ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлеріндегі 2024 жылғы ірі мемлекеттік сатып алуларды талдауға арналған материалдар сериясын жалғастырады.
Біздің назарымызда Атырау облысы болды, мұнда ең қымбат келісімшарттар жылжымайтын мүлікті сатып алуға және коммуналдық қызметтерге арналған. Алайда муниципалдық қор үшін 3,3 млрд теңгеге тұрғын үйді ірі көлемде сатып алу рәсімдердің ашықтығы мен бюджет қаражатын жұмсаудың негізділігіне күрделі сұрақтар тудырады.
ТҰРҒЫН ҮЙ МӘМІЛЕЛЕРІ: 3,3 МЛРД ТЕҢГЕ КҮМІНДЕ
Атырау қалалық құрылыс бөлімінің 26 жастағы жеке кәсіпкер Мұхамеджанов Бекбарыс Маратұлымен коммуналдық қор үшін тұрғын үй сатып алуға арналған келісімшарттар сериясы ең үлкен күмәнді тудырады. Мәмілелердің жалпы сомасы 80 пәтер үшін 3,3 млрд теңгеден асты.
Құжаттаманы талдау рәсімдердің көптеген бұзушылықтарын анықтайды. Порталда мемлекеттік сатып алудың стандартты шарттарының орнына, Мұхамеджанов сатушы болып табылатын пәтерлерді қарапайым сатып алу-сату шарттары орналастырылған. Сонымен қатар, 2023 жылдың ақпан айында ғана «қонақ үй қызметтерін көрсету» қызмет түрімен ЖК ретінде тіркелген жас кәсіпкер кенеттен жаңа ғимараттардағы ондаған пәтерлердің иесі болды.
760 млн теңгеге бірінші сатып алу схемасы ерекше күдікті болып көрінеді. Қоса берілген құжаттарға сәйкес, Мұхамеджанов алдымен «Асар Құрылыс Групп» ЖШС-нен бірлігіне 38 млн теңгеден 20 үш бөлмелі пәтерді сатып алады, содан кейін оларды сол бағамен мемлекетке дереу қайта сатады. Мемлекеттік тапсырыс беруші бастапқы мәмілелерде мүлде көрсетілмеген.
БӨЛШЕКТЕУ ЖӘНЕ БӘСЕКЕЛЕСТІКТЕН ЖҰЛТАРУ
1,4 млрд теңгеге ең ірі сатып алу 31 жеке лотқа жасанды түрде бөлінді, бұл бәсекелестік рәсімдерден аулақ болуға мүмкіндік берді. Барлық лоттар бір жеткізушіге — Мұхамеджановқа тиесілі болды. Әртүрлі мәмілелердегі шаршы метрдің құны 347 мыңнан 391 мың теңгеге дейін ауытқыды, бір жағдайда техникалық сипаттамада белгіленген 380 мың теңге лимитінен асып кетті.
Мәмілелердің уақыт шеңбері қосымша күмән тудырады. Бірнеше жағдайда Мұхамеджанов пәтерлерді 2024 жылдың қараша айында сатып алып, желтоқсан айында мемлекетке қайта сатқан. Мұндай жеделдік алдын ала келісілген схема туралы ойға жетелейді.
Мемлекеттік сатып алу порталында көптеген шарттар бойынша төлем туралы ақпарат жоқ, дегенмен барлық рәсімдер формальды түрде аяқталған. Жеткізуші ҚҚС-сыз жұмыс істейді, бұл мұндай ауқымдағы келісімшарттар үшін әдеттен тыс. Қызметінің екі жылы ішінде Мұхамеджанов тек бес мемлекеттік сатып алуға қатысты — және барлығы тек бір тапсырыс берушімен, үнемі жеңіске жетіп.
СХЕМА БЕЛГІЛЕРІ
Сипатталған жағдай классикалық бюджет қаражатын жылыстатудың барлық белгілеріне ие. Мемлекеттік ақша пәтерлерді сатып алу деген желеумен делдалға аударылады, ол оларды құрылыс компанияларынан формальды түрде «сатып алады». Нақты және шарттық құн арасындағы айырмашылық салық төлеушілердің ондаған миллион теңгесін құрауы мүмкін.
Қонақ үй қызметтеріне маманданған жас кәсіпкердің миллиардтаған теңгеге жылжымайтын мүлікті қалай жинақтай алғаны белгісіз. Техникалық тапсырма 2023 жылдан ескі емес, таза әрлеуі бар үйлердегі пәтерлерді талап етті, бірақ Мұхамеджановта мұндай көлемдегі сапалы тұрғын үйдің көзі жұмбақ болып қалады.
САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ: 3,12 МЛРД ТЕҢГЕ
Проблемалық тұрғын үй сатып алулар фонында Атырау қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және тұрғын үй инспекциясы бөлімінің «Спецавтобаза» ЖШС-мен санитарлық тазалауға арналған келісімшарты анағұрлым ашық болып көрінеді. Шарт жалпы сомасы 3,12 млрд теңгеге қала көшелерін, ғимараттарын, үй-жайлары мен аумақтарын тазалауды қамтиды.
Келісімшарттың бастапқы құны 2,64 млрд теңгені құрады, бірақ 2025 жылы қосымша келісіммен сома 480 млн теңгеге ұлғайтылды. Шарттың орындалуы ForteBank компаниясының 79,3 млн теңгеге банктік кепілдігімен қамтамасыз етілген. Қызметтер «Елді мекендердің санитариясын қамтамасыз ету» бағдарламасы аясында жергілікті бюджеттен қаржыландырылады.
Бұл ауқымды келісімшарт «Спецавтобаза» ЖШС-ін Атырау қаласы мен оның маңындағы аудандардың бүкіл аумағын тазалауға жауапты етеді, бұл оны өңірдің коммуналдық қызметтер саласындағы ең ірілерінің бірі ретінде көрсетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Атырау облысының ірі мемлекеттік сатып алуларын талдау қарама-қайшы көріністі көрсетеді. Егер қаланы санитарлық тазалау, оның ауқымына қарамастан, банктік кепілдіктер мен жергілікті бюджет бағдарламасынан нақты мақсатты қаржыландырудың арқасында жеткілікті түрде ашық болып көрінсе, тұрғын үй сатып алу схемасы сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдардың дереу араласуын талап етеді.
Жас кәсіпкер-делдалдың қатысуымен жасалған мәмілелер мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің сыни бұзушылықтарын және бюджет қаражатын жылыстату белгілерін қамтиды. Мұндай жағдай салық төлеушілердің ақшасын жұмсаудың негізділігін және мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманың сақталуын мұқият тексеруді талап етеді. Осыған байланысты ФБРК редакциясы Атырау муниципалдық қоры үшін тұрғын үй сатып алу схемасындағы ықтимал сыбайлас жемқорлық фактілерін бағалау өтінішімен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметіне жүгінді.
Естеріңізге сала кетейік, бұған дейін біз Шығыс Қазақстан облысының ірі мемлекеттік сатып алулары туралы жазған болатынбыз. Астананың ең қымбат келісімшарттарымен толығырақ осы сілтеме арқылы танысуға болады.
ФБРК редакциясы мемлекеттік сатып алу саласындағы жағдайдың мониторингін жалғастырады және келесі материалдарда елдің басқа өңірлеріне талдау жасайды.
Жалғасы бар...