Ақпарат саласына жауапты мемлекеттік орган ҚР Сыртқы істер министрлігіне (СІМ) журналистік сауалдарды қарау кезінде заңды сақтау туралы өтінішпен хат жолдады. Бұған Грузияда сотталған Щучинскіден шыққан көлік жүргізушісі Иван Чекулаевтың тағдыры туралы ФБРК-ның үш сауалы себеп болды. Оларға СІМ жалпы сөздермен жауап беріп, журналистерді сотталған адамның әйеліне жөнелтіп, кейін оның өзінен сенімхат талап етті.
ИВАН ЧЕКУЛАЕВ ІСІ ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
8 қазанда Поти қалалық соты Щучинскіден шыққан көлік жүргізушісін 16 жылға бас бостандығынан айыруға үкім шығарды. Поти портының кеденінде одан 56 тилидин таблеткасы алынды. Бұл — Германияда рецепт бойынша берілетін, ал Грузияда есірткі құралдарының тізіміне кіретін күшті ауырсынуды басатын дәрі. Иванға өткізу айыбы тағылған жоқ. Отбасының айтуынша, 30 қазанда үкімге шағым түсірілген.
Бұл оқиға туралы толығырақ ФБРК YouTube-тегі арнайы шығарылымда және сайттағы материалда баяндаған.
РЕДАКЦИЯ СІМ-НЕН НЕ СҰРАДЫ
Қазан айынан бастап ФБРК Сыртқы істер министрлігіне үш журналистік сауал жолдады. Біріншісінде, 12 қазанда, редакция министрліктің үкімге қатысты ұстанымы және Грузиядағы елшіліктің нақты әрекеттері туралы сұрады.
Екіншісін, 15 қазанда, редакция елшіліктің өзінің кеңесімен жолдады: Тбилисидегі консулдық журналистермен сөйлеспейтінін айтып, СІМ-нің баспасөз қызметіне жөнелтті. Онда біз Иванның барлық отырыстарда аудармашысы мен қорғаушысы болды ма және оған үкім тапсырылды ма деп сұрадық.
Үшіншісі, 2 қарашада, шағым түсіру сатысына қатысты болды: Иван орыс тіліне аударылған үкімді қашан алды, 29 шілдеден кейін оған елшілік қызметкерлері келді ме және апелляцияға қалай көмектесті.
СІМ ҚАЛАЙ ЖАУАП БЕРДІ
Бірінші жауап жалпы сөздерден тұрды: іс бақылауда, елшілік адвокат іздеуге көмектесті, «келу орын алды», үкімге шағым түсіру қорғаныс тарапының құзыретіне жатады. Онда бірде-бір күн көрсетілмеген.
Екінші жауап біріншісінің деректемелерімен келді. Ол аудармашы мен үкім туралы сұрақтарға жауап бермеді, ал соңында кеңеспен аяқталды: «Көрсетілген іс бойынша қосымша ақпарат алу үшін И. Чекулаевтың жұбайына жүгінуді ұсынамыз».
Үшінші сауалда редакция мұндай кеңесті жауап деп санамайтынын алдын ала ескертті. Сонда СІМ дербес деректер туралы заңға сілтеме жасап бас тартты және Иван Чекулаевтың мүдделерін білдіруге өкілеттігін растайтын құжат талап етті. Бұл ретте бірінші жауапта келу және сот отырыстары туралы мәліметтерді министрлік ешқандай сенімхатсыз берген болатын.
Барлық үш жауапқа редакция шағым түсірді, ал 6 қарашада ақпарат саласындағы және оған қолжетімділік саласындағы мемлекеттік саясатқа жауапты Мәдениет және ақпарат министрлігіне (МАМ) жүгінді.
МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ АҚПАРАТ МИНИСТРЛІГІ НЕ ДЕП ЖАУАП БЕРДІ
МАМ-ның жауабы 13 қарашада келді, оған бірінші вице-министр Қанат Ысқақов қол қойды. Министрлік СІМ-ге «журналистік сауалдарды қарау кезінде Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарының сақталуын қамтамасыз ету» туралы өтінішпен хат жолдағанын хабарлады.
Хатта МАМ екі норманы еске салды. «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» Заңның 36-бабы бойынша бұқаралық ақпарат құралының сауалына бес жұмыс күні ішінде жауап беру қажет. Ал «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңның 9-бабының 6) тармақшасы журналистің заңды кәсіби қызметі кезінде адамның келісімінсіз дербес деректерді жинауға және өңдеуге жол береді. Редакция СІМ-мен дауласқан кезде дәл осы нормаға сілтеме жасаған болатын.
Редакцияға берген жауабында МАМ өзге орталық мемлекеттік органдарды тексере алмайтынын да нақтылады. Ол заң қолжетімділігі шектеулі ақпаратты беруден бас тартуға жол беретінін еске салды. Бірақ журналистердің ақпаратқа құқығы туралы еске салуды дәл СІМ-ге жіберді. Хатта министрлік мемлекеттік органдардың медиақауымдастықпен ашық және сындарлы өзара іс-қимылына «ерекше мән беретіні» атап өтілген.
ӘРІ ҚАРАЙ НЕ БОЛАДЫ
Редакция СІМ-ге түсірілген шағымдарға жауап күтуде. МАМ хатынан кейін біз елшіліктің грузин түрмесіндегі қазақстандық үшін не істегені туралы сұрақтарға министрлік ақырында мәні бойынша жауап береді деп үміттенеміз. ФБРК жағдайды бақылауды жалғастыруда.
