәтижелер әлі күткеннен алыс. Каналдардағы судың жоғалуы кей жерлерде жалпы көлемнің жартысынан асып түседі, есепке алу ескі әдістермен жүргізіледі, ал қорлар туралы деректер толық емес болып қалуда.
Жағдайды өзгерту үшін су ресурстары және ирригация министрлігі Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін әзірлеуде. Жүйеге жер үсті және жер асты сулары, гидротехникалық құрылыстар және басқа да су шаруашылығы объектілері бойынша деректер енгізілетін болады. Болашақта жасанды интеллект пен ғарыштық мониторинг деректерін қолдану жоспарлануда, бұл елдің су балансын, экономика мен азаматтардың суға нақты қажеттіліктерін анықтауға, су ресурстарын пайдалануды талдауға және бақылауға мүмкіндік береді.
Бірыңғай цифрлық платформаны құру мемлекеттік жүйелермен интеграциялау арқылы деректердің қайталануын жояды, неғұрлым дәл болжау және талдау арқылы суды пайдаланудың ашықтығы мен тиімділігін арттырады, сондай-ақ су тапшылығымен және төтенше жағдайлармен тиімдірек күресуге мүмкіндік береді.
Платформаны әзірлеу Еуразиялық даму банкінің (ЕДБ) гранттық қаражаты есебінен жүргізілуде. Жобаны аяқтау 2026 жылдың соңына жоспарланған. Қазіргі уақытта министрлік жанындағы Су ресурстарының ақпараттық-талдау орталығы алаптық инспекциялар мамандары мен «Қазсушар» РМК үшін жүйеде жұмыс істеу бойынша оқыту семинарларын өткізіп жатқаны атап өтіледі. Іске қосылғаннан кейін әрбір азамат елдің су ресурстарының жай-күйі туралы өзекті ақпаратқа қол жеткізе алатыны хабарланады.
Қасым-Жомарт Тоқаев су қорларын сақтау мәселелерін халықаралық ынтымақтастықсыз шешу мүмкін еместігін атап өтті. Ол Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) шеңберінде Су проблемаларын зерттеу орталығын құруды және Каспий теңізін сақтау бойынша мемлекетаралық бағдарлама әзірлеуді ұсынды.