Сарапшылар министрліктің Қызылорда облысына су беру туралы ресми деректері мен нақты су тұтыну көрсеткіштері арасында елеулі сәйкессіздіктерді анықтады. Тәуелсіз талдау нәтижелері бойынша, нақты су тұтыну билік мәлімдеген көлемнен екі есеге жуық аз болып шықты, бұл су саласындағы мемлекеттік есептіліктің дұрыстығына күмән тудырады.
ФБРК негізін қалаушы және аграрлық сарапшы Кирилл Павлов өзінің Telegram-арнасында «Қазақ чувашы» Қызылорда облысының су тұтыну деректеріндегі елеулі сәйкессіздіктерге назар аударды. Оның есептеулері бойынша, соңғы 20 жылда Тасбөгет гидробекеті арқылы маусымда орташа есеппен 1 млрд м³ су өткен. Ал су ресурстары және ирригация министрлігі өңірге 3 млрд м³-ден астам су берілгенін мәлімдейді.
«2 млрд текше метр айырмашылық елеулі — бұл шамамен 400 мың олимпиадалық бассейнді құрайды», — деп атап өтті сарапшы, ресми деректерді фактчекингтен өткізуге шақырып.
Ақпаратты тексеру үшін «Pavlov Analytics» Қызылорда облысындағы әрбір алқап бойынша суды тұтынудың ауқымды зерттеуін жүргізді. Жұмыс жалпы ауданы 100 мың гектардан астам суарылатын жерлердегі 40 мыңнан астам алқапты қамтыды. Спутниктік суреттерді пайдалана отырып, мамандар егістіктерде өсімдіктердің нақты су тұтынуын анықтады.
Алынған нәтижелер ресми деректерден елеулі ауытқуларды көрсетті. 2024 жылы барлық егістіктердің нақты су тұтынуы 0,681 млрд м³ құраса, 2025 жылы — 0,689 млрд м³ болды. Бұл көрсеткіштер министрлік мәлімдеген сандардан айтарлықтай ерекшеленеді.
Павлов суды тасымалдау кезіндегі ысыраптарды ескере отырып та есептеулер жүргізді. Оның мәліметінше, судың шамамен 50%-ы негізгі арналар бойымен беру кезінде жоғалады, тағы 25%-ға дейіні шаруашылықаралық арналарда және егістіктерде жоғалады. Осылайша, егістікке 1 м³ су жеткізу үшін арнаның басына шамамен 2,67 м³ су беру қажет.
Осы коэффициенттерді ескере отырып, суға нақты қажеттілік: 2024 жылы — шамамен 1,82 млрд м³, 2025 жылы — 1,84 млрд м³ құрайды. Бұл көрсеткіштер Тасбөгет гидробекеті бойынша тарихи деректерге сәйкес келеді, ал 3,03 млрд м³ ресми көрсеткіші есептік қажеттіліктен үштен екіге дерлік артық.
Анықталған қайшылықтарға байланысты сарапшы министрлікке арналар бөлінісінде су берудің айлық деректерін беруді, беру көлемдерін, ысыраптарды және егістіктердегі нақты тұтынуды жеке көрсете отырып талап етті. Мұндай нақтылау есептерді нақты су көлемдерімен салыстыруға және статистикадағы қолданыстағы қайшылықтарды жоюға мүмкіндік береді.
Сарапшы сонымен қатар логикалық сұрақ көтерді: егер шынымен әдеттегі жылдармен салыстырғанда үш есе көп су берілген болса, неге Қызылорда ауданындағы Сырдария тамыз айының өзінде тартылып қалды?
Осы оқиғалар аясында Орталық коммуникациялар қызметі (ОКҚ) «Елдегі суару маусымының аяқталуы туралы» баспасөз мәслихатын өткізетінін хабарлады. Баяндамашылар ретінде су ресурстары және ирригация бірінші вице-министрі Нұрлан Алдамжаров, су ресурстарын реттеу, қорғау және пайдалану комитеті төрағасының орынбасары Гүлмира Имашева және су ресурстарын пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Сәкен Әтел белгіленген.
Су тұтыну деректеріндегі анықталған сәйкессіздіктер салалық министрліктің ресми түсініктемесін талап етеді. Су статистикасының дұрыстығы ауыл шаруашылығы өндірісін жоспарлау және тапшылық жағдайында су ресурстарын басқару үшін маңызды мәнге ие. Министрліктің алдағы баспасөз мәслихаты осы мәселеге айқындық енгізіп, биліктің сарапшылар қауымдастығымен ашық диалогқа дайын екенін көрсететін шығар.